Tłoki introligatorskie - Historia wersji

Ela: /* Przypisy */

2022-05-10T05:19:45Z

‎Przypisy

Ela: /* Przypisy */

2022-05-10T05:18:40Z

‎Przypisy

Ela: /* Tłoki introligatorskie */

2022-05-10T05:18:08Z

‎Tłoki introligatorskie

Ela: /* Tłoki introligatorskie */

2022-05-10T04:53:58Z

‎Tłoki introligatorskie

Ela: /* Plakieta */

2022-05-10T04:33:34Z

‎Plakieta

Ela: /* Klocki drzeworytowe, matryce linorytowe itp. */

2022-03-04T17:48:42Z

‎Klocki drzeworytowe, matryce linorytowe itp.

Ela: /* Grafika */

2022-02-24T23:09:20Z

‎Grafika

Ela: /* Łuki i linie */

2022-02-20T22:38:59Z

‎Łuki i linie

Ela: /* Łuki i linie */

2022-02-20T22:38:16Z

‎Łuki i linie

Ela: /* Łuki i linie */

2022-02-20T22:31:28Z

‎Łuki i linie

@@ Linia 97: / Linia 97: @@
 # G. Moessner, Buchbinder ABC, Bergisch Gladbach 1981, s. 42, 63, 76.
 # Encyklopedia wiedzy o książce [red. Birkenmajer A., Kocowski B., Trzynadlowski J.], Wrocław, Warszawa, Kraków, 1971, szp. 2341-2343.
-# Middleton Bernard C., A history of English craft bookbinding technique, New York – London 1963, s. 170-171.
+# Middleton Bernard C., A history of English craft bookbinding technique, New York – London 1963, s. 165-184.
 ----
 Autor: '''E.P.'''

@@ Linia 97: / Linia 97: @@
 # G. Moessner, Buchbinder ABC, Bergisch Gladbach 1981, s. 42, 63, 76.
 # Encyklopedia wiedzy o książce [red. Birkenmajer A., Kocowski B., Trzynadlowski J.], Wrocław, Warszawa, Kraków, 1971, szp. 2341-2343.
 ----
 Autor: '''E.P.'''

