Zoomorficzne motywy - Historia wersji

Urszula: /* Zoomorficzne motywy */ uzupełn. term. ang.

2021-12-31T17:35:40Z

‎Zoomorficzne motywy: uzupełn. term. ang.

Vagnerus: /* Przypisy */

2021-10-01T21:45:30Z

‎Przypisy

Vagnerus: /* Zoomorficzne motywy */

2021-10-01T21:44:59Z

‎Zoomorficzne motywy

Vagnerus: /* Grafika */

2021-06-02T21:31:29Z

‎Grafika

Vagnerus: /* Zobacz też */

2021-02-21T17:54:50Z

‎Zobacz też

Vagnerus o 17:53, 21 lut 2021

2021-02-21T17:53:58Z

Vagnerus: /* Zoomorficzne motywy */

2021-02-21T17:47:16Z

‎Zoomorficzne motywy

Vagnerus: /* Zoomorficzne motywy */

2021-02-21T17:46:45Z

‎Zoomorficzne motywy

Ela o 18:04, 9 sty 2021

2021-01-09T18:04:31Z

Cezary o 18:50, 3 sty 2021

2021-01-03T18:50:51Z

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 (także: zoomorficzne ornamenty, animalistyczne motywy/ornamenty)
-(fr. motifs zoomorphes)
+(ang. zoomorphic motifs; fr. motifs zoomorphes)
 W węższym znaczeniu: motywy zwierzęce w ornamentyce; w szerszym: przedstawienia zwierząt (realnych lub fantastycznych) symbolizujących bóstwa, zjawiska przyrodnicze i pojęcia abstrakcyjne. Przez całe średniowiecze należały do najważniejszych motywów w zdobnictwie opraw; od ery renesansu ich znaczenie malało (z wyjątkiem z. m. heraldycznych), by ulec ponownemu spopularyzowaniu w oprawach wydawniczych XIX-pocz. XX w. Różnorakie wyobrażenia ptaków, łowów na zwierzynę, zwierząt wśród wici, a nawet delfinów ukazywano niekiedy na wczesnośredniowiecznych opr. ksiąg liturgicznych jako dopełnienie scen i wizerunków religijnych (np. tzw. reliefy na plakietkach z kości słoniowej: tzw. oprawa Tuotilo z Sankt Gallen, przełom IX-X w. oraz Psałterz królowej Melisandy, 2 ćw. XII w.). Do wyraźnego zwiększenia liczby zwierząt ukazywanych na tłokach doszło w introligatorstwie romańskim (XII-XIII w.); wśród nich występują zarówno realne czworonogi (np. niedźwiedź, jeleń, dzik, lew), ptaki (np. orzeł, kogut, paw, łabędź) i inne zwierzęta (ryby), jak również fantastyczne motywy (np. smok, gryf). Najczęściej były to autonomiczne wizerunki, obok których spotyka się zwierzęta wkomponowane w wici czy też tworzące antytetyczne układy. Zgodnie z kanonami zdobnictwa epoki, ich zmultiplikowanymi i zagęszczonymi motywami zapełniano obramienia zwierciadeł okładzin, bądź same zwierciadła; ponadto wkomponowywano pojedynczo między inne motywy dekoracyjne i ornamenty. Dalsze upowszechnienie z. m. nastąpiło w gotyku: wizerunki licznych zwierząt realnych i fantastycznych o złożonej symbolice religijnej i moralnej, wyciskane z tłoków o różnych kształtach, widnieją w zwierciadłach i ich obramieniach (m.in. bocian, jeleń, kogut, małpa, orzeł, pelikan, pies, sowa, zając). Między schyłkiem XV w. a pocz. XVI w. popularność zyskały radełka ze scenami łowów na jelenie, łanie i zające (łowieckie motywy). Na gotyckich plakietach niderlandzkich XV-XVI w. motywy zwierząt chętnie wkomponowywano w wici. Bogactwem gatunkowym cechują się z. m. na nacinanych oprawach XIV-XV w.: rozbudowane i nierzadko finezyjnie opracowane kompozycje m.in. z jeleniami, niedźwiedziami i ptakami zapełniają w nich obszerne zwierciadła. Sceny łowów drapieżników na ptaki widnieją na nielicznych oprawach z XV w. o dekoracji drzeworytniczej na skórze, naśladującej orientalne tkaniny (grafika w introligatorstwie). Wizerunki m.in. jelenia, sarny i zwierząt fantastycznych występują też na metalowych okuciach i zapięciach z IX-pocz. XVI w. Na renesansowych oprawach włoskich, a później w innych krajach Europy spotyka się najczęściej niewielkie, często zmultiplikowane i regularnie rozmieszczone na okładzinach, motywy zwierząt o symbolicznej – w tym heraldycznej – wymowie, wyciskane z tłoków (np. orzeł, sowa, jeżozwierz, kogut). Kompozycje animalistyczne i łowieckie widnieją na nielicznych radełkach (np. radełko z ptakami wśród wici stosowane przez Jerzego Moellera m.in. na Monumentach Zygmunta Augusta). W ramach upowszechnienia się w XVI w. superekslibrisów, rozmaite z. m. w funkcji godeł, klejnotów lub trzymaczy (od późnego baroku również podpór heraldycznych) pojawiają się na herbach; tradycja ta rozwijała się przez cały okres nowożytny, aż po schyłek XIX w. Niekiedy z. m. ukazywano też na złoconych i cyzelowanych obcięciach kart. Na siedemnastowiecznych à la fanfare i wachlarzowych oprawach, oraz w obrębie dekoracji pointillé, pojawiały się nieczęsto. Chętnie zaś ukazywano je w XVIII w. na koronkowych oprawach: jako motywy dekoracyjne (np. l’oiseau) lub godła herbowe w obrębie koronki otaczającej centralny superekslibris. Na XVIII w. przypada też popularyzacja m. z. jako elementów kompozycji ornamentalnych na papierach dekoracyjnych, wykorzystywanych jako wyklejki i obleczenia opraw (papugi, fantazyjne ptaki, sceny walk zwierząt i łowów na nie). W okresie nowożytnym nadal ukazywano je też na okuciach i zapięciach (np. głowa lwa). W dobie uprzemysłowienia produkcji książki w XIX w. z. m. chętnie ukazywano na oprawach wydawniczych książek m.in. o tematyce przyrodniczej i przygodowej. Na secesyjnych oprawach z przełomu XIX i XX w. popularność zyskały stylizowane motywy ptasich piór i sylwetki zwierząt. Współcześnie z. m. ograniczają się najczęściej do herbów.

