Sygnatura introligatorska - Historia wersji

Ela: /* Nalepki */

2022-05-09T08:22:44Z

‎Nalepki

Ela: /* Nalepki */

2022-05-09T08:22:29Z

‎Nalepki

Ela: /* Odcisk tłoka, radełka i plakiety */

2022-05-08T21:35:36Z

‎Odcisk tłoka, radełka i plakiety

Ela: /* Odcisk tłoka, radełka i plakiety */

2022-05-08T21:34:49Z

‎Odcisk tłoka, radełka i plakiety

Ela: /* Rękopiśmienne inskrypcje */

2022-05-08T21:31:17Z

‎Rękopiśmienne inskrypcje

Ela: /* Przypisy */

2022-05-08T21:30:45Z

‎Przypisy

Ela: /* Zastrzeżona marka ochronna */

2022-05-08T21:24:09Z

‎Zastrzeżona marka ochronna

Ela: /* Rękopiśmienne inskrypcje */

2022-05-08T21:18:54Z

‎Rękopiśmienne inskrypcje

Ela: /* Rękopiśmienne inskrypcje */

2022-05-08T21:18:03Z

‎Rękopiśmienne inskrypcje

Ela: /* Sygnatura introligatorska */

2022-05-08T21:16:35Z

‎Sygnatura introligatorska

@@ Linia 12: / Linia 12: @@
 (ang. bookbinder's/binder's tickets/labels; fr. étiquette collée)
-Najpopularniejsza metoda sygnowania to naklejanie małych nalepek na wyklejce książki. Zwyczaj narodził się we Francji w wieku XVIII, wkrótce przejęli go także introligatorzy angielscy i niemieccy. Najstarsza zarejestrowana polska nalepka należała do introligatora lwowskiego z  poł. XVIII w. –Kruczyńskiego. Nalepki upowszechniły się w XIX w., wykonywano je w różnych technikach graficznych: jako miedzioryty, litografie, druk ze składu czcionkowego. Stosowane przez cały wiek XIX i XX zmieniały swą formę, dostosowując się do stylu swej epoki. Często miały ozdobną formę, uzyskiwaną przez użycie różnych krojów pisma, fantazyjne układy, ozdobniki i ramki. Najczęściej drukowano je monochromatycznie, ale czasem inną niż czarna farba. Przeważnie miały kształt prostokątny, lecz występują także formy owalne, okrągłe i inne, fantazyjne, czasem o ząbkowanych brzegach. Ich wymiary mieściły się zwykle w granicach 2 x 3 cm, sporadycznie znacznie mniejsze lub większe. Zdarzają się też artefakty w postaci grafik: dużych wielobarwnych litografii, drzeworytów lub drukowanych typograficznie rysunków, które zbliżają się do formy ekslibrisu, niektóre z nich bywały stosowane przez introligatorów-bibliofilów w obu funkcjach. W ostatniej ćwierci XIX w. zaczęto wykonywać etykiety wytłaczane. Do ich sporządzenia używano cienkiego papieru gumowanego (powleczonego na odwrocie klejem). Wytłaczano je przy użyciu grawerowanej matrycy i patrycy, jednocześnie