Papier ręcznie czerpany żeberkowy - Historia wersji

Ela: /* Papier ręcznie czerpany żeberkowy */

2022-03-13T16:11:14Z

‎Papier ręcznie czerpany żeberkowy

Ela o 16:10, 13 mar 2022

2022-03-13T16:10:03Z

Meg o 15:09, 20 lut 2022

2022-02-20T15:09:26Z

Urszula: /* Historia */ korekta term. ang.

2022-01-08T14:08:09Z

‎Historia: korekta term. ang.

Ela o 12:26, 28 gru 2020

2020-12-28T12:26:38Z

Urszula: /* Historia */ korekta term. ang.

2020-12-27T17:04:08Z

‎Historia: korekta term. ang.

Urszula: /* Papier ręcznie czerpany żeberkowy */ korekta term. ang.

2020-12-27T17:01:41Z

‎Papier ręcznie czerpany żeberkowy: korekta term. ang.

Ela: /* Papier ręcznie czerpany żeberkowy */

2020-05-28T07:31:49Z

‎Papier ręcznie czerpany żeberkowy

Meg o 11:24, 17 lut 2020

2020-02-17T11:24:59Z

Meg: /* Papier ręcznie czerpany żeberkowy */

2020-02-16T12:53:25Z

‎Papier ręcznie czerpany żeberkowy

@@ Linia 17: / Linia 17: @@
 Dostrzeżenie nowej strukturalnej cechy papierów żeberkowych, tj. ujawnianie się w przeźroczu znaku wodnego, stanowiło bodziec do naszywania na sito dodatkowego elementu - filigranu. Za datę wprowadzenia znakowania papieru filigranami się datę 1282 r., w papierni w Fabriano. W ten sposób zmiana budowy sita papierniczego przyczyniła się do wynalazku znakowania papieru w fazie jego produkcji. Do innych wynalazków włoskich papierników należą:
 * zaklejanie powierzchniowe papieru metodą zanurzeniową klejem pochodzenia zwierzęcego garbowanym ałunem glinowo-potasowym
-* udoskonalenie procesu prasowania poprzez wprowadzenie prasy śrubowej (il. 3)
+* udoskonalenie procesu prasowania poprzez wprowadzenie prasy śrubowej.
 ==Zobacz też==

