Papier maszynowy - Historia wersji

Ela: /* Zobacz też */

2022-03-19T21:32:58Z

‎Zobacz też

Ela: /* Zobacz też */

2022-03-19T21:32:20Z

‎Zobacz też

Ela: /* Historia */

2022-03-19T21:30:59Z

‎Historia

Ela: /* Zobacz też */

2022-03-19T21:20:16Z

‎Zobacz też

Ela: /* Ozdobne papiery maszynowe */

2022-03-12T21:57:30Z

‎Ozdobne papiery maszynowe

Ela: /* Ozdobne papiery maszynowe */

2022-03-12T21:55:50Z

‎Ozdobne papiery maszynowe

Ela o 21:54, 12 mar 2022

2022-03-12T21:54:18Z

Ela: /* Papier maszynowy */

2022-03-12T21:52:50Z

‎Papier maszynowy

Ela: /* Ozdobne papiery maszynowe */

2022-03-06T18:52:49Z

‎Ozdobne papiery maszynowe

Ela: /* Ozdobne papiery maszynowe */

2022-03-04T09:38:34Z

‎Ozdobne papiery maszynowe

@@ Linia 45: / Linia 45: @@
 [[Filigran]] <br>
 [[Znak wodny]] <br>
 ==Grafika==

@@ Linia 42: / Linia 42: @@
 [[Papier]] <br>
 [[Papier ręcznie czerpany]] <br>
 [[Papier welinowy]] <br>
 [[Filigran]] <br>

@@ Linia 18: / Linia 18: @@
 ===Historia===
-Maszyna papiernicza wynaleziona została w 1799 r. przez Nicolasa Louisa Roberta zatrudnionego jako księgowy w słynnej papierni w Essonnes pod Paryżem (produkowano tam papiery z ciemnym znakiem wodnym do drukowania asygnat, →papiery ręcznie czerpane welinowe). Maszyna Roberta składała się z dwóch wałów obracających się w tym samym kierunku, na których biegło płaskie sito bez końca, szer. 64 cm. Mechanizm zamocowany nad owalną kadzią, był napędzany w ruch korbą z prędkością 5 m/min., cylinder wyposażony w łopatki nabierał zawiesinę z kadzi i narzucał ją na sito. Mokra wstęga papieru była nawijana na wał i co jakiś czas odbierana. Wydajność maszyny odpowiadała czerpaniu ręcznemu z czterech kadzi. Maszyna Roberta była pierwszym w historii techniki przemysłowym urządzeniem o działaniu ciągłym. Model Roberta uruchomiono w Anglii w 1803 r. ale nie otrzymano papieru jakości odpowiedniej do sprzedaży. Dopiero w wyniku usprawnień Bryana Donkina ruszyła maszyna płaskositowa produkująca papier w jakości i rozmiarze akceptowalnym do sprzedaży. Niebawem Joseph Bramah przedstawił zamysł maszyny z sitem cylindrycznym, która została jednak skonstruowana dopiero w 1817 r. John Dickinson skonstruował maszynę z dwoma sitami cylindrycznymi do wyrobu tektury z dwóch warstw, które były łączone w prasie mokrej. Udoskonalone maszyny Dickinsona umożliwiły rozwój maszynowej produkcji tektury. We Francji już w 1790 r., czyli jeszcze przed wynalazkiem Roberta, Ferdinand Leistenschneider podjął próby zbudowania maszyny z sitem cylindrycznym. Z braku funduszy maszyna ruszyła dopiero w 1811 r. ale papier produkowany był wyłącznie w postaci arkuszy. Leistenschneider jako pierwszy wyprodukował papier maszynowy z filigranem. Maszyny były ciągle udoskonalane.
