Papier - Historia wersji

Ela: /* Zobacz też */

2022-03-13T09:14:47Z

‎Zobacz też

Ela: /* Zobacz też */

2022-03-13T09:14:22Z

‎Zobacz też

Ela: /* Papier w introligatorstwie */

2022-02-21T11:29:18Z

‎Papier w introligatorstwie

Ela: /* Historia */

2022-02-21T11:17:43Z

‎Historia

Meg: /* Zobacz też */

2022-02-20T18:37:33Z

‎Zobacz też

Meg o 18:36, 20 lut 2022

2022-02-20T18:36:58Z

Meg o 15:31, 20 lut 2022

2022-02-20T15:31:34Z

Meg: /* Przypisy */

2021-09-21T18:08:26Z

‎Przypisy

Ela: /* Zobacz też */

2021-09-19T16:15:58Z

‎Zobacz też

Ela: /* Zobacz też */

2021-09-13T11:53:07Z

‎Zobacz też

@@ Linia 44: / Linia 44: @@
 [[Papier ręcznie czerpany żeberkowy]] <br>
 [[Papiery dekoracyjne]] <br>
 [[Materiały obleczeniowe opraw]] <br>
 [[Wyklejka]] <br>

@@ Linia 35: / Linia 35: @@
 [[Indeks alfabetyczny ]] <br>
 [[Całopapierowe oprawy]] <br>
 [[Gramatura papieru]] <br>