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 ==Papier ręcznie czerpany żeberkowy==
-Papier włoski (ang. handmade paper, laid paper; niem. handgeschöpftes Büttenpapier)
+(papier włoski) (ang. handmade paper, laid paper; niem. handgeschöpftes Büttenpapier)
 Papier ręcznie czerpany z wyraźnym, widocznym w przeźroczu "zapisem" sita żeberkowego.
-==Historia==
+Papier został wynaleziony w Chinach na początku naszej ery, był wytwarzany z surowców pierwotnych (np. włókna morwy papierowej) i wtórnych (np. zużyte wyroby tekstylne). W VIII w. Arabowie przejęli technologię wytwarzania papieru od wziętych do niewoli chińskich papierników. Papier wytwarzany przez Arabów produkowany z włókien łykowych lnu i konopi nie sprostał wymaganiom europejskim, pod względem jakości i ilości. Udoskonalenie techniki czerpania papieru przypadło w udziale Włochom. W europejskiej technice papierniczej papier sporządzano ze szmat, które rozdrabniano mechanicznie przy pomocy ubijarek (stęp), dodając wodorotlenek wapnia. Masę papierniczą ręcznie czerpano z kadzi formą papierniczą, przekładano filcami tworząc stos, a następnie wkładano do prasy, odciskano z nadmiaru wody i suszono w formie zawieszonej. Następnie papier zaklejano i powtarzano czynność prasowania i suszenia.
-Papier został wynaleziony w Chinach na początku naszej ery, był wytwarzany z surowców pierwotnych (np. włókna morwy papierowej) i wtórnych (np. zużyte wyroby tekstylne). Po bitwie nad rzeką Tałas w VIII w. Arabowie wzięli do niewoli chińskich papierników, od których przejęli technologię wytwarzania papieru.
-−
-Arabowie, którzy początkowo zajmowali się produkcją papieru w Europie w Hiszpanii w XI w. kontynuowali chińskie rzemiosło. Papier ten, produkowany wyłącznie z włókien łykowych lnu i konopi nie sprostał wymaganiom europejskim, pod względem jakości i ilości. Zadanie to przypadło w udziale Włochom i to oni przyczynili się do wypracowania europejskiej techniki czerpania papieru oraz pojawienia się filigranu. Papier sporządzano w nich ze szmat, które rozdrabniano mechanicznie przy pomocy ubijarek (stęp), dodając wodorotlenek wapnia. Masę papierniczą ręcznie czerpano z kadzi formą papierniczą, przekładano filcami tworząc stos, a następnie wkładano do prasy, odciskano z nadmiaru wody i suszono w formie zawieszonej. Następnie papier zaklejano i powtarzano czynność prasowania i suszenia. Powstanie papierów żeberkowych związane jest z wprowadzeniem przez Włochów w papiernictwie czerpalnej formy zanurzeniowej z sitem przytwierdzonym (wykonanym z drucianych pręcików przytwierdzonych na stałe do drewnianej ramy), zaś "zapis", odcisku sita (ang. laid lines) na papierze jest konsekwencją sposobu wykładania świeżo uformowanego arkusza papieru. W technice z sitem ruchomym arkusze zdejmuje się razem z sitem z ramy, a następnie oddziela się je delikatnie od arkusza (il. 1), a w technice z sitem nieruchomym wykłada się arkusz, po wcześniejszym krótkim odcieknięciu, na sukno mocno go do niego dociskając (il. 2). Na wyczerpanym arkuszu pozostaje odbicie sita widoczne w przeźroczu jako rozjaśnienia. Włosi nazwali je "marca d'aqua' (ang. watermark, w dosłownym tłumaczeniu: znak wodny, jednakże powszechnie przyjęła się  profesjonalna nazwa na to znakowanie: filigran). Cechę tę zaczęto wykorzystywać do znakowania papierów. Technika wymagała dopracowania, przede wszystkim ze względu na odpowiedniej grubości drut (druty mosiężne do sporządzania sit żeberkowych Włosi stosowali od XIII w.).
 W wyniku wnikliwej obserwacji można wyróżnić cechy charakterystyczne tych wczesnych włoskich papierów:
 * do 1340 r. w przeźroczu widoczne wyłącznie linie żeberek (ang. wire lines) - grube, nieregularne, znacznie od siebie oddalone do ok. 3 mm;
 * do kon. XIV w. w przeźroczu widoczne wyłącznie linie żeberek - cieńsze, jednorodne, zbliżone do linii prostej, odstępy zdecydowanie mniejsze, osiągające nawet 1,2 mm;
 * po 1385 r. w przeźroczu zaczynają być widocznie oprócz linii żeberek (ang. wire lines), także kresy (ang. chain lines) czyli przeplecenia łączące żeberka, a także ślady drutów łączących kresy z ramą; odległości pomiędzy kresami coraz mniejsze nawet do 1 mm.