@@ Linia 38: / Linia 38: @@
 # Steenbock 1965, il. 36, 85, 124-125 i in.;
 # Schwenke, Schunke 1979, tabl. 1-22, 93, 128-129 i in.;
 # Schmidt-Künsemüller 1985, s. 193-254;

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 ==Zoomorficzne motywy==
-(także: zoomorficzne ornamenty)
+(także: zoomorficzne ornamenty, animalistyczne motywy/ornamenty)
 (fr. motifs zoomorphes)

← poprzednia wersja		Wersja z 21:31, 2 cze 2021
Linia 20:		Linia 20:


−	Plik:Zoomorficzne motywy 1.jpg \| ~~Gotycki tłok~~ z symboliczną sceną ukazującą zwierzęta, ok. 1500 r.	+	Plik:Zoomorficzne motywy 1.jpg \| Wycisk gotyckiego tłoka z symboliczną sceną ukazującą zwierzęta, ok. 1500 r.
		+
		+	Plik:Herb 5.jpg \| Wycisk gotyckiego tłoka z motywem lwa jako godła herbowego, kon. XV w.
		+
		+	Plik:Herb 12.jpg \| Wycisk gotyckiego tłoka z motywem prawdopodobnie lamparta jako godła herbowego, kon. XV - pocz. XVI w.

	Plik:Zoomorficzne motywy 1b.jpg \| Motyw pelikana jako element dekoracji radełkowej na oprawie renesansowej, XVI w.		Plik:Zoomorficzne motywy 1b.jpg \| Motyw pelikana jako element dekoracji radełkowej na oprawie renesansowej, XVI w.