odrukowując barwnie tło. Właściwy kształt wycinano przy użyciu sztancy. Etykiety charakteryzuje to, że napis jest biały i wypukły (reliefowy), natomiast tło zaklęśnięte i barwne. Takie nalepki stosowali kupcy i rzemieślnicy różnych branż, także introligatorzy, tym bardziej że to właśnie oni produkowali ten rodzaj akcydensów. Wypukłe tłoczenie z patrycy i matrycy niektórzy introligatorzy wykonywali bezpośrednio na wyklejce książki, uzyskując suchy tłok.
+Najpopularniejsza metoda sygnowania to naklejanie małych nalepek na wyklejce książki. Zwyczaj narodził się we Francji w wieku XVIII, wkrótce przejęli go także introligatorzy angielscy i niemieccy. Najstarsza zarejestrowana polska nalepka należała do introligatora lwowskiego z  poł. XVIII w. –Kruczyńskiego. Nalepki upowszechniły się w XIX w., wykonywano je w różnych technikach graficznych: jako miedzioryty, litografie, druk ze składu czcionkowego. Stosowane przez cały wiek XIX i XX zmieniały swą formę, dostosowując się do stylu swej epoki. Często miały ozdobną formę, uzyskiwaną przez użycie różnych krojów pisma, fantazyjne układy, ozdobniki i ramki. Najczęściej drukowano je monochromatycznie, ale czasem inną niż czarna farba. Przeważnie miały kształt prostokątny, lecz występują także formy owalne, okrągłe i inne, fantazyjne, często o ząbkowanych brzegach. Ich wymiary mieściły się zwykle w granicach 2 x 3 cm, sporadycznie znacznie mniejsze lub większe. Zdarzają się też artefakty w postaci grafik: dużych wielobarwnych litografii, drzeworytów lub drukowanych typograficznie rysunków, które zbliżają się do formy ekslibrisu, niektóre z nich bywały stosowane przez introligatorów-bibliofilów w obu funkcjach. W ostatniej ćwierci XIX w. zaczęto wykonywać etykiety wytłaczane. Do ich sporządzenia używano cienkiego papieru gumowanego (powleczonego na odwrocie klejem). Wytłaczano je przy użyciu grawerowanej matrycy i patrycy, jednocześnie odrukowując barwnie tło. Właściwy kształt wycinano przy użyciu sztancy. Etykiety charakteryzuje to, że napis jest biały i wypukły (reliefowy), natomiast tło zaklęśnięte i barwne. Takie nalepki stosowali kupcy i rzemieślnicy różnych branż, także introligatorzy, tym bardziej że to właśnie oni produkowali ten rodzaj akcydensów. Wypukłe tłoczenie z patrycy i matrycy niektórzy introligatorzy wykonywali bezpośrednio na wyklejce książki, uzyskując suchy tłok.
 ===Stemple, pieczątki===