@@ Linia 5: / Linia 5: @@
 Nazwa ogólna metalowych narzędzi służących do wytłaczania dekoracji na okładkach. Wycisków dokonuje się na gorąco lub na zimno (klocki drewniane), ręcznie lub przy użyciu prasy. Tłoki przeznaczone do tłoczenia ręcznego mają przedłużenie (trzpień) wkładany w drewniany trzonek. Tłoki służące do tłoczenia maszynowego lub w prasie ręcznej są płaskie. Pierwotnie tłoki wykonywano z żelaza, co zachowało się w obcych nazwach (fr. fer, wł. ferro), ale że tłoki żelazne nie dawały dobrego efektu w tłoczeniu z użyciem złota, zaczęto sporządzać je z brązu a później z mosiądzu.
 Tłoki przed odciśnięciem były nagrzewane. Tłoki ręczne (ang. hand tools, small tools, tools) rozgrzewano na kuchennej płycie, później na specjalnych palnikach gazowych lub na zwykłych płytach elektrycznych. Otto Fratzscher w poł. XX w. skonstruował tłoki nagrzewane elektrycznie.
-Plakiety (ang. blocks, panel stamps) były nagrzewane podobnie jak narzędzia ręczne na płycie kuchennej lub na specjalnych palnikach gazowych lub spirytusowych, zaopatrzonych w stojak. XIX-wieczne prasy do złocenia posiadały płytę grzejną, co pozwalało na przygotowanie zimnej formy i nagrzanie jej w maszynie. Do zamocowania plakiet i czcionek na płycie prasy używano specjalnego fermentowanego kleju (Wiener Papp), który był odporny na wysokie temperatury.
+Plakiety (ang. blocks, panel stamps) były nagrzewane podobnie jak narzędzia ręczne na płycie kuchennej lub na specjalnych palnikach gazowych lub spirytusowych, zaopatrzonych w stojak. XIX-wieczne prasy do złocenia posiadały płytę grzejną, co pozwalało na zamocowanie zimnej formy i nagrzanie jej w maszynie. Do zamocowania plakiet i czcionek na płycie prasy używano specjalnego fermentowanego kleju (Wiener Papp), który był odporny na wysokie temperatury.
 ===Tłoczek===
 (stemplak) (ang. tool, hand tool, small tool; fr. fer a dorer; niem. Vergoldestempel)
-Tłoczki - stemple z wzorem wygrawerowanym na płaskiej główce.
+Stempel z wzorem wygrawerowanym na płaskiej główce. Stosowane do wyciskania wzorów od XII w.
 ===Fileta===
 (liniak) (ang. pallet, band pallet; fr. palette a dorer; niem. Filete; wł. paletta)
-Tłok o podłużnym wzorze, o dlugości ok. 10 cm. Przeznaczona była do wytłaczania ornamentalnych wzorów na grzbiecie, w szczególności do podkreślania garbów, jednak introligatorzy stosowali filety także do wytłaczania ramek na okładkach, odciskając je wielokrotnie. Fileta ma łukowaty kształt, który zapobiega ześlizgnięciu się narzędzia z wyokrąglonego grzbietu książki.
+Tłok o podłużnym wzorze, o dlugości ok. 10 cm i łukowatym kształcie. Przeznaczona do wytłaczania ornamentalnych wzorów na grzbiecie, w szczególności do podkreślania garbów, jednak introligatorzy stosowali filety także do wytłaczania ramek na okładkach, odciskając je wielokrotnie. Fileta została wynaleziona przez Pierre'a Gaillarda w 1560.
-−
 Fileta została wynaleziona przez Pierre'a Gaillarda w 1560.
 ===Radełko===
 (rolka, kółko) (ang. fillet, roll; fr. roulette a filets; niem. Rolle)
-Tłok cylindryczny obracający się na osi osadzonej na widełkach. Ornament wygrawerowany na obwodzie cylindra pozwala tłoczyć powtarzający się wzór o dowolnej długości. Zależnie od wzoru, tarcze radełka miały różną grubość, od kilku aż do 80 mm. Niektóre radełka o wzorze liniowym miały we wzorze przerwę, a końcówki linii ukośnie ścięte, co pozwalało na precyzyjne domknięcie ramek w narożnikach.
+Tłok cylindryczny obracający się na osi osadzonej na widełkach. Ornament wygrawerowany na obwodzie cylindra pozwala tłoczyć powtarzający się wzór o dowolnej długości. Zależnie od wzoru, tarcze radełka miały różną grubość, od kilku aż do 80 mm. Niektóre radełka o wzorze liniowym miały we wzorze przerwę, a końcówki linii ukośnie ścięte, co pozwalało na wytłoczenie precyzyjnych rogów ramek. Radełko pojawiło się w 1469 roku.
-−
 Radełko pojawiło się w 1469 roku.
 ===Łuki i linie===
 (ang. gauges; fr. filets courbes, filets droits; niem. Bogen, Filetten)
-Tłoki liniowe proste i łukowe występujące w kompletach o narastającej długości i różnej krzywiźnie. Łuki służą do wytłaczania kompozycji o dowolnych kształtach; rysunek dzielony jest na odcinki krzywych, do których dopasowuje się odpowiedni łuk. Często wykorzystywane do obwodzenia elementów mozaiki skórzanej.
+Tłoki liniowe proste i łukowe występujące w kompletach o narastającej długości i różnej krzywiźnie. Łuki służą do wytłaczania kompozycji o dowolnych kształtach; rysunek dzielony jest na odcinki krzywych, do których dopasowuje się odpowiedni łuk. Wykorzystywane m. in. do obwodzenia elementów mozaiki skórzanej.
 ===Strychulec===
@@ Linia 48: / Linia 44: @@
 (ang. block, plaque, panel stamp/die; fr. plaque; niem. Platte, Gravure)
-Tłok płaski, metalowy (żelazny, ołowiany, mosiężny) lub drewniany, służący do wytłaczania dekoracji przy pomocy prasy. Plakiety znane były w VII w., w wieku XIII przypomnieli je znów Holendrzy, po czym od XIV w. były stosowane w introligatorstwie w wielu krajach europejskich. Plakiety wytłaczano na zwilżonej skórze okładki na ślepo, lub też przy użyciu złota, zwykle na gorąco.
+Tłok płaski, metalowy (żelazny, ołowiany, mosiężny) lub drewniany, służący do wytłaczania dekoracji przy pomocy prasy. Plakiety znane były w VII w., w XIII w. przypomnieli je Holendrzy, po czym od XIV w. były stosowane w introligatorstwie w wielu krajach europejskich. Plakiety wytłaczano na zwilżonej skórze okładki na ślepo, lub też przy użyciu złota, na zimno lub na gorąco.
 ===Matryca===
 (Klisze introligatorskie) (ang. blocks; niem. Klischee, Druckplatte, Matritze)
-Mechanizacja introligatorstwa w XIX w. spotęgowała używanie płaskich tłoków, które wykonywały specjalistyczne wytwórnie. Obok dużych plakiet obejmujących nawet całą powierzchnię okładki oraz ramek dla podstawowych formatów wytwarzano szeroką paletę wzorów, które introligatorzy samodzielnie zestawiali w rozmaite kompozycje. Matryce grawerowano w mosiądzu, wykonywano je z blach ołowianych a także w technice stereotypowej (odlew). Starsze matryce, z połowy XIX wieku, nie miały ujednoliconej grubości, później przyjęto znormalizowaną wysokość 6,6 mm, jednakową z czcionkami introligatorskimi maszynowymi.
+Wraz z rozwojem chemigrafii na początku XX w. zastosowano w introligatorstwie klisze trawione cynkowe, (w stosunku do klisz drukarskich głębiej trawione). Współcześnie stosuje się matryce magnezowe grawerowane i trawione. Klisze cynkowe trawiono w cienkiej, 2 mm blasze, matryce magnezowe mają zróżnicowaną grubość od 2 do 10 mm.
-Wraz z rozwojem chemigrafii na początku XX w. zastosowano w introligatorstwie klisze trawione cynkowe, różniące się od klisz drukarskich większą głębokością trawienia. Współcześnie stosuje się matryce magnezowe grawerowane i matryce magnezowe trawione. Klisze cynkowe trawiono w cienkiej, 2 mm blasze, matryce magnezowe mają zróżnicowaną grubość od 2 do 10 mm.
+Nazwa matryca bywa używana dla tłoków przeznaczonych do tłoczeń wypukłych (reliefowych), dla których stosowano komplet: matrycę i patrycę.
-−
-Nazwa matryca bywa także dla tłoków przeznaczonych do tłoczeń wypukłych (reliefowych), dla których stosowano komplet: matrycę i patrycę.
 ===Punce===
@@ Linia 67: / Linia 64: @@
 (ang. wood panels, lino-cuts)
-Do wycisków używano także płyt wycinanych w drewnie, w tym drzeworytniczych klocków drukarskich. Tłoczenie wykonywane jest na zimno w prasie. Do tłoczenia ślepego, skórzane obleczenie okładki  wilżono, a tłoczenie trwało aż do wyschnięcia skóry. Współcześnie do tłoczenia na zimno wykorzystywane są matryce linorytowe lub z plastiku.
+Do wycisków używano także płyt wycinanych w drewnie, w tym także drzeworytniczych klocków drukarskich. Tłoczenie klockami drzeworytowymi jest wykonywane na zimno w prasie. Do tłoczenia ślepego, skórzane obleczenie okładki wilżono, a tłoczenie trwało aż do wyschnięcia skóry. Klocki drzeworytowe były także wykorzystywane do złocenia. Jako środka wiążącego używano białka jaja kurzego, matryca pozostawała sprasowana z okładką tak długo, aż nastąpiło związanie białka (koagulacja). Klocki służą także do wycisków barwnych przy użyciu farby. Współcześnie do tłoczenia na zimno wykorzystywane są także matryce linorytowe lub z plastiku.
-−
-Tłoczenie farbą jest w zasadzie drukiem, z tym że często jest wykonywane z dużym naciskiem powodującym powstanie zagłębienia. Klocki drzeworytowe były także wykorzystywane do złocenia. Jako środka wiążącego używano białka jaja kurzego, matryca pozostawała sprasowana z okładką tak długo, aż nastąpiło związanie białka (koagulacja).
 ==Zobacz też==