-Udoskonalenie sita papierniczego "włoskiego" należy wiązać z ulepszeniami w produkcji drutu miedzianego. Co prawda drut wytwarzano w Italii już ok. 1100 r. (metoda przeciągania przez otwór w kamieniu), ale ok 1400 r. nastąpiło zmechanizowanie jego wyrobu prowadzące przede wszystkim do wytwarzania jego cieńszych odmian. Włoscy papiernicy próbowali także różnie usytuować kresy w stosunku do ramy sita. Ostatecznie przyjął się sposób, że kresy były nad listwami, do których były przytwierdzone drutem oplecionym wokół listew lub przechodzącym przez otwory w nich znajdujące się. Przy czym w pobliżu krótszego boku ramy była dodatkowa kresa wzmacniająca, pod którą nie było listwy. istniały również odmienności, które można dostrzec w przeźroczu wczesnych włoskich papierów, wynikające z odmienności wiązania żeberek. Dotychczas nie udało się wyjaśnić osobliwej cechy papierów włoskich z przed 1400 r., tej tzw. linii centralnej. Jest to ciemniejsza linia przebiegająca równolegle do linii żeberek przez środek arkusza i filigran. Filigrany umieszczano zazwyczaj pośrodku sita pomiędzy kresami. Łączono je z żeberkami cienkimi drucikami. Później zaczęto mocować je do kres, przebiegały więc one zatem po środku i brzegach filigranu. W latach 80. XVIII w. we Francji modyfikacje związane z wynalazkiem papieru ręcznie czerpanego welinowego, zaczęto wprowadzać także w formach papierniczych z sitem żeberkowym. Owe innowacje, do których należało wprowadzenie listew odwadniających i układu dwóch sit, zintensyfikowały odwadnianie zawiesiny włókien, umożliwiły formowanie arkusza papieru z włókien bardziej zmielonych - bez spadku wydajności produkcji - prowadząc ostatecznie do poprawy jakości oraz przeźrocza papieru żeberkowego. W przeźroczu papier wykazuje bardziej jednorodną strukturę, w której obraz linii żeberek i kres nie jest zaciemniony "strefami cienia".
+Udoskonalenie sita papierniczego "włoskiego" należy wiązać z ulepszeniami w produkcji drutu miedzianego. Co prawda drut wytwarzano w Italii już ok. 1100 r. (metoda przeciągania przez otwór w kamieniu), ale ok 1400 r. nastąpiło zmechanizowanie jego wyrobu prowadzące przede wszystkim do wytwarzania jego cieńszych odmian. Włoscy papiernicy próbowali różnie usytuować kresy w stosunku do ramy sita. Ostatecznie przyjął się sposób, że kresy były nad listwami, do których były przytwierdzone drutem oplecionym wokół listew lub przechodzącym przez znajdujące się w nich otwory. W pobliżu krótszego boku ramy była dodatkowa kresa wzmacniająca, pod którą nie było listwy; istniały również odmienności, wynikające z odmienności wiązania żeberek. Dotychczas nie udało się wyjaśnić osobliwej cechy papierów włoskich z przed 1400 r., tej tzw. linii centralnej. Jest to ciemniejsza linia przebiegająca równolegle do linii żeberek przez środek arkusza i filigran. Filigrany umieszczano zazwyczaj pośrodku sita pomiędzy kresami. Łączono je z żeberkami cienkimi drucikami, później zaczęto mocować je do kres.
-W 2. poł. XVIII w. zaczęto stosować sito druciane o splocie tkanym, które nie odbijało się w papierze, powstawał w ten sposób tzw. papier welinowy.
+Wynalazek papieru welinowego (sito druciane o splocie tkanym) w  l. 80. XVIII w. pociągnął za sobą modyfikacje form papierniczych z sitem żeberkowym. Wprowadzenie listew odwadniających i układu dwóch sit, zintensyfikowało odwadnianie zawiesiny włókien, umożliwiło formowanie arkusza papieru z włókien bardziej zmielonych - bez spadku wydajności produkcji - prowadząc ostatecznie do poprawy jakości papieru. W przeźroczu papier wykazuje bardziej jednorodną strukturę, obraz linii żeberek i kres nie jest zaciemniony "strefami cienia".
+Dostrzeżenie nowej strukturalnej cechy papierów żeberkowych, tj. ujawnianie się w przeźroczu znaku wodnego, stanowiło bodziec do naszywania na sito dodatkowego elementu - filigranu. Za datę wprowadzenia znakowania papieru filigranami się datę 1282 r., w papierni w Fabriano. W ten sposób zmiana budowy sita papierniczego przyczyniła się do wynalazku znakowania papieru w fazie jego produkcji. Do innych wynalazków włoskich papierników należą:
-−
-==Znakowanie papierów ręcznie czerpanych żeberkowych==
-Spostrzeżenie nowej strukturalnej cechy papierów ręcznie czerpanych żeberkowych, tj. ujawnianie się w przeźroczu widocznego znaku wodnego, stanowiło bodziec do naszywania na sito elementów z drutu. W ten sposób zmiana budowy sita papierniczego przyczyniła się do wynalazku znakowania papieru w fazie jego produkcji. W przeźroczu obok znaku wodnego sita papierniczego pojawił się filigran. Przyjmuje się datę 1282, jako datę wprowadzenia w Fabriano znakowania papieru filigranami.
-−
-==Inne wynalazki włoskich papierników==
 * zaklejanie powierzchniowe papieru metodą zanurzeniową klejem pochodzenia zwierzęcego garbowanym ałunem glinowo-potasowym
 * udoskonalenie procesu prasowania poprzez wprowadzenie prasy śrubowej (il. 3)