@@ Linia 12: / Linia 12: @@
 (ang. bookbinder's/binder's tickets/labels; fr. étiquette collée)
-Najpopularniejsza metoda sygnowania to naklejanie małych nalepek na wyklejce książki. Zwyczaj narodził się we Francji w wieku XVIII, wkrótce przejęli go także introligatorzy angielscy i niemieccy. Najstarsza zarejestrowana polska nalepka należała do introligatora lwowskiego z  poł. XVIII w. –Kruczyńskiego. Nalepki upowszechniły się w XIX w., wykonywano je w różnych technikach graficznych: jako miedzioryty, litografie, druk ze składu czcionkowego. Stosowane przez cały wiek XIX i XX zmieniały swą formę, dostosowując się do stylu swej epoki. Często miały ozdobną formę, uzyskiwaną przez użycie różnych krojów pisma, fantazyjne układy, ozdobniki i ramki. Najczęściej drukowano je monochromatycznie, ale czasem inną niż czarna farba. Przeważnie miały kształt prostokątny, lecz występują także formy owalne, okrągłe i inne, fantazyjne. Ich wymiary mieściły się zwykle w granicach 2 x 3 cm, sporadycznie znacznie mniejsze lub większe. Zdarzają się też artefakty w postaci grafik: dużych wielobarwnych litografii, drzeworytów lub drukowanych typograficznie rysunków, które zbliżają się do formy ekslibrisu, niektóre z nich bywały stosowane przez introligatorów-bibliofilów w obu funkcjach. W ostatniej ćwierci XIX w. zaczęto wykonywać etykiety wytłaczane. Do ich sporządzenia używano cienkiego papieru gumowanego (powleczonego na odwrocie klejem). Wytłaczano je przy użyciu grawerowanej matrycy i patrycy, jednocześnie odrukowując barwnie tło. Właściwy kształt wycinano przy użyciu sztancy. Etykiety charakteryzuje to, że napis jest biały i wypukły (reliefowy), natomiast tło zaklęśnięte i barwne. Takie nalepki stosowali kupcy i rzemieślnicy różnych branż, także introligatorzy, tym bardziej że to właśnie oni produkowali ten rodzaj akcydensów. Wypukłe tłoczenie z patrycy i matrycy niektórzy introligatorzy wykonywali bezpośrednio na wyklejce książki, uzyskując suchy tłok.
+Najpopularniejsza metoda sygnowania to naklejanie małych nalepek na wyklejce książki. Zwyczaj narodził się we Francji w wieku XVIII, wkrótce przejęli go także introligatorzy angielscy i niemieccy. Najstarsza zarejestrowana polska nalepka należała do introligatora lwowskiego z  poł. XVIII w. –Kruczyńskiego. Nalepki upowszechniły się w XIX w., wykonywano je w różnych technikach graficznych: jako miedzioryty, litografie, druk ze składu czcionkowego. Stosowane przez cały wiek XIX i XX zmieniały swą formę, dostosowując się do stylu swej epoki. Często miały ozdobną formę, uzyskiwaną przez użycie różnych krojów pisma, fantazyjne układy, ozdobniki i ramki. Najczęściej drukowano je monochromatycznie, ale czasem inną niż czarna farba. Przeważnie miały kształt prostokątny, lecz występują także formy owalne, okrągłe i inne, fantazyjne, czasem o ząbkowanych brzegach. Ich wymiary mieściły się zwykle w granicach 2 x 3 cm, sporadycznie znacznie mniejsze lub większe. Zdarzają się też artefakty w postaci grafik: dużych wielobarwnych litografii, drzeworytów lub drukowanych typograficznie rysunków, które zbliżają się do formy ekslibrisu, niektóre z nich bywały stosowane przez introligatorów-bibliofilów w obu funkcjach. W ostatniej ćwierci XIX w. zaczęto wykonywać etykiety wytłaczane. Do ich sporządzenia używano cienkiego papieru gumowanego (powleczonego na odwrocie klejem). Wytłaczano je przy użyciu grawerowanej matrycy i patrycy, jednocześnie odrukowując barwnie tło. Właściwy kształt wycinano przy użyciu sztancy. Etykiety charakteryzuje to, że napis jest biały i wypukły (reliefowy), natomiast tło zaklęśnięte i barwne. Takie nalepki stosowali kupcy i rzemieślnicy różnych branż, także introligatorzy, tym bardziej że to właśnie oni produkowali ten rodzaj akcydensów. Wypukłe tłoczenie z patrycy i matrycy niektórzy introligatorzy wykonywali bezpośrednio na wyklejce książki, uzyskując suchy tłok.
 ===Stemple, pieczątki===