@@ Linia 27: / Linia 27: @@
 ===Papier w introligatorstwie===
-Papier jest podstawowym materiałem introligatorskim. Począwszy od epoki nowożytnej niemal wszystkie książki i czasopisma są drukowane na papierze, także wyroby galanteryjne, takie jak zeszyty, notesy i bloki są wykonane z papieru.
+Papier jest podstawowym materiałem introligatorskim. Począwszy od epoki nowożytnej niemal wszystkie książki i czasopisma są drukowane na papierze, także wyroby galanteryjne, takie jak zeszyty, notesy i bloki są wykonane z papieru. Papier jest wykorzystywany przez introligatorów na karty przybyszowe wyklejkowo-ochronne. Stosowane są papiery drukowe, papiery szlachetne, żeberkowe lub bez żeberek, papiery ręcznie czerpane. Mają one naturalną barwę, zwykle zbliżoną do barwy papieru w bloku książki lub są od niego znacząco różniące się, stosowane są także papiery dekoracyjne. Papier przeznaczony na obleczenie okładki zwykle jest dekoracyjny. Dla zabezpieczenia przed ścieraniem bywa woskowany, lakierowany albo laminowany. Produkowane są także papiery z mieszaniny włókien celulozowych oraz syntetycznych: polioctanowych, polimetakrylowych, poliamidowych, poliestrowych.na wyklejki, obleczenia okładek, obwoluty i cienkie okładki broszurowe. Z papieru wykonywane są także elementy konstrukcyjne takie, jak: scezury, paski naklejane na grzbiet, woreczki, kontry. Papiery były także używane do oklejania różnych przedmiotów galanteryjnych (np. pudełka, futerały), zarówno z wierzchu jak i od środka.
-Papiery ręcznie czerpane mają chaotycznie ułożone włókna, choć mogą być one ukierunkowane, co jest zależne od techniki czerpania papieru.  Poprzez poruszanie formą z lewa w prawo i z powrotem, czyli wzdłuż dłuższego boku formy, sprawia się że kierunek równoległy do dłuższego boku arkusza (tzw. kierunek wzdłużny) staje się kierunkiem uprzywilejowanego ułożenia włókien. Natomiast podczas produkcji papieru na długim sicie maszynowym włókna celulozy układają się wzdłuż biegu sita. W konsekwencji papiery maszynowe w kierunku wzdłużnym  są bardziej wytrzymałe na zerwanie i zginanie oraz mają wyższą sztywność i chłonność liniową. Natomiast w kierunku prostopadłym do niego (poprzecznym) wyższe są wskaźniki oporu przedarcia, rozciągliwości, skurczu podczas suszenia i wydłużenia podczas namoczenia. Z tego powodu, by uniknąć deformacji (marszczenia się) rozciągniętego papieru, podczas oprawy zaleca się, aby kierunek elementów papierowych przybyszowych (karty przybyszowe wykelkowo-ochronne, tekturowe okładzinówki, papier obleczeniowy i in.) był zawsze równoległy do grzbietu książki. Papier, oprócz w/w elemntów, jest wykorzystywany przez introligatorów na obwoluty i cienkie okładki broszurowe. Z papieru wykonywane są także elementy konstrukcyjne takie, jak: scezury, paski naklejane na grzbiet, woreczki, kontry. Na karty przybyszowe wyklejkowo-ochronne stosowane są papiery drukowe, papiery szlachetne, żeberkowe lub bez żeberek, papiery ręcznie czerpane. Mają one naturalną barwę, zwykle zbliżoną do barwy papieru w bloku książki lub są od niego znacząco różniące się, stosowane są także papiery dekoracyjne. Papier przeznaczony na obleczenie okładki zwykle jest dekoracyjny. Dla zabezpieczenia przed ścieraniem bywa woskowany, lakierowany albo laminowany. Produkowane są także papiery z mieszaniny włókien celulozowych oraz syntetycznych: polioctanowych, polimetakrylowych, poliamidowych, poliestrowych.
+Na skutek metod produkcji papier (także czerpany) cechuje się anizotropią, czyli zróżnicowaniem właściwości zależnie od kierunku arkusza.
+W konsekwencji papiery w kierunku wzdłużnym  są bardziej wytrzymałe na zerwanie i zginanie oraz mają wyższą sztywność i chłonność liniową. Natomiast w kierunku prostopadłym do niego (poprzecznym) wyższe są wskaźniki oporu przedarcia, rozciągliwości, skurczu podczas suszenia i wydłużenia podczas namoczenia. Z tego powodu, by uniknąć deformacji (marszczenia się) rozciągniętego papieru, podczas oprawy zaleca się, aby kierunek elementów papierowych przybyszowych (karty przybyszowe wyklejkowo-ochronne, tekturowe okładzinówki, papier obleczeniowy i in.) był zawsze równoległy do grzbietu książki.
-Papiery były także używane do oklejania różnych przedmiotów galanteryjnych (np. pudełka, futerały), zarówno z wierzchu jak i od środka.
 ==Zobacz też==

@@ Linia 14: / Linia 14: @@
 Papier sporządzano ze szmat, które rozdrabniano mechanicznie przy pomocy ubijarek (stęp). Masę papierniczą ręcznie czerpano z kadzi sitem, a następnie odciskano i suszono. Następnie papier zaklejano klejem pochodzenia zwierzęcego (żelatyna). Dla identyfikacji wytwórcy na sicie naszywano znak, który w papierze odzwierciedlał się jako znak wodny (filigran).
-Proces produkcji papieru uległ przyspieszeniu po wprowadzeniu około 1670 roku nowej maszyny tzw. „Holendra”. Maszyna umożliwiała mielenie surowca do postaci pulpy za pomocą noży umieszczonych w kadzi. W 1799 Nicholas-Louis Robert opatentował maszynę papierniczą, która w miejsce ręcznego czerpania pojedynczych arkuszy wytwarzała wstęgę papieru [tzw. papier sans fin]. Po kolejnych ulepszeniach, w l. 20. XIX w. rozpoczęto przemysłową produkcję papieru.
+Proces produkcji papieru uległ przyspieszeniu po wprowadzeniu około 1670 roku nowej maszyny tzw. „Holendra”. Maszyna umożliwiała mielenie surowca do postaci pulpy za pomocą noży umieszczonych w kadzi. W 1799 Nicholas-Louis Robert opatentował maszynę papierniczą, która w miejsce ręcznego czerpania pojedynczych arkuszy wytwarzała wstęgę papieru (tzw. papier sans fin). Po kolejnych ulepszeniach, w l. 20. XIX w. rozpoczęto przemysłową produkcję papieru.
 ===Niektóre (popularne) rodzaje papieru===

