Złocenie - Historia wersji

Ela: /* Przypisy */

2022-05-15T21:01:22Z

‎Przypisy

Ela: /* Złocenie krawędzi */

2022-05-15T21:00:43Z

‎Złocenie krawędzi

Ela: /* Złocenie sztyftem */

2022-05-15T21:00:07Z

‎Złocenie sztyftem

Ela: /* Złocenie na zimno */

2022-05-15T20:59:35Z

‎Złocenie na zimno

Ela: /* Złocenie na zimno */

2022-05-15T20:59:15Z

‎Złocenie na zimno

Ela: /* Złocenie maszynowe */

2022-05-15T20:58:20Z

‎Złocenie maszynowe

Ela: /* Złocenie ręczne */

2022-05-15T20:57:48Z

‎Złocenie ręczne

Ela: /* Złocenie */

2022-05-15T20:57:11Z

‎Złocenie

Ela o 20:54, 4 mar 2022

2022-03-04T20:54:17Z

Ela o 18:05, 19 wrz 2021

2021-09-19T18:05:54Z

@@ Linia 48: / Linia 48: @@
 # E. Tonndorf, Die Arbeiten an der Vegoldepresse: Gold- Farben-, Relief und Blinddruck. Ein praktisches Hand- und Hilfsbuch, Stuttgart 1891.
 # C.F.G. Thon, Die Kunst Bücher zu binden : Futterale zu machen und Landkarten..., Weimar 1844, s. 302-316, https://books.google.pl/books?id=PhhTAAAAYAAJ
+# Middleton Bernard C., A history of English craft bookbinding technique, New York – London 1963, s. 170-171.
 ----
 Autor: '''E.P.'''

@@ Linia 32: / Linia 32: @@
 ===Złocenie krawędzi===
 (ang. edge gilding; niem. Goldschnitt)
+Złocenie przeprowadzane na zimno, na oszlichowanych i zagruntowanych krawędziach książki, zaprasowanej w prasie belkowej (zob. zdobienie krawędzi). Współcześnie wypracowano zamienniki – specjalną folię do krawędzi, która jest wgrzewana poprzez docisk specjalnej, nagrzewanej elastycznej rolki.
-Przeznaczone do złocenia krawędzie muszą zostać odpowiednio przygotowane. Po obcięciu są silnie zaprasowane w prasie belkowej (ew. w uchylnej prasie do oporkowania) i oszlifowane, albo ręcznie przy użyciu szkła, specjalnego noża zwanego cykliną lub papieru ściernego o drobnym ziarnie, albo też za pomocą mechanicznych szlifierek. Następnie na powierzchnię nakładany jest podkład - [[bolus]] rozrobionym w białku, a po przeschnięciu - środek wiążący: białko jaja kurzego roztrzepane i rozcieńczone wodą albo też dostępna w handlu substancja o podobnym składzie (fixor).
-−
-Na tak przygotowaną powierzchnie nakładane jest złoto płatkowe. Po przeschnięciu jest polerowane przez papier woskowany.
-−
-Współcześnie wypracowano zamienniki umożliwiające złocenie przy użyciu specjalnej folii do krawędzi. Jest ona wgrzewana poprzez docisk specjalnej nagrzewanej elastycznej rolki.
 ==Zobacz też==

@@ Linia 28: / Linia 28: @@
 (niem. Stiftvergoldung)
-Złocenie sztyftem znane jest od pol. XVI w. Służył do tego miedziany lub platynowy sztyft osadzony w drewnianym trzonku. Ogrzanym sztyftem rysowano po powierzchni skóry, na której ułożono płatek złota i zabezpieczającą przekładkę. Złocenie pozostawało matowe a krawędzie były niegładkie.
+Złocenie sztyftem znane jest od pol. XVI w. Służył do tego miedziany lub platynowy sztyft osadzony w drewnianym trzonku. Ogrzanym sztyftem rysowano po płatku złota na którym przyłożono zabezpieczającą przekładkę. Złocenie pozostawało matowe a krawędzie były niegładkie. Współcześnie do złocenia sztyftem służy tzw. igła do złocenia podłączona do zasilania i wyposażona w termostat. Introligatorzy wykorzystują także różnego rodzaju i grubości sztyfty metalowe, np. tzw. Ascona-Werkzeug, o powierzchni roboczej w kształcie średnio grubej, zaoblonej linii.
-Współcześnie do tego celu służy tzw. igła do złocenia wyposażona w zasilanie i termostat. Introligatorzy wykorzystują także różnego rodzaju i grubości sztyfty metalowe; szczególnie dobrze sprofilowane jest narzędzie opracowane w szkole introligatorskiej w Asconie, tzw. Ascona-Werkzeug, o powierzchni roboczej w kształcie średnio grubej, zaoblonej linii.
 ===Złocenie krawędzi===