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
 [[Indeks alfabetyczny ]] <br>
 [[Fantastyczne motywy]] <br>
-[[L’oiseau]] <br>
+[[L'oiseau]] <br>
 [[Łowieckie motywy]] <br>
 [[Superekslibris]] <br>

@@ Linia 4: / Linia 4: @@
 (fr. motifs zoomorphes)
-W węższym znaczeniu: motywy zwierzęce w ornamentyce; w szerszym: przedstawienia zwierząt (realnych lub fantastycznych) symbolizujących bóstwa, zjawiska przyrodnicze i pojęcia abstrakcyjne. Przez całe średniowiecze należały do najważniejszych motywów w zdobnictwie opraw; od ery renesansu ich znaczenie malało (z wyjątkiem z. m. heraldycznych), by ulec ponownemu spopularyzowaniu w oprawach wydawniczych XIX-pocz. XX w. Różnorakie wyobrażenia ptaków, łowów na zwierzynę, zwierząt wśród wici, a nawet delfinów ukazywano niekiedy na wczesnośredniowiecznych opr. ksiąg liturgicznych jako dopełnienie scen i wizerunków religijnych (np. tzw. reliefy na plakietkach z kości słoniowej: tzw. oprawa Tuotilo z Sankt Gallen, przełom IX-X w. oraz Psałterz królowej Melisandy, 2 ćw. XII w.). Do wyraźnego zwiększenia liczby zwierząt ukazywanych na tłokach doszło w introligatorstwie romańskim (XII-XIII w.); wśród nich występują zarówno realne czworonogi (np. niedźwiedź, jeleń, dzik, lew), ptaki (np. orzeł, kogut, paw, łabędź) i inne zwierzęta (ryby), jak również fantastyczne motywy (np. smok, gryf). Najczęściej były to autonomiczne wizerunki, obok których spotyka się zwierzęta wkomponowane w wici czy też tworzące antytetyczne układy. Zgodnie z kanonami zdobnictwa epoki, ich zmultiplikowanymi i zagęszczonymi motywami zapełniano obramienia zwierciadeł okładzin, bądź same zwierciadła; ponadto wkomponowywano pojedynczo między inne motywy dekoracyjne i ornamenty. Dalsze upowszechnienie z. m. nastąpiło w gotyku: wizerunki licznych zwierząt realnych i fantastycznych o złożonej symbolice religijnej i moralnej, wyciskane z tłoków o różnych kształtach, widnieją w zwierciadłach i ich obramieniach (m.in. bocian, jeleń, kogut, małpa, orzeł, pelikan, pies, sowa, zając). Między schyłkiem XV w. a pocz. XVI w. popularność zyskały radełka ze scenami łowów na jelenie, łanie i zające (łowieckie motywy). Na gotyckich plakietach niderlandzkich XV-XVI w. motywy zwierząt chętnie wkomponowywano w wici. Bogactwem gatunkowym cechują się z. m. na nacinanych oprawach XIV-XV w.: rozbudowane i nierzadko finezyjnie opracowane kompozycje m.in. z jeleniami, niedźwiedziami i ptakami zapełniają w nich obszerne zwierciadła. Sceny łowów drapieżników na ptaki widnieją na nielicznych oprawach z XV w. o dekoracji drzeworytniczej na skórze, naśladującej orientalne tkaniny (grafika w introligatorstwie). Wizerunki m.in. jelenia, sarny i zwierząt fantastycznych występują też na metalowych okuciach i zapięciach z IX-pocz. XVI w. Na renesansowych oprawach włoskich, a później w innych krajach Europy spotyka się najczęściej niewielkie, często zmultiplikowane i regularnie rozmieszczone na okładzinach, motywy