@@ Linia 5: / Linia 5: @@
 (ang. name-stamp, initial-stamp/-roll)
-Najstarsza chronologicznie metoda wytłaczania sygnatury na okładce, spotykana już na oprawach gotyckich i renesansowych. W zbiorach polskich znana jest sygnatura Heinricha Costera z Lubeki na pelplińskim egzemplarzu Biblii Gutenberga, sygnaturę Matiasa Hadebera, introligatora toruńskiego oraz monogramy i gmerki introligatorów krakowskich XV-XVI w. Ilse Schunke próbowała rozwiązać monogram „IC” jako „Johannes Cracoviensis”, ale ostatecznie nie udało się powiązać tych inicjałów z konkretnym rzemieślnikiem znanym ze źródeł archiwalnych. Wraz z upowszechnieniem się radełek w XVI w. sygnatury introligatora, introligatora i złotnika (jako wykonawcy narzędzia) lub złotnika zaczęto wkomponowywać między dekoracje ornamentalne (liczne przykłady sygnatur niemieckich a także gdańskich, krakowskich, poznańskich, toruńskich i td.). Dla introligatorów i kooperujących z nimi złotników z kręgu wittenberskiego, jak również dla znajdujących się pod ich wpływem rzemieślników m.in. w Prusach, charakterystyczne jest sygnowanie prostokątnych plakiet z kompozycjami religijnymi, portretami itp. Sygnatury umieszczano też na innych, okazalszych narzędziach zdobniczych, jak np. na pokaźnych tłokach/plakietach z medalionami lub kartuszami z XVI-XVII w.
+Najstarsza chronologicznie metoda wytłaczania sygnatury na okładce, spotykana już na oprawach gotyckich i renesansowych. W zbiorach polskich znana jest sygnatura Heinricha Costera z Lubeki na pelplińskim egzemplarzu Biblii Gutenberga, sygnatura Matiasa Hadebera, introligatora toruńskiego oraz monogramy i gmerki introligatorów krakowskich XV-XVI w. Ilse Schunke próbowała rozwiązać monogram „IC” jako „Johannes Cracoviensis”, ale ostatecznie nie udało się powiązać tych inicjałów z konkretnym rzemieślnikiem znanym ze źródeł archiwalnych. Wraz z upowszechnieniem się radełek w XVI w. sygnatury introligatora, introligatora i złotnika (jako wykonawcy narzędzia) lub złotnika zaczęto wkomponowywać między dekoracje ornamentalne (liczne przykłady sygnatur niemieckich a także gdańskich, krakowskich, poznańskich, toruńskich i td.). Dla introligatorów i kooperujących z nimi złotników z kręgu wittenberskiego, jak również dla znajdujących się pod ich wpływem rzemieślników m.in. w Prusach, charakterystyczne jest sygnowanie prostokątnych plakiet z kompozycjami religijnymi, portretami itp. Sygnatury umieszczano też na innych, okazalszych narzędziach zdobniczych, jak np. na pokaźnych tłokach/plakietach z medalionami lub kartuszami z XVI-XVII w.
 W XIX w. introligatorzy francuscy zwyczajowo umieszczali nazwisko u dołu grzbietu, pomiędzy złoconą dekoracją, za ich przykładem metodę tę stosował Wincenty Kisiel, pracujący w Paryżu w latach 60. XIX w., a później introligatorzy warszawscy (A. Kantor, A. Wardecki, J. Recmanik) i krakowscy (M. Żenczykowski, K. Wójcik,). Częściej sygnaturę w postaci wytłoczonego nazwiska lokowano u dołu tylnej okładziny lub wewnątrz oprawy, na zawinięciu skóry na dolnym kancie. Wraz z powstaniem oprawy wydawniczej oznaczanie opraw wyciskiem stało się podstawowym sposobem sygnowania, dokonywanym maszynowo, podczas wytłaczania całej dekoracji. Sygnaturowe napisy zawierały czasem  adres, były wówczas wyraźną reklamą kierowaną do innych potencjalnych zleceniodawców. Niektóre wyciski miały ozdobną formę lub nawet były wzbogacone jakąś ilustracją. Do tłoczenia introligatorzy mogli używać specjalnie wygrawerowanego tłoka lub też zestawiali napis z czcionek. Nie wszystkie egzemplarze z tą samą oprawą wydawniczą mają sygnaturę, bowiem nie oprawiano całego nakładu naraz, lecz partiami. Można także znaleźć sygnatury różnych introligatorów na takich samych oprawach wydawniczych – jest to skutek zlecania oprawy partii druków różnym zakładom. Szczególny rodzaj sygnowania polega na oznakowaniu matryc używanych do wytłaczania dekoracji. W XIX w. na mosiężnych ramkach zlecili wygrawerowanie swego nazwiska A. Kantor, A. Bock, G. Ahrends, L. Miernicki; używając tych ramek, każdorazowo pozostawiali swe nazwisko na wykonywanej okładce.