@@ Linia 23: / Linia 23: @@
 (niem. Naßvergoldung)
-Najstarszym sposób złocenia, stosowany w iluminacji średniowiecznych rękopisów. Do złocenia na okładkach skórzanych opracowano szereg receptur. Skóra musi być przed złoceniem dogłębnie nawilżona. Gruntowanie wykonywane jest szelakiem, olejem, białkiem, klajstrem itp. Po przeschnięciu powierzchni nakładany jest środek wiążący (białko, mixtion) oraz płatek złota. Tłoczenie następuje przy użyciu płaskich plakiet, w prasie, prasowanie trwa dłużej, aż do całkowitego wyschnięcia wilgoci i skagulowania białka. Do tłoczenia na zimo można używać tłoków drewnianych, także drukarskich form drzeworytowych. Wykonane tym sposobem złocenie jest matowe, bez połysku. Uzyskanie złoconych powierzchni dowolnych kształtów może też zostać wykonane bez użycia matryc i przypomina naklejenie płatka złota w pracach miniaturzystów. Złocenie odbywa się z użyciem środka wiążącego (białko, mixtion, klej dyspersyjny).
+Najstarszy sposób złocenia, stosowany w iluminacji średniowiecznych rękopisów. Do złocenia na okładkach skórzanych opracowano szereg receptur. Skóra musi być przed złoceniem dogłębnie nawilżona. Gruntowanie wykonywane jest szelakiem, olejem, białkiem, klajstrem itp. Po przeschnięciu powierzchni nakładany jest środek wiążący (białko, mixtion) oraz płatek złota. Tłoczenie następuje przy użyciu płaskich plakiet, w prasie, prasowanie trwa dłużej, aż do całkowitego wyschnięcia wilgoci i skagulowania białka. Do tłoczenia na zimo można używać tłoków drewnianych, także drukarskich form drzeworytowych. Wykonane tym sposobem złocenie jest matowe, bez połysku. Uzyskanie złoconych powierzchni dowolnych kształtów może też zostać wykonane bez użycia matryc i przypomina naklejenie płatka złota w pracach miniaturzystów. Złocenie odbywa się z użyciem środka wiążącego (białko, mixtion, klej dyspersyjny).
 ===Złocenie sztyftem===

@@ Linia 23: / Linia 23: @@
 (niem. Naßvergoldung)
-Złocenie na zimno jest najstarszym sposobem złocenia, stosowanym w średniowiecznych rękopisach. W złoceniu na okładkach skórzanych opracowano szereg receptur.
+Najstarszym sposób złocenia, stosowany w iluminacji średniowiecznych rękopisów. Do złocenia na okładkach skórzanych opracowano szereg receptur. Skóra musi być przed złoceniem dogłębnie nawilżona. Gruntowanie wykonywane jest szelakiem, olejem, białkiem, klajstrem itp. Po przeschnięciu powierzchni nakładany jest środek wiążący (białko, mixtion) oraz płatek złota. Tłoczenie następuje przy użyciu płaskich plakiet, w prasie, prasowanie trwa dłużej, aż do całkowitego wyschnięcia wilgoci i skagulowania białka. Do tłoczenia na zimo można używać tłoków drewnianych, także drukarskich form drzeworytowych. Wykonane tym sposobem złocenie jest matowe, bez połysku. Uzyskanie złoconych powierzchni dowolnych kształtów może też zostać wykonane bez użycia matryc i przypomina naklejenie płatka złota w pracach miniaturzystów. Złocenie odbywa się z użyciem środka wiążącego (białko, mixtion, klej dyspersyjny).
-−
-Skóra musi być przed złoceniem dogłębnie nawilżona. Gruntowanie wykonywane jest szelakiem, olejem, białkiem, klajstrem itp. Po przeschnięciu powierzchni nakładany jest środek wiążący (białko, mixtion) oraz płatek złota. Tłoczenie następuje przy użyciu płaskich plakiet i prasy, samo sprasowanie musi trwać dłużej, aż do całkowitego wyschnięcia wilgoci i białka. Do tłoczenia na zimo można było używać tłoków drewnianych, także drukarskich form drzeworytowych. Wykonane tym sposobem złocenie jest matowe, bez połysku.
-−
-Uzyskanie złoconych powierzchni dowolnych kształtów może też zostać wykonane bez użycia matryc i przypomina naklejenie płatka złota w pracach miniaturzystów. Złocony kształt wyznaczony konturem lub szablonem jest powleczony środkiem wiążącym (białko, mixtion, klej dyspersyjny).
 ===Złocenie sztyftem===