zwierząt o symbolicznej – w tym heraldycznej – wymowie, wyciskane z tłoków (np. orzeł, sowa, jeżozwierz, kogut). Kompozycje animalistyczne i łowieckie widnieją na nielicznych radełkach (np. radełko z ptakami wśród wici stosowane przez Jerzego Moellera m.in. na Monumentach Zygmunta Augusta). W ramach upowszechnienia się w XVI w. superekslibrisów, rozmaite z. m. w funkcji godeł, klejnotów lub trzymaczy (od późnego baroku również podpór heraldycznych) pojawiają się na herbach; tradycja ta rozwijała się przez cały okres nowożytny, aż po schyłek XIX w. Niekiedy z. m. ukazywano też na złoconych i cyzelowanych obcięciach kart. Na siedemnastowiecznych →à la fanfare i →wachlarzowych oprawach, oraz w obrębie dekoracji →pointillé, pojawiały się nieczęsto. Chętnie zaś ukazywano je w XVIII w. na →koronkowych oprawach: jako motywy dekoracyjne (np. →l’oiseau) lub godła herbowe w obrębie koronki otaczającej centralny superekslibris. Na XVIII w. przypada też popularyzacja m. z. jako elementów kompozycji ornamentalnych na →papierach dekoracyjnych, wykorzystywanych jako wyklejki i obleczenia opraw (papugi, fantazyjne ptaki, sceny walk zwierząt i łowów na nie). W okresie nowożytnym nadal ukazywano je też na okuciach i zapięciach (np. głowa lwa). W dobie uprzemysłowienia produkcji książki w XIX w. z. m. chętnie ukazywano na oprawach wydawniczych książek m.in. o tematyce przyrodniczej i przygodowej. Na secesyjnych oprawach z przełomu XIX i XX w. popularność zyskały stylizowane motywy ptasich piór i sylwetki zwierząt. Współcześnie z. m. ograniczają się najczęściej do herbów.
+W węższym znaczeniu: motywy zwierzęce w ornamentyce; w szerszym: przedstawienia zwierząt (realnych lub fantastycznych) symbolizujących bóstwa, zjawiska przyrodnicze i pojęcia abstrakcyjne. Przez całe średniowiecze należały do najważniejszych motywów w zdobnictwie opraw; od ery renesansu ich znaczenie malało (z wyjątkiem z. m. heraldycznych), by ulec ponownemu spopularyzowaniu w oprawach wydawniczych XIX-pocz. XX w. Różnorakie wyobrażenia ptaków, łowów na zwierzynę, zwierząt wśród wici, a nawet delfinów ukazywano niekiedy na wczesnośredniowiecznych opr. ksiąg liturgicznych jako dopełnienie scen i wizerunków religijnych (np. tzw. reliefy na plakietkach z kości słoniowej: tzw. oprawa Tuotilo z Sankt Gallen, przełom IX-X w. oraz Psałterz królowej Melisandy, 2 ćw. XII w.). Do wyraźnego zwiększenia liczby zwierząt ukazywanych na tłokach doszło w introligatorstwie romańskim (XII-XIII w.); wśród nich występują zarówno realne czworonogi (np. niedźwiedź, jeleń, dzik, lew), ptaki (np. orzeł, kogut, paw, łabędź) i inne zwierzęta (ryby), jak również fantastyczne motywy (np. smok, gryf). Najczęściej były to autonomiczne wizerunki, obok których spotyka się zwierzęta wkomponowane w wici czy też tworzące antytetyczne układy. Zgodnie z kanonami zdobnictwa epoki, ich zmultiplikowanymi i zagęszczonymi motywami zapełniano obramienia zwierciadeł