@@ Linia 20: / Linia 20: @@
 Fileta została wynaleziona przez Pierre'a Gaillarda w 1560.
 ===Radełko===
@@ Linia 50: / Linia 49: @@
 Tłok płaski, metalowy (żelazny, ołowiany, mosiężny) lub drewniany, służący do wytłaczania dekoracji przy pomocy prasy. Plakiety znane były w VII w., w wieku XIII przypomnieli je znów Holendrzy, po czym od XIV w. były stosowane w introligatorstwie w wielu krajach europejskich. Plakiety wytłaczano na zwilżonej skórze okładki na ślepo, lub też przy użyciu złota, zwykle na gorąco.
 ===Matryca===
 (Klisze introligatorskie) (ang. blocks; niem. Klischee, Druckplatte, Matritze)
-Mechanizacja introligatorstwa w XIX w. spotęgowała używanie płaskich tłoków, które wykonywały specjalistyczne wytwórnie. Obok dużych plakiet obejmujących nawet całą powierzchnię okładki oraz ramek dla podstawowych formatów wytwarzano szeroką paletę wzorów, które introligatorzy samodzielnie zestawiali w rozmaite kompozycje.
+Mechanizacja introligatorstwa w XIX w. spotęgowała używanie płaskich tłoków, które wykonywały specjalistyczne wytwórnie. Obok dużych plakiet obejmujących nawet całą powierzchnię okładki oraz ramek dla podstawowych formatów wytwarzano szeroką paletę wzorów, które introligatorzy samodzielnie zestawiali w rozmaite kompozycje. Matryce grawerowano w mosiądzu, wykonywano je z blach ołowianych a także w technice stereotypowej (odlew). Starsze matryce, z połowy XIX wieku, nie miały ujednoliconej grubości, później przyjęto znormalizowaną wysokość 6,6 mm, jednakową z czcionkami introligatorskimi maszynowymi.
-Matryce grawerowano w mosiądzu, wykonywano je z blach ołowianych a także w technice stereotypowej (odlew). Wraz z rozwojem chemigrafii na początku XX w. zastosowano w introligatorstwie klisze trawione cynkowe, różniące się od klisz drukarskich większą głębokością trawienia. Współcześnie stosuje się matryce mosiężne grawerowane i matryce magnezowe trawione.
+Wraz z rozwojem chemigrafii na początku XX w. zastosowano w introligatorstwie klisze trawione cynkowe, różniące się od klisz drukarskich większą głębokością trawienia. Współcześnie stosuje się matryce magnezowe grawerowane i matryce magnezowe trawione. Klisze cynkowe trawiono w cienkiej, 2 mm blasze, matryce magnezowe mają zróżnicowaną grubość od 2 do 10 mm.
-Nazwa matryca bywa czasem używana wyłącznie dla tłoków przeznaczonych do tłoczeń wypukłych (reliefowych), dla których niekiedy stosowano komplet tłoków: matrycę i patrycę.
+Nazwa matryca bywa także dla tłoków przeznaczonych do tłoczeń wypukłych (reliefowych), dla których stosowano komplet: matrycę i patrycę.
 ===Punce===