+Maszyna papiernicza wynaleziona została w 1799 r. przez Nicolasa Louisa Roberta zatrudnionego jako księgowy w słynnej papierni w Essonnes pod Paryżem (produkowano tam papiery z ciemnym znakiem wodnym do drukowania asygnat, →papiery ręcznie czerpane welinowe). Maszyna Roberta składała się z dwóch wałów obracających się w tym samym kierunku, na których biegło płaskie sito bez końca, szer. 64 cm. Mechanizm zamocowany nad owalną kadzią, był napędzany w ruch korbą z prędkością 5 m/min., cylinder wyposażony w łopatki nabierał zawiesinę z kadzi i narzucał ją na sito. Mokra wstęga papieru była nawijana na wał i co jakiś czas odbierana. Wydajność maszyny odpowiadała czerpaniu ręcznemu z czterech kadzi. Maszyna Roberta była pierwszym w historii techniki przemysłowym urządzeniem o działaniu ciągłym. Model Roberta uruchomiono w Anglii w 1803 r. ale nie otrzymano papieru jakości odpowiedniej do sprzedaży. Dopiero w wyniku usprawnień Bryana Donkina ruszyła maszyna płaskositowa produkująca papier w jakości i rozmiarze akceptowalnym do sprzedaży. Niebawem Joseph Bramah przedstawił zamysł maszyny z sitem cylindrycznym, która została jednak skonstruowana dopiero w 1817 r. John Dickinson skonstruował maszynę z dwoma sitami cylindrycznymi do wyrobu tektury z dwóch warstw, które były łączone w prasie mokrej. Udoskonalone maszyny Dickinsona umożliwiły rozwój maszynowej produkcji tektury. We Francji już w 1790 r., czyli jeszcze przed wynalazkiem Roberta, Ferdinand Leistenschneider podjął próby zbudowania maszyny z sitem cylindrycznym. Z braku funduszy maszyna ruszyła dopiero w 1811 r. ale papier produkowany był wyłącznie w postaci arkuszy. Leistenschneider jako pierwszy wyprodukował papier maszynowy z filigranem. W maszynach papierniczych już na początku XIX w. zastosowano sita tkane, papier produkowany maszynowo był papierem welinowym.
 Początkowo do maszynowej produkcji papieru używano ten sam surowiec, który był wykorzystywany w czerpaniu ręcznym - masy szmaciane. Z uwagi na niedostatek surowca poszukiwano innych rozwiązań. Friedrich Gottlob Keller w 1844 r. zastosował dodatek ścieru drzewnego białego. Na początku lat 50. XX w. Ch. Watt i H. Burgess opracowali proces chemicznej przeróbki drewna na masy celulozowe sodowe. Kolejnych osiągnięć dokonali B. Ch. Tilghman (masa siarczynowa) oraz C. F. Dahl (masa siarczanowa). W procesach otrzymywania mas celulozowych zrębki drzewne gotowano z chemikaliami w wielkich warnikach pod ciśnieniem i przy znacznej temperaturze. W 1867 r. Heinrich Voelter i Johann Matthäus Voith przedstawili na wystawie w Paryżu urządzenie do masowej produkcji ścieru drzewnego. Od lat 80/90. XIX w. upowszechniła się maszynowa produkcja papieru z celulozy i ścieru drzewnego.