@@ Linia 5: / Linia 5: @@
 ==Historia==
-Powstanie papierów żeberkowych związane jest z wprowadzeniem przez Włochów
+Papier został wynaleziony w Chinach na początku naszej ery, był wytwarzany z surowców pierwotnych (np. włókna morwy papierowej) i wtórnych (np. zużyte wyroby tekstylne). Po bitwie nad rzeką Tałas w VIII w. Arabowie wzięli do niewoli chińskich papierników, od których przejęli technologię wytwarzania papieru.
-w papiernictwie czerpalnej formy zanurzeniowej z sitem przytwierdzonym. Powstanie "zapisu", odcisku sita (ang. laid lines) na papierze jest konsekwencją sposobu wykładania świeżo uformowanego arkusza papieru. W technice z sitem ruchomym oddziela się je delikatnie od arkusza (il. 1), a w technice z sitem nieruchomym wykłada się arkusz, po wcześniejszym odciśnięciu, na sukno mocno go do niego dociskając (il. 2). Tak wyprodukowane papiery ujawniają w przeźroczu widoczny znak wodny (ang. watermark) sita żeberkowego.
 W wyniku wnikliwej obserwacji można wyróżnić cechy charakterystyczne tych wczesnych włoskich papierów:
 * do 1340 r. w przeźroczu widoczne wyłącznie linie żeberek (ang. wire lines) - grube, nieregularne, znacznie od siebie oddalone do ok. 3 mm;
 * do kon. XIV w. w przeźroczu widoczne wyłącznie linie żeberek - cieńsze, jednorodne, zbliżone do linii prostej, odstępy zdecydowanie mniejsze, osiągające nawet 1,2 mm;
 * po 1385 r. w przeźroczu zaczynają być widocznie oprócz linii żeberek (ang. wire lines), także kresy (ang. chain lines) czyli przeplecenia łączące żeberka, a także ślady drutów łączących kresy z ramą; odległości pomiędzy kresami coraz mniejsze nawet do 1 mm.
-Udoskonalenie sita papierniczego "włoskiego" należy wiązać z ulepszeniami w produkcji drutu miedzianego. Co prawda drut wytwarzano w Italii już ok. 1100 r. (metoda przeciągania przez otwór w kamieniu), ale ok 1400 r. nastąpiło zmechanizowanie jego wyrobu prowadzące przede wszystkim do wytwarzania jego cieńszych odmian. Włoscy papiernicy próbowali także różnie usytuować kresy w stosunku do ramy sita. Ostatecznie przyjął się sposób, że kresy były nad listwami, do których były przytwierdzone drutem oplecionym wokół listew lub przechodzącym przez otwory w nich. Przy czym w pobliżu krótszego boku ramy była dodatkowa kresa wzmacniająca, pod którą nie było listwy. istniały również odmienności, które można dostrzec w przeźroczu wczesnych włoskich papierów, wynikające z odmienności wiązania żeberek.Dotychczas nie udało się wyjaśnić osobliwej cechy papierów włoskich z przed 1400 r., tej tzw. linii centralnej. Jest to ciemniejsza linia przebiegająca równolegle do linii żeberek przez środek arkusza i filigran. Filigrany umieszczano zazwyczaj pośrodku sita pomiędzy kresami. Łączono je z żeberkami cienkimi drucikami. Później zaczęto mocować je do kres, przebiegały więc one zatem po środku i brzegach filigranu. W