@@ Linia 44: / Linia 44: @@
 [[Papiery dekoracyjne]] <br>
 [[Papier ręcznie czerpany]] <br>
-[[Papier ręcznie czerpany żeberkowy d]] <br>
+[[Papier ręcznie czerpany żeberkowy]] <br>
 [[Papiery dekoracyjne]] <br>
 [[Materiały obleczeniowe opraw]] <br>

@@ Linia 14: / Linia 14: @@
 Papier sporządzano ze szmat, które rozdrabniano mechanicznie przy pomocy ubijarek (stęp). Masę papierniczą ręcznie czerpano z kadzi sitem, a następnie odciskano i suszono. Następnie papier zaklejano klejem pochodzenia zwierzęcego (żelatyna). Dla identyfikacji wytwórcy na sicie naszywano znak, który w papierze odzwierciedlał się jako znak wodny (filigran).
-Proces produkcji papieru uległ przyspieszeniu po wprowadzeniu około 1670 roku nowej maszyny tzw. „Holendra”. Maszyna umożliwiała mielenie surowca do postaci pulpy za pomocą noży umieszczonych w kadzi. W 1799 Nicholas-Louis Robert opatentował maszynę papierniczą, która w miejsce ręcznego czerpania pojedynczych arkuszy wytwarzała ciągłą wstęgę papieru. Po kolejnych ulepszeniach, w l. 20. XIX w. rozpoczęto przemysłową produkcję papieru.
+Proces produkcji papieru uległ przyspieszeniu po wprowadzeniu około 1670 roku nowej maszyny tzw. „Holendra”. Maszyna umożliwiała mielenie surowca do postaci pulpy za pomocą noży umieszczonych w kadzi. W 1799 Nicholas-Louis Robert opatentował maszynę papierniczą, która w miejsce ręcznego czerpania pojedynczych arkuszy wytwarzała wstęgę papieru [tzw. papier sans fin]. Po kolejnych ulepszeniach, w l. 20. XIX w. rozpoczęto przemysłową produkcję papieru.
-Odpowiedzią na brak surowców było zastosowanie przez Friedricha Gottloba Kellera w 1844 r. celulozy uzyskanej przez mechaniczne starcie drewna oraz chemiczna przeróbka drewna opracowana w  1854 r. przez Ch. Watta i H. Burgessa. W tej metodzie włókna gotowano z chemikaliami w wielkich zbiornikach pod ciśnieniem. W 1867 r. Heinrich Voelter i Johann Matthäus Voith przedstawili na wystawie w Paryżu urządzenie do produkcji papieru maszynowego z celulozy. Od tego czasu produkcja papieru stała się masowa.
+===Niektóre (popularne) rodzaje papieru===
-==Niektóre rodzaje papieru==
+===Papier w introligatorstwie===
-−
-===Papier czerpany===
-(papier ręcznie czerpany) (ang. handmade paper; niem. Handbütten, Büttenpapier)
-−
-Papier wykonywany tradycyjnymi technikami przez ręczne czerpanie masy papierniczej. W dawnych czasach wykonywany ze szmat, współcześnie także z celulozy, bez dodatków lub z ich niewielkim udziałem. Może być niezaklejany, zaklejany powierzchniowo lub z klejem dodanym do masy papierniczej. Ze względu na długie włókna nieregularnie ułożone cechuje się dużą wytrzymałością.
-−
-Papier czerpany na sicie żeberkowym ma znaki wodne: żeberka, a może mieć także filigran. Do odsączania arkusze są przekładane arkuszami filcu, wskutek prasowania na papierze może odcisnąć się faktura tkaniny. Ręczne czerpanie skutkuje pozostawieniem nieregularnych brzegów, tzw. czerpów.
-−
-===Papier maszynowy===
-(ang. machine-made/machine made paper)
-−
-Papier produkowany na maszynach papierniczych, najczęściej z celulozy z drewna, z dużą ilością wypełniaczy oraz klejem. Cechuje się wyraźnym kierunkiem, związanym z układaniem się włókien celulozy na poruszającym się sicie. Papiery produkowane są w dużej gamie gatunków, gramatur, odcieni, gładkości, są zróżnicowane pod względem wytrzymałości i trwałości.