@@ Linia 43: / Linia 43: @@
 [[Papier ręcznie czerpany żeberkowy]] <br>
 [[Papier ręcznie czerpany welinowy]] <br>
 [[Filigran]] <br>
 [[Znak wodny]] <br>

@@ Linia 23: / Linia 23: @@
 ===Ozdobne papiery maszynowe===
 Obok papierów zwykłych (drukowych, piśmiennych, pakowych) produkowane są papiery ozdobne. Wśród nich wyróżnić można:
-•	papiery barwne, powstające poprzez:
+* papiery barwne, powstające poprzez:
-o	 zabarwienie masy papierowej, z której czerpana jest wstęga papieru; papier taki jest jednolicie barwny w całej swej miąższości;
+** zabarwienie masy papierowej, z której czerpana jest wstęga papieru; papier taki jest jednolicie barwny w całej swej miąższości;
-o	zabarwienie zanurzeniowe wstęgi papierowej w roztworze barwiącym;
+** zabarwienie zanurzeniowe wstęgi papierowej w roztworze barwiącym;
-o	zabarwienie powierzchniowe wykonane przy użyciu maszyny farbującej;
+** zabarwienie powierzchniowe wykonane przy użyciu maszyny farbującej;
-•	papiery z dodatkiem do masy papierowej nietypowych włókien lub drobin substancji nierozpuszczalnych (strzyży tekstylnej włókien jedwabnych, wełnianych i syntetycznych, włókien skórzanych, wysłodków po produkcji piwa, pozostałości po produkcji whisky, palonych rozdrobnionych ptasich piór, gęsiego puchu, części suchych roślin, torfu, drobin metalicznych) (→papier z rzucikiem);
+* papiery z dodatkiem do masy papierowej nietypowych włókien lub drobin substancji nierozpuszczalnych (strzyży tekstylnej włókien jedwabnych, wełnianych i syntetycznych, włókien skórzanych, wysłodków po produkcji piwa, pozostałości po produkcji whisky, palonych rozdrobnionych ptasich piór, gęsiego puchu, części suchych roślin, torfu, drobin metalicznych) (→papier z rzucikiem);
-•	papiery cechujące się przejrzystością, wykonane w drodze intensywnego mielenia masy celulozowej (powyżej progu pergaminowania) lub obróbki środkami chemicznymi (stężonym kwasem siarkowym);
+* papiery cechujące się przejrzystością, wykonane w drodze intensywnego mielenia masy celulozowej (powyżej progu pergaminowania) lub obróbki środkami chemicznymi (stężonym kwasem siarkowym);
-•	papiery ze znakiem wodnym wytwarzane na sicie lub wykonanym przy użyciu egutera;
+* papiery ze znakiem wodnym wytwarzane na sicie lub wykonanym przy użyciu egutera;
-•	papiery z naturalną fakturą powstałą przez odcisk w mokrej taśmie papierowej filcu lub wału o wyfrezowanym wzorze;
+* papiery z naturalną fakturą powstałą przez odcisk w mokrej taśmie papierowej filcu lub wału o wyfrezowanym wzorze;
-•	papiery z trójwymiarowym deseniem, wytłaczane na kalandrach lub powlekane fakturową folią;
+* papiery z trójwymiarowym deseniem, wytłaczane na kalandrach lub powlekane fakturową folią;
-•	papiery o wysokim połysku, o wysokim fotograficznym połysku np. Chromolux (ang. cast-coated paper);
+* papiery o wysokim połysku, o wysokim fotograficznym połysku np. Chromolux (ang. cast-coated paper);
-•	papiery metalizowane.
+* papiery metalizowane.
 Papiery ozdobne są, obok papierów dekorowanych, wykorzystywane na wyklejki oraz obleczenia okładek.

@@ Linia 6: / Linia 6: @@
 ===Proces technologiczny===