@@ Linia 14: / Linia 14: @@
 ===Złocenie maszynowe===
-(ang. gold-blocking, gilding; niem. Goldprägung)
+(ang. gold-blocking, gilding; fr. dorure à la machine; niem. Goldprägung)
-Złocenie maszynowe jest wykonywane przy użyciu płaskich plakiet, matryc lub klisz introligatorskich. Matryca jest mocowana na górnej płycie prasy do złocenia. Zamontowane w płycie urządzenia grzewcze nagrzewają matryce. Przeznaczona do złocenia okładka jest umieszczana na płycie dolnej. W przypadku złocenia złotem płatkowym, musi zostać zagruntowana białkiem, na niej ułożone jest złoto. Po wsunięciu okładki pod tłok, następuje dociśnięcie nagrzanej matrycy i wytłoczenie złotej dekoracji.
+Złocenie na prasach do złocenia wykonywane przy użyciu płaskich plakiet, matryc lub klisz introligatorskich. Matryca jest mocowana na górnej płycie prasy, zamontowane w płycie urządzenia grzewcze nagrzewają matryce. Przeznaczona do złocenia okładka jest umieszczana na płycie dolnej, na niej ułożone jest złoto lub folia introligatorska. Po wsunięciu okładki pod tłok, następuje dociśnięcie nagrzanej matrycy i wytłoczenie złotej dekoracji.
-Współcześnie złocenie wykonywane jest przy użyciu folii introligatorskiej, która jest nakładana na okładkę i wytłaczana.
+Introligatorzy nie dysponujący specjalistyczną prasa do złocenia wykonywali złocenie w zwykłej prasie belkowej lub kolumienkowej. W tym celu na okładkę nakładali złoto lub folię, na to przykładali rozgrzaną matrycę i razem sprasowywali w prasie ręcznej. Ten sposób złocenia nie pozwala na kontrolowanie pozycji, nacisku, temperatury i czasu złocenia i grozi przepaleniem obleczenia.
-−
-Introligatorzy nie dysponujący specjalistyczną prasa do złocenia realizowali złocenie w zwykłej prasie belkowej lub kolumienkowej. W tym celu na okładkę nakładali złoto lub folię, na to przykładali rozgrzaną matrycę i razem sprasowywali w prasie ręcznej. Ten sposób złocenia nie pozwala na kontrolowanie nacisku, temperatury i czasu złocenia i grozi przepaleniem obłóczki.
 ===Złocenie na zimno===

@@ Linia 7: / Linia 7: @@
 ===Złocenie ręczne===
-(ang. gold tooling, gilding; niem. Handvergoldung)
+(ang. gold tooling, gilding; fr. dorure à main; niem. Handvergoldung)
-Złocenie ręczne jest najstarszym sposobem złocenia opraw, w introligatorstwie europejskim występuje od XV w., a zostało przejęte ze świata islamu.
+Złocenie ręczne jest najstarszym sposobem złocenia opraw, w introligatorstwie europejskim występuje od XV w., a zostało przejęte ze świata islamu. Z. jest wykonywane przy pomocy tłoków introligatorskich zaopatrzonych w drewniany uchwyt. Istnieją dwie techniki złocenia: z poddrukiem lub bez niego. W złoceniu z poddrukiem najpierw wykonywany jest ślepy wycisk lekko nagrzanym narzędziem. Dekoracja może być przeniesiona z wzoru wykonanego na papierze lub bezpośrednio na oprawie, w miejscach oznaczonych punkturą. Oznaczone w ten sposób pole złocenia jest następnie gruntowane białkiem lub inną substancją wiążącą. Złoto płatkowe zostaje ułożone na właściwym miejscu i wtłoczone rozgrzanym narzędziem. Po wykonaniu złocenia resztki złota są usuwane szczotką lub watą, ewentualne ubytki poprawiane ponownym złoceniem. W oprawach luksusowych proces jest powtarzany nawet kilkakrotnie dla uzyskania grubszej warstwy złota.
-Złocenie jest wykonywane za pomocą [[Tłoki introligatorskie|tłoków introligatorskich]] zaopatrzonych w drewniany uchwyt. Możliwe jest złocenie z poddrukiem lub bez niego. W złoceniu z poddrukiem najpierw wykonywany jest ślepy wycisk lekko nagrzanym narzędziem. Dekoracja może być przeniesiona z wzoru wykonanego na papierze lub bezpośrednio na oprawie, w miejscach oznaczonych punkturą.
+Złocenie folią introligatorską nie wymaga gruntowania białkiem, konieczne jest natomiast spozycjonowanie miejsca tłoczenia, zakrytego podczas złocenia folią.
-−
-Określone w ten sposób pole złocenia jest następnie gruntowane białkiem lub inną substancją wiążącą. Złoto płatkowe zostaje ułożone na właściwym miejscu i wtłoczone rozgrzanym narzędziem. Złoto może być przeniesione przy pomocy lekko natłuszczonego paska papieru, napiętej nici lub uchwycone bezpośrednio lekko natłuszczonym tłokiem. Po wykonaniu złocenia resztki złota są usuwane szczotką lub watą, ewentualne ubytki poprawiane ponownym złoceniem, zaś w oprawach luksusowych proces jest powtarzany nawet kilkakrotnie dla uzyskania grubszej warstwy złota.
-−
-Złocenie folią introligatorską nie wymaga gruntowania białkiem, konieczne jest natomiast dobre oznakowanie miejsca tłoczenia, zakrytego podczas złocenia folią.
 ===Złocenie maszynowe===