okładzin, bądź same zwierciadła; ponadto wkomponowywano pojedynczo między inne motywy dekoracyjne i ornamenty. Dalsze upowszechnienie z. m. nastąpiło w gotyku: wizerunki licznych zwierząt realnych i fantastycznych o złożonej symbolice religijnej i moralnej, wyciskane z tłoków o różnych kształtach, widnieją w zwierciadłach i ich obramieniach (m.in. bocian, jeleń, kogut, małpa, orzeł, pelikan, pies, sowa, zając). Między schyłkiem XV w. a pocz. XVI w. popularność zyskały radełka ze scenami łowów na jelenie, łanie i zające (łowieckie motywy). Na gotyckich plakietach niderlandzkich XV-XVI w. motywy zwierząt chętnie wkomponowywano w wici. Bogactwem gatunkowym cechują się z. m. na nacinanych oprawach XIV-XV w.: rozbudowane i nierzadko finezyjnie opracowane kompozycje m.in. z jeleniami, niedźwiedziami i ptakami zapełniają w nich obszerne zwierciadła. Sceny łowów drapieżników na ptaki widnieją na nielicznych oprawach z XV w. o dekoracji drzeworytniczej na skórze, naśladującej orientalne tkaniny (grafika w introligatorstwie). Wizerunki m.in. jelenia, sarny i zwierząt fantastycznych występują też na metalowych okuciach i zapięciach z IX-pocz. XVI w. Na renesansowych oprawach włoskich, a później w innych krajach Europy spotyka się najczęściej niewielkie, często zmultiplikowane i regularnie rozmieszczone na okładzinach, motywy zwierząt o symbolicznej – w tym heraldycznej – wymowie, wyciskane z tłoków (np. orzeł, sowa, jeżozwierz, kogut). Kompozycje animalistyczne i łowieckie widnieją na nielicznych radełkach (np. radełko z ptakami wśród wici stosowane przez Jerzego Moellera m.in. na Monumentach Zygmunta Augusta). W ramach upowszechnienia się w XVI w. superekslibrisów, rozmaite z. m. w funkcji godeł, klejnotów lub trzymaczy (od późnego baroku również podpór heraldycznych) pojawiają się na herbach; tradycja ta rozwijała się przez cały okres nowożytny, aż po schyłek XIX w. Niekiedy z. m. ukazywano też na złoconych i cyzelowanych obcięciach kart. Na siedemnastowiecznych à la fanfare i wachlarzowych oprawach, oraz w obrębie dekoracji →pointillé, pojawiały się nieczęsto. Chętnie zaś ukazywano je w XVIII w. na koronkowych oprawach: jako motywy dekoracyjne (np. l’oiseau) lub godła herbowe w obrębie koronki otaczającej centralny superekslibris. Na XVIII w. przypada też popularyzacja m. z. jako elementów kompozycji ornamentalnych na →papierach dekoracyjnych, wykorzystywanych jako wyklejki i obleczenia opraw (papugi, fantazyjne ptaki, sceny walk zwierząt i łowów na nie). W okresie nowożytnym nadal ukazywano je też na okuciach i zapięciach (np. głowa lwa). W dobie uprzemysłowienia produkcji książki w XIX w. z. m. chętnie ukazywano na oprawach wydawniczych książek m.in. o tematyce przyrodniczej i przygodowej. Na secesyjnych oprawach z przełomu XIX i XX w. popularność zyskały stylizowane motywy ptasich piór i sylwetki zwierząt. Współcześnie z. m. ograniczają się najczęściej do herbów.
 ==Zobacz też==