 Wodna zawiesina odpowiednio dobranych i zmielonych półproduktów włóknistych wraz z dodatkami masowymi, stanowi masę papierniczą, z której na maszynie papierniczej formuje się, odwadnia i suszy wstęgę papieru. Następnie, zależnie od wymaganych cech produkowanego papieru, poddaje się ją wykańczaniu, tj. klimatyzacji, przewijaniu, satynowaniu na kalandrze, a następnie krajaniu wzdłuż na zwoje, przekrawaniu na arkusze, sortowaniu, liczeniu, pakowaniu.
 ===Półprodukty i dodatki masowe===
@@ Linia 13: / Linia 20: @@
 Maszyna papiernicza wynaleziona została w 1799 r. przez Nicolasa Louisa Roberta zatrudnionego jako księgowy w słynnej papierni w Essonnes pod Paryżem (produkowano tam papiery z ciemnym znakiem wodnym do drukowania asygnat, →papiery ręcznie czerpane welinowe). Maszyna Roberta składała się z dwóch wałów obracających się w tym samym kierunku, na których biegło płaskie sito bez końca, szer. 64 cm. Mechanizm zamocowany nad owalną kadzią, był napędzany w ruch korbą z prędkością 5 m/min., cylinder wyposażony w łopatki nabierał zawiesinę z kadzi i narzucał ją na sito. Mokra wstęga papieru była nawijana na wał i co jakiś czas odbierana. Wydajność maszyny odpowiadała czerpaniu ręcznemu z czterech kadzi. Maszyna Roberta była pierwszym w historii techniki przemysłowym urządzeniem o działaniu ciągłym. Model Roberta uruchomiono w Anglii w 1803 r. ale nie otrzymano papieru jakości odpowiedniej do sprzedaży. Dopiero w wyniku usprawnień Bryana Donkina ruszyła maszyna płaskositowa produkująca papier w jakości i rozmiarze akceptowalnym do sprzedaży. Niebawem Joseph Bramah przedstawił zamysł maszyny z sitem cylindrycznym, która została jednak skonstruowana dopiero w 1817 r. John Dickinson skonstruował maszynę z dwoma sitami cylindrycznymi do wyrobu tektury z dwóch warstw, które były łączone w prasie mokrej. Udoskonalone maszyny Dickinsona umożliwiły rozwój maszynowej produkcji tektury. We Francji już w 1790 r., czyli jeszcze przed wynalazkiem Roberta, Ferdinand Leistenschneider podjął próby zbudowania maszyny z sitem cylindrycznym. Z braku funduszy maszyna ruszyła dopiero w 1811 r. ale papier produkowany był wyłącznie w postaci arkuszy. Leistenschneider jako pierwszy wyprodukował papier maszynowy z filigranem. Maszyny były ciągle udoskonalane.
 Początkowo do maszynowej produkcji papieru używano ten sam surowiec, który był wykorzystywany w czerpaniu ręcznym - masy szmaciane. Z uwagi na niedostatek surowca poszukiwano innych rozwiązań. Friedrich Gottlob Keller w 1844 r. zastosował dodatek ścieru drzewnego białego. Na początku lat 50. XX w. Ch. Watt i H. Burgess opracowali proces chemicznej przeróbki drewna na masy celulozowe sodowe. Kolejnych osiągnięć dokonali B. Ch. Tilghman (masa siarczynowa) oraz C. F. Dahl (masa siarczanowa). W procesach otrzymywania mas celulozowych zrębki drzewne gotowano z chemikaliami w wielkich warnikach pod ciśnieniem i przy znacznej temperaturze. W 1867 r. Heinrich Voelter i Johann Matthäus Voith przedstawili na wystawie w Paryżu urządzenie do masowej produkcji ścieru drzewnego. Od lat 80/90. XIX w. upowszechniła się maszynowa produkcja papieru z celulozy i ścieru drzewnego.
 ===Ozdobne papiery maszynowe===