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 (ang. gold tooling, gilding, finishing; niem. Vergoldung; fr. dorure)
-Złocenie jest jednym z podstawowych sposobów dekorowania opraw. Do złocenia używano metalicznego złota, zwykle w płatkach, ale też w folii, w proszku, złotej farby lub folii z prawdziwego złota, zarówno jednowarstwowej jak i wielowarstwowej.
+Jeden z podstawowych sposobów dekorowania opraw, z użyciem metalicznego złota, zwykle w płatkach, ale też w folii, w proszku, złotej farby lub folii z prawdziwego złota, zarówno jednowarstwowej jak i wielowarstwowej. Zamiast złota używano także środków zastępczych: płatków substytutu złota (szlagmetal i inne odmiany), oraz metalicznych folii introligatorskich. Używano także metali innych niż złoto: srebr, aluminium, platynę. Złoty efekt uzyskiwano przez pokrycie wycisków żółtym lakierem.
-Zamiast złota używano także środków zastępczych: płatków substytutu złota (szlagmetal i inne odmiany),  oraz metalicznych folii introligatorskich. Używano także metali innych niż złoto: srebra a nawet platyny. Efekt złocenia uzyskiwano także przez tłoczenie srebrem, które pokrywano żółtym lakierem.
+Złocenie prawdziwym złotem odbywa się po odtłuszczeniu (kwasem), zagruntowaniu wstępnym (albuminą, klajstrem, gumą arabską, pokostem) oraz naniesieniu środka wiążącego, którym zwykle było białko jaja kurzego (rzadziej żelatyna). Przyłożony do właściwego miejsca płatek złota jest następnie wtłaczany rozgrzanym metalowym →tłokiem introligatorskim.
+W dawnych epokach używano także specjalnych substancji wiążących: do jedwabiu, papierów glansowanych -  suchego proszku do złocenia (niem. Vergoldepulver) składającego się z żywic kopalu, mastyksu i sandarachu oraz wysuszonego białka, a także pomady do złocenia, a do złocenia na aksamicie i atłasie - terpentyny weneckiej. Współcześnie dostępne są płynne środki wiążące, np. fixor.
-Obok złocenia wykonywano ślepe tłoczenie, tłoczenie farbą oraz folią pigmentową.
-−
-Złocenie prawdziwym złotem odbywa się po odtłuszczeniu (kwasem), zagruntowaniu wstępnym (albuminą, klajstrem, gumą arabską, pokostem) oraz naniesieniu środka wiążącego, którym zwykle było białko jaja kurzego (rzadziej żelatyna). Przyłożony do właściwego miejsca płatek złota jest następnie wtłaczany rozgrzanym tłokiem metalowym.
-−
 W dawnych epokach używano także specjalnych substancji: do jedwabiu, papierów glansowanych -  suchego proszku do złocenia (niem. Vergoldepulver) składającego się z żywic kopalu, mastyksu i sandarachu oraz wysuszonego białka, a także pomady do złocenia, a do złocenia na aksamicie i atłasie - terpentyny weneckiej. Współcześnie dostępne są płynne środki wiążące, np. fixor.
 ===Złocenie ręczne===

@@ Linia 62: / Linia 62: @@
 [[Tłoki introligatorskie]] <br>
 [[Prasa do złocenia]] <br>
 ==Przypisy==