@@ Linia 51: / Linia 51: @@
 Tłok płaski, metalowy (żelazny, ołowiany, mosiężny) lub drewniany, służący do wytłaczania dekoracji przy pomocy prasy. Plakiety znane były w VII w., w wieku XIII przypomnieli je znów Holendrzy, po czym od XIV w. były stosowane w introligatorstwie w wielu krajach europejskich. Plakiety wytłaczano na zwilżonej skórze okładki na ślepo, lub też przy użyciu złota, zwykle na gorąco.
-Plakiety średniowieczne miały ok. 20 mm grubości, grubsza plakieta dłużej utrzymywała temperaturę, co pozwalało na swobodną pracę w prasach dokręcanych ręcznie. Często dla oszczędności materiału grawerowano w nich wzory na obu stronach. Współczesne plakiety mają znormalizowaną wysokość 6,6 mm, jednakową z czcionkami introligatorskimi maszynowymi. Starsze plakiety, z połowy XIX wieku, nie miały ujednoliconej grubości, ale były nieco cieńsze od współczesnych (ok. 6 mm).
+Plakiety, z połowy XIX wieku, nie miały ujednoliconej grubości, współczesne mają znormalizowaną wysokość 6,6 mm, jednakową z czcionkami introligatorskimi maszynowymi.
 ===Matryca===

@@ Linia 93: / Linia 93: @@
 File:Radełka.jpg|Radełka
 File: Łuki2.jpg|Komplet łuków
 File:Strychulce.jpg|Strychulce
 File:Strychulec podwójny regulowany.jpg|Strychulec podwójny regulowany

@@ Linia 30: / Linia 30: @@
 ===Łuki i linie===
-(ang. gauges; niem. Bogen)
+(ang. gauges; fr. filets courbes, filets droits; niem. Bogen, Filetten)
-Tłoki liniowe proste i łukowe występujące w kompletach o narastającej długości różnej krzywiźnie. Łuki służą do wytłaczania kompozycji o dowolnych kształtach; rysunek dzielony jest na odcinki krzywych, do których dopasowuje się odpowiedni łuk.
+Tłoki liniowe proste i łukowe występujące w kompletach o narastającej długości i różnej krzywiźnie. Łuki służą do wytłaczania kompozycji o dowolnych kształtach; rysunek dzielony jest na odcinki krzywych, do których dopasowuje się odpowiedni łuk. Najczęściej są wykorzystywane do obwodzenia elementów mozaiki skórzanej.
 ===Strychulec===