-−
-===Papier welinowy===
-(ang. wove paper; niem. Velinpapier)
-−
-Papier nie posiadający żeberek, czerpany na sicie siatkowym. Ramkę czerpalniczą zbudowaną nie z drutów przeplecionych co kilka centymetrów lecz z jednolitej miedzianej siatki (tzw. sito welinowe) jako pierwszy zastosował drukarz John Baskerville w 1750 roku. Nazwę papier welinowy używano głównie dla papieru wykonywanego maszynowo w pierwszej połowie XIX w., gładkiego, bez żeberek.
-−
-===Papier żeberkowy===
-(ang. laid paper; niem. Büttenpapier)
-−
-Papier wytwarzany na sicie zbudowanym z równoległych miedzianych drutów, które powodują niejednolite osadzanie się włókien celulozy. Oglądany pod światło ukazuje prążki będące skutkiem niejednolitej grubości papieru.
-−
-Ręcznie czerpane papiery są przeważnie żeberkowe, współcześnie także niektóre papiery maszynowe wyższej jakości są wytwarzane na sicie zbudowanym z drucików i mają żeberka.
-−
-===Papier japoński===
-(ang. Japanese paper; niem. Japanpapier, Seidenpapier)
-−
-Ręcznie czerpany papier produkcji japońskiej, np. Kozo (wytwarzany z morwy), Mitsumata i Gampi, długowłóknisty, wysokiej jakości. Stosowany w wydawnictwach bibliofilskich, pracach konserwatorskich i oprawach luksusowych. Produkowany także w niskich gramaturach, jako tzw. bibułka japońska.
-−
-===Pelur===
-Cienki papier, tzw. pelur, o gramaturze 30-40 g/m² i pewnej przejrzystości, przeznaczony do pisania na maszynie w kilku kopiach.
-Był wykorzystywany do wzmacniania i uzupełniania papieru, współcześnie jest wypierany przez bibułkę japońską.
-−
-===Papier biblijny===
-(ang. Bible/bible paper; niem. Dünndruckpapier, Bibeldruckpapier)
-−
-Najcieńszy rodzaj papieru wykorzystywanego do druku książek. Papier o gramaturze 25-40 g/m², nieprzezroczysty, matowy, wykonywany z włókien szmacianych z użyciem drogich wypełniaczy, takich jak dwutlenek tytanu. Jest stosowany do druku publikacji o bardzo dużej objętości, początkowo głównie do druku Biblii, później także encyklopedii, słowników, wielkich objętościowo dzieł literackich.
-−
-===Papier rygałowy===
-Papier czerpany ze znakami wodnymi w których znajdowały się regalia królewskie (stąd nazwa). Był to najlepszy gatunek papieru, początkowo wytwarzany w Dreźnie i w okresie panowania Sasów wszedł do użytku na ziemiach polskich (Bykowski, s. 136).
-−
-==Papier w introligatorstwie==
 Papier jest podstawowym materiałem introligatorskim. Począwszy od epoki nowożytnej niemal wszystkie książki i czasopisma są drukowane na papierze, także wyroby galanteryjne, takie jak zeszyty, notesy i bloki są wykonane z papieru.
-Papiery ręcznie czerpane mają chaotycznie ułożone włókna, natomiast podczas produkcji papieru na długim sicie maszynowym włókna celulozy układają się wzdłuż biegu sita. W konsekwencji papiery maszynowe są mocniejsze wzdłuż kierunku produkcji. Jednak po zwilżeniu rozciągają się w kierunku poprzecznym do długości, dlatego, by uniknąć zmarszczek rozciągniętego papieru, w oprawie zaleca się dopasowywać kierunek papieru (tj. wzdłuż włókien) do wysokości książki.