← poprzednia wersja		Wersja z 18:50, 3 sty 2021
Linia 1:		Linia 1:
		+
		+	(fr. motifs zoomorphes)
	W węższym znaczeniu: motywy zwierzęce w ornamentyce; w szerszym: przedstawienia zwierząt (realnych lub fantastycznych) symbolizujących bóstwa, zjawiska przyrodnicze i pojęcia abstrakcyjne. Przez całe średniowiecze należały do najważniejszych motywów w zdobnictwie opraw; od ery renesansu ich znaczenie malało (z wyjątkiem z. m. heraldycznych), by ulec ponownemu spopularyzowaniu w oprawach wydawniczych XIX-pocz. XX w. Różnorakie wyobrażenia ptaków, łowów na zwierzynę, zwierząt wśród wici, a nawet delfinów ukazywano niekiedy na wczesnośredniowiecznych opr. ksiąg liturgicznych jako dopełnienie scen i wizerunków religijnych (np. tzw. reliefy na plakietkach z kości słoniowej: tzw. oprawa Tuotilo z Sankt Gallen, przełom IX-X w. oraz Psałterz królowej Melisandy, 2 ćw. XII w.). Do wyraźnego zwiększenia liczby zwierząt ukazywanych na tłokach doszło w introligatorstwie romańskim (XII-XIII w.); wśród nich występują zarówno realne czworonogi (np. niedźwiedź, jeleń, dzik, lew), ptaki (np. orzeł, kogut, paw, łabędź) i inne zwierzęta (ryby), jak również fantastyczne motywy (np. smok, gryf). Najczęściej były to autonomiczne wizerunki, obok których spotyka się zwierzęta wkomponowane w wici czy też tworzące antytetyczne układy. Zgodnie z kanonami zdobnictwa epoki, ich zmultiplikowanymi i zagęszczonymi motywami zapełniano obramienia zwierciadeł okładzin, bądź same zwierciadła; ponadto wkomponowywano pojedynczo między inne motywy dekoracyjne i ornamenty. Dalsze upowszechnienie z. m. nastąpiło w gotyku: wizerunki licznych zwierząt realnych i fantastycznych o złożonej symbolice religijnej i moralnej, wyciskane z tłoków o różnych kształtach, widnieją w zwierciadłach i ich obramieniach (m.in. bocian, jeleń, kogut, małpa, orzeł, pelikan, pies, sowa, zając). Między schyłkiem XV w. a pocz. XVI w. popularność zyskały radełka ze scenami łowów na jelenie, łanie i zające (łowieckie motywy). Na gotyckich plakietach niderlandzkich XV-XVI w. motywy zwierząt chętnie wkomponowywano w wici. Bogactwem gatunkowym cechują się z. m. na nacinanych oprawach XIV-XV w.: rozbudowane i nierzadko finezyjnie opracowane kompozycje m.in. z jeleniami, niedźwiedziami i ptakami zapełniają w nich obszerne zwierciadła. Sceny łowów drapieżników na ptaki widnieją na nielicznych oprawach z XV w. o dekoracji drzeworytniczej na skórze, naśladującej orientalne tkaniny (grafika w introligatorstwie). Wizerunki m.in. jelenia, sarny i zwierząt fantastycznych występują też na metalowych okuciach i zapięciach z IX-pocz. XVI w. Na renesansowych oprawach włoskich, a później w innych krajach Europy spotyka się najczęściej niewielkie, często zmultiplikowane i regularnie rozmieszczone na okładzinach, motywy zwierząt o symbolicznej – w tym heraldycznej – wymowie, wyciskane z tłoków (np. orzeł, sowa, jeżozwierz, kogut). Kompozycje animalistyczne i łowieckie widnieją na nielicznych radełkach (np. radełko z ptakami wśród wici stosowane przez Jerzego Moellera m.in. na Monumentach Zygmunta Augusta). W ramach upowszechnienia się w XVI w. superekslibrisów, rozmaite z. m. w funkcji godeł, klejnotów lub trzymaczy (od późnego baroku również podpór heraldycznych) pojawiają się na herbach; tradycja ta rozwijała się przez cały okres nowożytny, aż po schyłek XIX w. Niekiedy z. m. ukazywano też na złoconych i cyzelowanych obcięciach kart. Generalnie jednak w XVII-pocz. XIX w. pojawiały się nieczęsto: zazwyczaj jako drobne motywy wkomponowane w dekoracje à la fanfare, koronkowe obramienia okładzin, groteski lub w kompartymentach grzbietów. W XVIII w. zyskały zaś sporą popularność jako elementy kompozycji floralnych na papierach dekoracyjnych, wykorzystywanych jako wyklejki i obleczenia opraw (papugi, fantazyjne ptaki, sceny walk zwierząt i łowów na nie). W okresie nowożytnym nadal ukazywano je też na okuciach i zapięciach (np. głowa lwa). W dobie uprzemysłowienia produkcji książki w XIX w. z. m. chętnie ukazywano na oprawach wydawniczych książek m.in. o tematyce przyrodniczej i przygodowej. Na secesyjnych oprawach z przełomu XIX i XX w. popularność zyskały stylizowane motywy ptasich piór i sylwetki zwierząt. Współcześnie z. m. ograniczają się najczęściej do herbów.		