latach 80-tych XVIII w. we Francji modyfikacje związane z wynalazkiem papieru ręcznie czerpanego welinowego, zaczęto wprowadzać także w formach papierniczych z sitem żeberkowym. Owe innowacje, do których należało wprowadzenie listew odwadniających i układu dwóch sit, zintensyfikowały odwadnianie zawiesiny włókien, umożliwiły formowanie arkusza papieru z włókien bardziej zmielonych - bez spadku wydajności produkcji - prowadząc ostatecznie do poprawy jakości oraz przeźrocza papieru żeberkowego. W przeźroczu papier wykazuje bardziej jednorodną strukturę, w której obraz linii żeberek i kres nie jest zaciemniony "strefami cienia".
+Udoskonalenie sita papierniczego "włoskiego" należy wiązać z ulepszeniami w produkcji drutu miedzianego. Co prawda drut wytwarzano w Italii już ok. 1100 r. (metoda przeciągania przez otwór w kamieniu), ale ok 1400 r. nastąpiło zmechanizowanie jego wyrobu prowadzące przede wszystkim do wytwarzania jego cieńszych odmian. Włoscy papiernicy próbowali także różnie usytuować kresy w stosunku do ramy sita. Ostatecznie przyjął się sposób, że kresy były nad listwami, do których były przytwierdzone drutem oplecionym wokół listew lub przechodzącym przez otwory w nich znajdujące się. Przy czym w pobliżu krótszego boku ramy była dodatkowa kresa wzmacniająca, pod którą nie było listwy. istniały również odmienności, które można dostrzec w przeźroczu wczesnych włoskich papierów, wynikające z odmienności wiązania żeberek. Dotychczas nie udało się wyjaśnić osobliwej cechy papierów włoskich z przed 1400 r., tej tzw. linii centralnej. Jest to ciemniejsza linia przebiegająca równolegle do linii żeberek przez środek arkusza i filigran. Filigrany umieszczano zazwyczaj pośrodku sita pomiędzy kresami. Łączono je z żeberkami cienkimi drucikami. Później zaczęto mocować je do kres, przebiegały więc one zatem po środku i brzegach filigranu. W latach 80. XVIII w. we Francji modyfikacje związane z wynalazkiem papieru ręcznie czerpanego welinowego, zaczęto wprowadzać także w formach papierniczych z sitem żeberkowym. Owe innowacje, do których należało wprowadzenie listew odwadniających i układu dwóch sit, zintensyfikowały odwadnianie zawiesiny włókien, umożliwiły formowanie arkusza papieru z włókien bardziej zmielonych - bez spadku wydajności produkcji - prowadząc ostatecznie do poprawy jakości oraz przeźrocza papieru żeberkowego. W przeźroczu papier wykazuje bardziej jednorodną strukturę, w której obraz linii żeberek i kres nie jest zaciemniony "strefami cienia".
 ==Znakowanie papierów ręcznie czerpanych żeberkowych==
@@ Linia 39: / Linia 45: @@
 ==Przypisy==
 # Dąbrowski J., Siniarska-Czaplicka J., Rękodzieło papiernicze, Warszawa 1991.
+# Ulewicz A., Dąbrowski J., Filigrany w zasobie Archiwum Państwowego w Olsztynie, Olsztyn 2018, wstęp.
 ----
-Autor: '''M.P.G.'''
+Autor: '''M.P.B.'''