+Papiery ręcznie czerpane mają chaotycznie ułożone włókna, choć mogą być one ukierunkowane, co jest zależne od techniki czerpania papieru.  Poprzez poruszanie formą z lewa w prawo i z powrotem, czyli wzdłuż dłuższego boku formy, sprawia się że kierunek równoległy do dłuższego boku arkusza (tzw. kierunek wzdłużny) staje się kierunkiem uprzywilejowanego ułożenia włókien. Natomiast podczas produkcji papieru na długim sicie maszynowym włókna celulozy układają się wzdłuż biegu sita. W konsekwencji papiery maszynowe w kierunku wzdłużnym  są bardziej wytrzymałe na zerwanie i zginanie oraz mają wyższą sztywność i chłonność liniową. Natomiast w kierunku prostopadłym do niego (poprzecznym) wyższe są wskaźniki oporu przedarcia, rozciągliwości, skurczu podczas suszenia i wydłużenia podczas namoczenia. Z tego powodu, by uniknąć deformacji (marszczenia się) rozciągniętego papieru, podczas oprawy zaleca się, aby kierunek elementów papierowych przybyszowych (karty przybyszowe wykelkowo-ochronne, tekturowe okładzinówki, papier obleczeniowy i in.) był zawsze równoległy do grzbietu książki. Papier, oprócz w/w elemntów, jest wykorzystywany przez introligatorów na obwoluty i cienkie okładki broszurowe. Z papieru wykonywane są także elementy konstrukcyjne takie, jak: scezury, paski naklejane na grzbiet, woreczki, kontry. Na karty przybyszowe wyklejkowo-ochronne stosowane są papiery drukowe, papiery szlachetne, żeberkowe lub bez żeberek, papiery ręcznie czerpane. Mają one naturalną barwę, zwykle zbliżoną do barwy papieru w bloku książki lub są od niego znacząco różniące się, stosowane są także papiery dekoracyjne. Papier przeznaczony na obleczenie okładki zwykle jest dekoracyjny. Dla zabezpieczenia przed ścieraniem bywa woskowany, lakierowany albo laminowany. Produkowane są także papiery z mieszaniny włókien celulozowych oraz syntetycznych: polioctanowych, polimetakrylowych, poliamidowych, poliestrowych.
-−
-Papier jest wykorzystywany na elementy dodawane przez introligatorów, zwłaszcza na wyklejki i karty ochronne, obłóczki i obwoluty oraz cienkie okładki broszurowe. Z papieru wykonywane są także elementy pomocnicze, takie jak falce (paski wzmacniające), paski naklejane na grzbiet, woreczki, kontry.
-−
-Na wyklejki i karty ochronne stosowane są papiery drukowe, papiery szlachetne, żeberkowe lub bez żeberek, papiery ręcznie czerpane. Mają one naturalną barwę, zwykle zbliżoną do barwy papieru w bloku książki lub są od niego ciemniejsze, stosowane są także papiery barwne i dekorowane.
-−
-Papier przeznaczony na obleczenie okładki zwykle jest dekorowany lub zadrukowany. Dla zabezpieczenia przed ścieraniem bywa woskowany, lakierowany albo laminowany. Produkowane są także papiery z mieszaniny włókien celulozowych oraz syntetycznych: polioctanowych, polimetakrylowych, poliamidowych, poliestrowych.
 Papiery były także używane do oklejania różnych przedmiotów galanteryjnych (np. pudełka, futerały), zarówno z wierzchu jak i od środka.
@@ Linia 77: / Linia 36: @@
 [[Indeks alfabetyczny ]] <br>
-[[Materiały obleczeniowe opraw]] <br>
 [[Całopapierowe oprawy]] <br>
 [[Papiery dekoracyjne]] <br>
 [[Wyklejka]] <br>
 [[Zaklejanie papieru]] <br>