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 (ang. machine-made/machine made paper; niem. Maschinenpapier)
-Papier produkowany na maszynach papierniczych  płasko- i okrągłositowych. Lepsze gatunki otrzymywane są najczęściej z celulozy
+Papier produkowany na maszynach papierniczych płasko- i okrągłositowych. Lepsze gatunki otrzymywane są najczęściej z celulozy pozyskiwanej z drewna, gorsze – oprócz celulozy zawierają także ligninę (tzw. papiery drzewne). Cechuje się wyraźnym kierunkiem, związanym z układaniem się włókien celulozy na poruszającym się sicie maszyny papierniczej. Bardzo często zaklejany jest w masie oraz zawiera wypełniacze (białe pigmenty stosowane powszechnie od XIX wieku). Papiery produkowane są w dużej gamie gatunków, gramatur, odcieni, gładkości, itp., są zróżnicowane pod względem wytrzymałości i trwałości.
 pozyskiwanej z drewna, gorsze – oprócz celulozy zawierają także ligninę (tzw. papiery drzewne). Cechuje się wyraźnym kierunkiem, związanym z układaniem się włókien celulozy na poruszającym się sicie maszyny papierniczej. Bardzo często zaklejany jest w masie oraz zawiera wypełniacze (białe pigmenty stosowane powszechnie od XIX wieku). Papiery produkowane są w dużej gamie gatunków, gramatur, odcieni, gładkości, itp., są zróżnicowane pod względem wytrzymałości i trwałości.
 ===Proces technologiczny===
-Wodna zawiesina odpowiednio dobranych i zmielonych półproduktów włóknistych wraz z dodatkami masowymi, stanowi masę papierniczą, z której na maszynie papierniczej formuje się, odwadnia i suszy wstęgę papieru. następnie, zależnie od wymaganych cech produkowanego papieru, poddaje się ją wykańczaniu, tj. klimatyzacji, przewijaniu, satynowaniu na kalandrze, a następnie krajaniu wzdłuż na zwoje, przekrawaniu na arkusze, sortowaniu, liczeniu, pakowaniu.
+Wodna zawiesina odpowiednio dobranych i zmielonych półproduktów włóknistych wraz z dodatkami masowymi, stanowi masę papierniczą, z której na maszynie papierniczej formuje się, odwadnia i suszy wstęgę papieru. Następnie, zależnie od wymaganych cech produkowanego papieru, poddaje się ją wykańczaniu, tj. klimatyzacji, przewijaniu, satynowaniu na kalandrze, a następnie krajaniu wzdłuż na zwoje, przekrawaniu na arkusze, sortowaniu, liczeniu, pakowaniu.
 ===Półprodukty i dodatki masowe===
-Półprodukty włókniste otrzymuje się na drodze chemicznej, chemiczno mechanicznej lub mechanicznej z drewna drzew iglastych (gł. świerk, jodła, sosna), liściastych  (buk, topola, osika, brzoza), a także roślin jednorocznych (np. słoma, trzcina), mogą one być bielone lub niebielone. Do pozyskania celulozy wykorzystuje się także surowce wtórne, które stanowią zużyte produkty głównie przemysłów papierniczego i włókienniczego (makulatura, odpady włókiennicze). Do produkcji papierów o specjalnych właściwościach wykorzystuje się także półprodukty zwierzęce (np. wełna), mineralne (np. szkło), syntetyczne. Ponadto papier maszynowy zawiera dużą ilość dodatków masowych niezbędnych do wypełnienia, zaklejenia, barwienia papieru, a także nadania mu białości, wodotrwałości i innych specyficznych właściwości i cech (np. sztywność, dźwięczność, miękkość).
+Półprodukty włókniste otrzymuje się na drodze chemicznej, chemiczno-mechanicznej lub mechanicznej z drewna drzew iglastych (gł. świerk, jodła, sosna), liściastych (buk, topola, osika, brzoza), a także roślin jednorocznych (np. słoma, trzcina), mogą one być bielone lub niebielone. Do pozyskania celulozy wykorzystuje się także surowce wtórne, które stanowią zużyte produkty  przemysłu papierniczego i włókienniczego (makulatura, odpady włókiennicze). Do produkcji papierów o specjalnych właściwościach wykorzystuje się także półprodukty zwierzęce (np. wełna), mineralne (np. szkło), syntetyczne. Ponadto papier maszynowy zawiera dużą ilość dodatków masowych niezbędnych do wypełnienia, zaklejenia, barwienia papieru, a także nadania mu białości, wodotrwałości i innych specyficznych właściwości i cech (np. sztywność, dźwięczność, miękkość).
 ===Historia===