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
 * do 1340 r. w przeźroczu widoczne wyłącznie linie żeberek (ang. wire lines) - grube, nieregularne, znacznie od siebie oddalone do ok. 3 mm;
 * do kon. XIV w. w przeźroczu widoczne wyłącznie linie żeberek - cieńsze, jednorodne, zbliżone do linii prostej, odstępy zdecydowanie mniejsze, osiągające nawet 1,2 mm;
-* po 1385 r. w przeźroczu zaczynają być widocznie oprócz linii żeberek (ang. wire lines), także kresy (ang. chain lines) czyli przeplecenia łączące żeberka, a także ślady drutów łączących kresy z ramą (ang. deckle edges); odległości pomiędzy kresami coraz mniejsze nawet do 1 mm.
+* po 1385 r. w przeźroczu zaczynają być widocznie oprócz linii żeberek (ang. wire lines), także kresy (ang. chain lines) czyli przeplecenia łączące żeberka, a także ślady drutów łączących kresy z ramą; odległości pomiędzy kresami coraz mniejsze nawet do 1 mm.
 Udoskonalenie sita papierniczego "włoskiego" należy wiązać z ulepszeniami w produkcji drutu miedzianego. Co prawda drut wytwarzano w Italii już ok. 1100 r. (metoda przeciągania przez otwór w kamieniu), ale ok 1400 r. nastąpiło zmechanizowanie jego wyrobu prowadzące przede wszystkim do wytwarzania jego cieńszych odmian. Włoscy papiernicy próbowali także różnie usytuować kresy w stosunku do ramy sita. Ostatecznie przyjął się sposób, że kresy były nad listwami, do których były przytwierdzone drutem oplecionym wokół listew lub przechodzącym przez otwory w nich. Przy czym w pobliżu krótszego boku ramy była dodatkowa kresa wzmacniająca, pod którą nie było listwy. istniały również odmienności, które można dostrzec w przeźroczu wczesnych włoskich papierów, wynikające z odmienności wiązania żeberek.Dotychczas nie udało się wyjaśnić osobliwej cechy papierów włoskich z przed 1400 r., tej tzw. linii centralnej. Jest to ciemniejsza linia przebiegająca równolegle do linii żeberek przez środek arkusza i filigran. Filigrany umieszczano zazwyczaj pośrodku sita pomiędzy kresami. Łączono je z żeberkami cienkimi drucikami. Później zaczęto mocować je do kres, przebiegały więc one zatem po środku i brzegach filigranu. W latach 80-tych XVIII w. we Francji modyfikacje związane z wynalazkiem papieru ręcznie czerpanego welinowego, zaczęto wprowadzać także w formach papierniczych z sitem żeberkowym. Owe innowacje, do których należało wprowadzenie listew odwadniających i układu dwóch sit, zintensyfikowały odwadnianie zawiesiny włókien, umożliwiły formowanie arkusza papieru z włókien bardziej zmielonych - bez spadku wydajności produkcji - prowadząc ostatecznie do poprawy jakości oraz przeźrocza papieru żeberkowego. W przeźroczu papier wykazuje bardziej jednorodną strukturę, w której obraz linii żeberek i kres nie jest zaciemniony "strefami cienia".

@@ Linia 19: / Linia 19: @@
 * zaklejanie powierzchniowe papieru metodą zanurzeniową klejem pochodzenia zwierzęcego garbowanym ałunem glinowo-potasowym
 * udoskonalenie procesu prasowania poprzez wprowadzenie prasy śrubowej (il. 3)
 ==Zobacz też==
@@ Linia 36: / Linia 28: @@
 [[Filigran]] <br>
 [[Znak wodny]] <br>
 ==Przypisy==