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 (ang. paper; fr. papier, niem. Papier)
-Tworzywo włókniste utworzone z odpowiednio przygotowanych, uformowanych, odwodnionych i wysuszonych włókien roślinnych, niekiedy z udziałem włókien zwierzęcych, mineralnych i syntetycznych, z ewentualnym dodatkiem wypełniaczy, środków zaklejających, barwników oraz innych środków pomocniczych. Papier jest wytwarzany w formie arkuszy lub wstęgi.
+Tworzywo włókniste utworzone z odpowiednio przygotowanych,
+uformowanych, odwodnionych i wysuszonych włókien roślinnych, niekiedy z udziałem włókien zwierzęcych, syntetycznych (papiery współczesne), zawierające szereg dodatków niewłóknistych: wypełniaczy, środków zaklejających, barwników oraz wiele innych środków pomocniczych. Papier jest wytwarzany w formie arkuszy lub wstęgi. W odróżnieniu od wytworów tekstylnych, papier wyróżnia się przypadkowym ułożeniem
-W odróżnieniu od innych wytworów z włókien papier wyróżnia się przypadkowym ułożeniem włókien, które mają zaledwie od jednego do kilku milimetrów. W odróżnieniu od filcu lub skóry papier ma strukturę warstwową, uprzywilejowany kierunek orientacji włókien, różnorodną strukturę w zależności od strony papieru (sitowa i przeciwległa).
+włókien, które mają długość zaledwie od około jednego do kilku milimetrów w papierach produkowanych na maszynach papierniczych, lub znacznie więcej w przypadku papierów wschodnich, produkowanych ręcznie. Papier ma strukturę warstwową, uprzywilejowany kierunek orientacji włókien, charakteryzuje się dwustronnością (strona filcowa i sitowa). W dawnym papiernictwie europejskim podstawowym surowcem włóknistym były szmaty. Współcześnie półproduktami stosowanymi do wyrobu papieru są masy włókniste otrzymywane głównie z drewna, które różnią się przede wszystkim składem chemicznym, głównie zawartością celulozy i ligniny. Masy włókniste pierwotne, uzyskiwane są bezpośrednio z surowca roślinnego w procesie rozwłókniania mechanicznego - głównie surowca drzewnego (udział ligniny zbliżony do występującego w drewnie) lub metodami chemicznymi (ze znikomą zawartością ligniny). Stosowane są także jako surowiec masy wtórne, są to masy włókniste otrzymane z papieru odzyskanego (ang. recovered paper) tzw. makulatury. Oprócz włókien roślinnych w skład papieru wchodzą wypełniacze mineralne: kaolin, talk, gips, kreda, barwniki, podbarwiacze i wiele innych dodatków usprawniających produkcję
+papieru bądź nadających wytworom papierowym konkretne właściwości. Na jakość i trwałość papieru ma wpływ długość włókien celulozowych, np. włókna pochodzące z lnu mają do 32 mm, bawełniane i konopne
-W dawnym papiernictwie podstawowym surowcem włóknistym były szmaty. Współcześnie półproduktami stosowanymi do wyrobu papieru są masy włókniste, które różnią się przede wszystkim składem chemicznym, głównie zawartością celulozy i ligniny. Masy włókniste pierwotne, uzyskiwane są bezpośrednio z surowca roślinnego w procesie rozwłókniania mechanicznego (udział ligniny zbliżony do występującego w drewnie) lub chemicznego (ze znikomą zawartością ligniny). Stosowane są także jako surowiec masy wtórne, są to masy włókniste otrzymane z papieru odzyskanego (ang. recovered paper)tzw. makulatury.