-Maszyna papiernicza wynaleziona została w 1799 r. przez Nicolasa Louisa Roberta zatrudnionego jako księgowy w słynnej papierni w Essonnes pod Paryżem (produkowano tutaj papiery z ciemnym znakiem wodnym do drukowania asygnat, patrz: papiery ręcznie czerpane welinowe). Maszyna Roberta składał się z dwóch wałów obracających się w tym samym kierunku, na których biegło płaskie sito bez końca, szer. 64 cm. Mechanizm zamocowany był nad owalna kadzią, napędzany w ruch korbą z prędkością 5m/min., cylinder wyposażony w łopatki nabierał zawiesinę z kadzi i narzucał ją na sito.Mokra wstęga papieru była nawijana na wał i co jakiś czas odbierana. Wydajność maszyny odpowiadała czerpaniu ręcznemu z czterech kadzi. Maszyna Roberta była pierwszym w historii techniki przemysłowym urządzeniem o działaniu ciągłym. Model Roberta uruchomiono w Anglii w 1803 r. ale nie otrzymano papieru jakości odpowiedniej do sprzedaży. Dopiero w wyniku usprawnień Bryana Donkina, ruszyła maszyna płaskositowa produkująca papier w jakości i rozmiarze akceptowalnym do sprzedaży. Niebawem Joseph Bramah przedstawił zamysł maszyny z sitem cylindrycznym, która została jednak skonstruowana dopiero w 1817 r. John Dickinson skonstruował maszynę z dwoma sitami cylindrycznymi do wyrobu tektury z dwóch warstw, które były łączone w prasie mokrej. udoskonalone maszyny Dickinsona umożliwiły rozwój maszynowej produkcji tektury. We Francji już w roku 1790, czyli jeszcze przed Robertem, Ferdinand Leistenschneider podjął próby zbudowania maszyny z sitem cylindrycznym. Z braku funduszy maszyna ruszyła dopiero w 1811 r. ale papier produkowany był wyłącznie w postaci arkuszy. Leistenschneider był jednak tym, który pierwszy wyprodukował papier maszynowy z ze znakiem wodnym. Kolejne wersje maszyny były ciągle udoskonalane (il. 1).
+Maszyna papiernicza wynaleziona została w 1799 r. przez Nicolasa Louisa Roberta zatrudnionego jako księgowy w słynnej papierni w Essonnes pod Paryżem (produkowano tam papiery z ciemnym znakiem wodnym do drukowania asygnat, →papiery ręcznie czerpane welinowe). Maszyna Roberta składała się z dwóch wałów obracających się w tym samym kierunku, na których biegło płaskie sito bez końca, szer. 64 cm. Mechanizm zamocowany nad owalną kadzią, był napędzany w ruch korbą z prędkością 5 m/min., cylinder wyposażony w łopatki nabierał zawiesinę z kadzi i narzucał ją na sito. Mokra wstęga papieru była nawijana na wał i co jakiś czas odbierana. Wydajność maszyny odpowiadała czerpaniu ręcznemu z czterech kadzi. Maszyna Roberta była pierwszym w historii techniki przemysłowym urządzeniem o działaniu ciągłym. Model Roberta uruchomiono w Anglii w 1803 r. ale nie otrzymano papieru jakości odpowiedniej do sprzedaży. Dopiero w wyniku usprawnień Bryana Donkina ruszyła maszyna płaskositowa produkująca papier w jakości i rozmiarze akceptowalnym do sprzedaży. Niebawem Joseph Bramah przedstawił zamysł maszyny z sitem cylindrycznym, która została jednak skonstruowana dopiero w 1817 r. John Dickinson skonstruował maszynę z dwoma sitami cylindrycznymi do wyrobu tektury z dwóch warstw, które były łączone w prasie mokrej. Udoskonalone maszyny Dickinsona umożliwiły rozwój maszynowej produkcji tektury. We Francji już w 1790 r., czyli jeszcze przed wynalazkiem Roberta, Ferdinand Leistenschneider podjął próby zbudowania maszyny z sitem cylindrycznym. Z braku funduszy maszyna ruszyła dopiero w 1811 r. ale papier produkowany był wyłącznie w postaci arkuszy. Leistenschneider jako pierwszy wyprodukował papier maszynowy z filigranem. Maszyny były ciągle udoskonalane.
-−
 Początkowo do maszynowej produkcji papieru używano ten sam surowiec, który był wykorzystywany w czerpaniu ręcznym - masy szmaciane. Z uwagi na niedostatek surowca poszukiwano innych rozwiązań. Friedrich Gottlob Keller w 1844 r. zastosował dodatek ścieru drzewnego białego. Na początku lat 50. XX w. Ch. Watt i H. Burgess opracowali proces chemicznej przeróbki drewna na masy celulozowe sodowe. Kolejnych osiągnięć dokonali B. Ch. Tilghman (masa siarczynowa) oraz C. F. Dahl (masa siarczanowa). W procesach otrzymywania mas celulozowych zrębki drzewne gotowano z chemikaliami w wielkich warnikach pod ciśnieniem i przy znacznej temperaturze. W 1867 r. Heinrich Voelter i Johann Matthäus Voith przedstawili na wystawie w Paryżu urządzenie do masowej produkcji ścieru drzewnego. Od lat 80/90. XIX w. upowszechniła się maszynowa produkcja papieru z celulozy i ścieru drzewnego.
 Nowoczesne maszyny papiernicze o szerokości roboczej do 10 m, prędkości 1250 m/min. i zdolności produkcyjnej 1000t/24h, należą do największych urządzeń przemysłowych - ważą do 2000 ton. Najbardziej rozpowszechniony rodzaj maszyny papierniczej to maszyna płaskositowa, która składa się z:

@@ Linia 34: / Linia 34: @@
 * papiery z naturalną fakturą powstałą przez odcisk w mokrej taśmie papierowej filcu lub wału o wyfrezowanym wzorze;
 * papiery z trójwymiarowym deseniem, wytłaczane na kalandrach lub powlekane fakturową folią;
-* papiery powlekane, o wysokim fotograficznym połysku (Chromolux);
+* papiery powlekane, o wysokim fotograficznym połysku np. Chromolux (ang. cast-coated paper);
 * papiery metalizowane.
 Papiery ozdobne maszynowe są, obok papierów dekorowanych, wykorzystywane na wyklejki oraz obleczenia okładek.