@@ Linia 5: / Linia 5: @@
 (ang. name-stamp, initial-stamp/-roll)
-Najstarsza chronologicznie metoda wytłaczania sygnatury na okładce, spotykana już na oprawach gotyckich i renesansowych. W zbiorach polskich znana jest sygnatura Heinricha Costera z Lubeki na pelplińskim egzemplarzu Biblii Gutenberga, sygnaturę Matiasa Hadebera, introligatora toruńskiego oraz monogramy introligatorów krakowskich XV-XVI w. Ilse Schunke próbowała rozwiązać monogram „IC” jako „Johannes Cracoviensis”, ale ostatecznie nie udało się powiązać tych inicjałów z konkretnym rzemieślnikiem znanym ze źródeł archiwalnych. Wraz z upowszechnieniem się radełek w XVI w. sygnatury introligatora, introligatora i złotnika (jako wykonawcy narzędzia) lub złotnika zaczęto wkomponowywać między dekoracje ornamentalne (liczne przykłady sygnatur niemieckich a także gdańskich, krakowskich, poznańskich, toruńskich i td.). Dla introligatorów i kooperujących z nimi złotników z kręgu wittenberskiego, jak również dla znajdujących się pod ich wpływem rzemieślników m.in. w Prusach, charakterystyczne jest sygnowanie prostokątnych plakiet z kompozycjami religijnymi, portretami itp. Sygnatury umieszczano też na innych, okazalszych narzędziach zdobniczych, jak np. na pokaźnych tłokach/plakietach z medalionami lub kartuszami z XVI-XVII w.
+Najstarsza chronologicznie metoda wytłaczania sygnatury na okładce, spotykana już na oprawach gotyckich i renesansowych. W zbiorach polskich znana jest sygnatura Heinricha Costera z Lubeki na pelplińskim egzemplarzu Biblii Gutenberga, sygnaturę Matiasa Hadebera, introligatora toruńskiego oraz monogramy i gmerki introligatorów krakowskich XV-XVI w. Ilse Schunke próbowała rozwiązać monogram „IC” jako „Johannes Cracoviensis”, ale ostatecznie nie udało się powiązać tych inicjałów z konkretnym rzemieślnikiem znanym ze źródeł archiwalnych. Wraz z upowszechnieniem się radełek w XVI w. sygnatury introligatora, introligatora i złotnika (jako wykonawcy narzędzia) lub złotnika zaczęto wkomponowywać między dekoracje ornamentalne (liczne przykłady sygnatur niemieckich a także gdańskich, krakowskich, poznańskich, toruńskich i td.). Dla introligatorów i kooperujących z nimi złotników z kręgu wittenberskiego, jak również dla znajdujących się pod ich wpływem rzemieślników m.in. w Prusach, charakterystyczne jest sygnowanie prostokątnych plakiet z kompozycjami religijnymi, portretami itp. Sygnatury umieszczano też na innych, okazalszych narzędziach zdobniczych, jak np. na pokaźnych tłokach/plakietach z medalionami lub kartuszami z XVI-XVII w.
 W XIX w. introligatorzy francuscy zwyczajowo umieszczali nazwisko u dołu grzbietu, pomiędzy złoconą dekoracją, za ich przykładem metodę tę stosował Wincenty Kisiel, pracujący w Paryżu w latach 60. XIX w., a później introligatorzy warszawscy (A. Kantor, A. Wardecki, J. Recmanik) i krakowscy (M. Żenczykowski, K. Wójcik,). Częściej sygnaturę w postaci wytłoczonego nazwiska lokowano u dołu tylnej okładziny lub wewnątrz oprawy, na zawinięciu skóry na dolnym kancie. Wraz z powstaniem oprawy wydawniczej oznaczanie opraw wyciskiem stało się podstawowym sposobem sygnowania, dokonywanym maszynowo, podczas wytłaczania całej dekoracji. Sygnaturowe napisy zawierały czasem  adres, były wówczas wyraźną reklamą kierowaną do innych potencjalnych zleceniodawców. Niektóre wyciski miały ozdobną formę lub nawet były wzbogacone jakąś ilustracją. Do tłoczenia introligatorzy mogli używać specjalnie wygrawerowanego tłoka lub też zestawiali napis z czcionek. Nie wszystkie egzemplarze z tą samą oprawą wydawniczą mają sygnaturę, bowiem nie oprawiano całego nakładu naraz, lecz partiami. Można także znaleźć sygnatury różnych introligatorów na takich samych oprawach wydawniczych – jest to skutek zlecania oprawy partii druków różnym zakładom. Szczególny rodzaj sygnowania polega na oznakowaniu matryc używanych do wytłaczania dekoracji. W XIX w. na mosiężnych ramkach zlecili wygrawerowanie swego nazwiska A. Kantor, A. Bock, G. Ahrends, L. Miernicki; używając tych ramek, każdorazowo pozostawiali swe nazwisko na wykonywanej okładce.