+do 25 mm a sosnowe i świerkowe tylko 3,5 mm. Istotny jest także m.in. stopień polimeryzacji celulozy (SP), stopień krystaliczności
+celulozy, zawartość ligniny, odczyn pH papieru. Obecność w masie papierniczej siarczanów, siarczynów, chloru przyspiesza starzenie papieru.
-Oprócz włókien organicznych w skład papieru wchodzą wypełniacze organiczne: np. skrobia ziemniaczana i wypełniacze nieorganiczne – mineralne: kaolin, talk, gips, kreda oraz barwniki.
-−
-Na jakość i trwałość papieru ma wpływ długość włókien celulozowych, np. włókna pochodzące z lnu mają do 32 mm, bawełniane i konopne do 25 mm a sosnowe i świerkowe tylko 3,5 mm. Istotna jest także technologia uzyskiwania celulozy i produkcji papieru. Obecność w masie papierniczej siarczanów i siarczynów i ich pozostałość w papierze przyspiesza starzenie papieru.
-−
-===Gramatura papieru i jego nowa definicja===
-Do 2002 r. jednostką określająca papier była jego gramatura, czyli masa jednego metra kwadratowego i wg normy międzynarodowej  ISO 4046; 1978 wynosiła ona do 225 g/m², a wg (obecnie zdezaktualizowanej) normy polskiej PN-P-50007:1987 - do 250 g/m². Gramatura większa od w/w określała tekturę. Obecnie wycofano się z tego podziału, a także z określeniem papieru jako wytworu jednowarstwowego. W związku z tym proponuje się określać papier jako wyrób papierowy o stosunkowo niskiej sztywności i małej masie przeznaczony do pisania, drukowania, z wyłączeniem opakowań sztywnych o dużej masie, a także przeznaczony do celów higienicznych i technicznych. Jednak znormalizowany międzynarodowy podział wyrobów papierowych wg normy ISO 4046; 1978 mimo, że nieobowiązujący jest stosowany niemalże we wszystkich krajach Europy i zaleca dzielić wyroby papierowe na:
-* papier - do 225 g/m²
-* tekturę - powyżej 225 g/m²
-=====W niektórych krajach stosowane są podziały zwyczajowe:=====
-* Polska (bibułka do 28 g/m²; papier od 29g/m² - 160g/m², kartony od 161g/m² - 315g/m², tektura powyżej 315g/m²
-* Niemcy (papier od 7g/m² - 150g/m², kartony od 151g/m² - 600g/m², tektura powyżej 600g/m²
-* Szwajcaria (papier do 150g/m², kartony od 160g/m² - 700g/m², tektura powyżej 800g/m² - 2400g/m²
 ===Historia===
@@ Linia 99: / Linia 87: @@
 # Bykowski P. Jaxa, Memoryalik palestranta trybunalskiego, Kraków 1885.
 # Dąbrowski J., Siniarska-Czaplicka J., Rękodzieło papiernicze, Warszawa 1991.
-# Jakucewicz S., Wstęp do papiernictwa, Warszawa 2014
+# Jakucewicz S., Wstęp do papiernictwa, Warszawa 2014.
 # Mała historia papieru, http://historiapapieru.yum.pl/sitemap.html
 # Moessner G., Buchbinder ABC, Bergisch Gladbach 1981, s. 122.
-#Szczęsny R., Materiałoznawstwo introligatorskie, Warszawa 1983, s. 21-26, 29-33.
+# Szczęsny R., Materiałoznawstwo introligatorskie, Warszawa 1983, s. 21-26, 29-33.
 # Współczesne polskie introligatorstwo i papiernictwo. Mały słownik encyklopedyczny, Ossolineum 1986.

@@ Linia 94: / Linia 94: @@
 [[Wyklejka]] <br>
 [[Karty przybyszowe]] <br>
 ==Przypisy==