W węższym znaczeniu: motywy zwierzęce w ornamentyce; w szerszym: przedstawienia zwierząt (realnych lub fantastycznych) symbolizujących bóstwa, zjawiska przyrodnicze i pojęcia abstrakcyjne. Przez całe średniowiecze należały do najważniejszych motywów w zdobnictwie opraw; od ery renesansu ich znaczenie malało (z wyjątkiem z. m. heraldycznych), by ulec ponownemu spopularyzowaniu w oprawach wydawniczych XIX-pocz. XX w. Różnorakie wyobrażenia ptaków, łowów na zwierzynę, zwierząt wśród wici, a nawet delfinów ukazywano niekiedy na wczesnośredniowiecznych opr. ksiąg liturgicznych jako dopełnienie scen i wizerunków religijnych (np. tzw. reliefy na plakietkach z kości słoniowej: tzw. oprawa Tuotilo z Sankt Gallen, przełom IX-X w. oraz Psałterz królowej Melisandy, 2 ćw. XII w.). Do wyraźnego zwiększenia liczby zwierząt ukazywanych na tłokach doszło w introligatorstwie romańskim (XII-XIII w.); wśród nich występują zarówno realne czworonogi (np. niedźwiedź, jeleń, dzik, lew), ptaki (np. orzeł, kogut, paw, łabędź) i inne zwierzęta (ryby), jak również fantastyczne motywy (np. smok, gryf). Najczęściej były to autonomiczne wizerunki, obok których spotyka się zwierzęta wkomponowane w wici czy też tworzące antytetyczne układy. Zgodnie z kanonami zdobnictwa epoki, ich zmultiplikowanymi i zagęszczonymi motywami zapełniano obramienia zwierciadeł okładzin, bądź same zwierciadła; ponadto wkomponowywano pojedynczo między inne motywy dekoracyjne i ornamenty. Dalsze upowszechnienie z. m. nastąpiło w gotyku: wizerunki licznych zwierząt realnych i fantastycznych o złożonej symbolice religijnej i moralnej, wyciskane z tłoków o różnych kształtach, widnieją w zwierciadłach i ich obramieniach (m.in. bocian, jeleń, kogut, małpa, orzeł, pelikan, pies, sowa, zając). Między schyłkiem XV w. a pocz. XVI w. popularność zyskały radełka ze scenami łowów na jelenie, łanie i zające (łowieckie motywy). Na gotyckich plakietach niderlandzkich XV-XVI w. motywy zwierząt chętnie wkomponowywano w wici. Bogactwem gatunkowym cechują się z. m. na nacinanych oprawach XIV-XV w.: rozbudowane i nierzadko finezyjnie opracowane kompozycje m.in. z jeleniami, niedźwiedziami i ptakami zapełniają w nich obszerne zwierciadła. Sceny łowów drapieżników na ptaki widnieją na nielicznych oprawach z XV w. o dekoracji drzeworytniczej na skórze, naśladującej orientalne tkaniny (grafika w introligatorstwie). Wizerunki m.in. jelenia, sarny i zwierząt fantastycznych występują też na metalowych okuciach i zapięciach z IX-pocz. XVI w. Na renesansowych oprawach włoskich, a później w innych krajach Europy spotyka się najczęściej niewielkie, często zmultiplikowane i regularnie rozmieszczone na okładzinach, motywy zwierząt o symbolicznej – w tym heraldycznej – wymowie, wyciskane z tłoków (np. orzeł, sowa, jeżozwierz, kogut). Kompozycje animalistyczne i łowieckie widnieją na nielicznych radełkach (np. radełko z ptakami wśród wici stosowane przez Jerzego Moellera m.in. na Monumentach Zygmunta Augusta). W ramach upowszechnienia się w XVI w. superekslibrisów, rozmaite z. m. w funkcji godeł, klejnotów lub trzymaczy (od późnego baroku również podpór heraldycznych) pojawiają się na herbach; tradycja ta rozwijała się przez cały okres nowożytny, aż po schyłek XIX w. Niekiedy z. m. ukazywano też na złoconych i cyzelowanych obcięciach kart. Generalnie jednak w XVII-pocz. XIX w. pojawiały się nieczęsto: zazwyczaj jako drobne motywy wkomponowane w dekoracje à la fanfare, koronkowe obramienia okładzin, groteski lub w kompartymentach grzbietów. W XVIII w. zyskały zaś sporą popularność jako elementy kompozycji floralnych na papierach dekoracyjnych, wykorzystywanych jako wyklejki i obleczenia opraw (papugi, fantazyjne ptaki, sceny walk zwierząt i łowów na nie). W okresie nowożytnym nadal ukazywano je też na okuciach i zapięciach (np. głowa lwa). W dobie uprzemysłowienia produkcji książki w XIX w. z. m. chętnie ukazywano na oprawach wydawniczych książek m.in. o tematyce przyrodniczej i przygodowej. Na secesyjnych oprawach z przełomu XIX i XX w. popularność zyskały stylizowane motywy ptasich piór i sylwetki zwierząt. Współcześnie z. m. ograniczają się najczęściej do herbów.