@@ Linia 20: / Linia 20: @@
 W przypadku opraw złotniczych (np. Srebrna Biblioteka) oraz złotniczych okuć montowanych np. na aksamitnym obleczeniu okładzin, spotyka się niekiedy punce ich wykonawców. Podobne formy sygnatur widnieją na niektórych okuciach mosiężnych z XVI-XVII w., wykonywanych przez złotników oraz mosiężników (tzw. clausurmacherów).
-===Rękopiśmienne inskrypcje===
+===Rękopiśmienne sygnatury===
 W niektórych książkach można spotkać informację o wykonawcy oprawy wpisaną ręcznie na wyklejce. Najczęściej umieszczał ją właściciel książki obok takich informacji jak cena i data. Choć są równie cennym źródłem, nie można ich traktować jako sygnatury. Natomiast zdarzało się, że formę napisu, czasem rozbudowanego treściowo zastosowali sami introligatorzy, np. B. Lenart, N. Malinowska. Stefan Radziszewski opatrzył swe dzieło rozbudowaną informacją, wytłoczoną złotem na pergaminowej dublurze.

@@ Linia 62: / Linia 62: @@
 ==Przypisy==
+# Adler Georg, Handbuch Buchverschluss und Buchbeschlag, Wiesbaden 2010, s. 54-59.
 # Encyklopedia wiedzy o książce, red. A. Birkenmajer, Wrocław 1971, szp. 1714.
 # W. Smith Mitchell, Bookbinder's Tickets, „The Durham University Journal”, T. 46 (New Series T. 15), 1953, nr 1, s. 1-4,  http://www.sevenroads.org/Articles/Mitchell1953/BookbindersTickets.html,
 # Seven Roads [on-line], http://www.sevenroads.org/Bookish.html
 # E Pokorzyńska, Metody sygnowania opraw introligatorskich, „Spotkania z Zabytkami” 2013 nr 9-10, s. 55-58,  http://issuu.com/hereditas/docs/spotkania_9-10_net
 ----
-Autor: '''E.P.'''
+Autor: '''E.P., A.W.'''

@@ Linia 27: / Linia 27: @@
 ===Zastrzeżona marka ochronna===
-W latach międzywojennych niektóre sygnatury mają formę firmowego logo, tożsamego z zastrzeżoną marką ochronną. Wówczas te same motywy służyły do jednolitej prezentacji wizualnej firmy. Np. dla zakładu R. Jahody była to szywnica introligatorska, dla J. Dziewulskiego wizerunek oszczepnika ciskającego piórem zamiast oszczepu. Ten ostatni wykorzystywał swe logo nie tylko w materiałach drukowanych (reklamy, papiery firmowe), ale także  swój sklep ozdobił neonem w tym kształcie.
+Niektóre sygnatury lat międzywojennych mają formę firmowego logo, tożsamego z zastrzeżoną marką ochronną. Wówczas te same motywy służyły do jednolitej prezentacji wizualnej firmy. Np. dla zakładu R. Jahody była to szywnica introligatorska, dla J. Dziewulskiego wizerunek oszczepnika ciskającego piórem zamiast oszczepu. Ten ostatni wykorzystywał swe logo nie tylko w materiałach drukowanych (reklamy, papiery firmowe), ale także  swój sklep ozdobił neonem w tym kształcie.
 ==Zobacz też==

@@ Linia 21: / Linia 21: @@
 ===Rękopiśmienne inskrypcje===
-W niektórych książkach można spotkać informację o wykonawcy oprawy wpisaną ręcznie na wyklejce. Najczęściej umieszczał ją właściciel książki obok takich informacji jak cena i data. Choć są równie cennym źródłem, nie można ich traktować jako sygnatury. Natomiast zdarzało się, że formę napisu, czasem rozbudowanego treściowo zastosowali sami introligatorzy, np. B. Lenart, N. Malinowska. Stefan Radziszewski opatrzył swe dzieło rozbudowaną informacją, wytłoczoną złotem na pergaminowej wyklejce.
+W niektórych książkach można spotkać informację o wykonawcy oprawy wpisaną ręcznie na wyklejce. Najczęściej umieszczał ją właściciel książki obok takich informacji jak cena i data. Choć są równie cennym źródłem, nie można ich traktować jako sygnatury. Natomiast zdarzało się, że formę napisu, czasem rozbudowanego treściowo zastosowali sami introligatorzy, np. B. Lenart, N. Malinowska. Stefan Radziszewski opatrzył swe dzieło rozbudowaną informacją, wytłoczoną złotem na pergaminowej dublurze.
 ===Informacja w stopce wydawniczej===