Płaszczowe oprawy - Historia wersji

Vagnerus: /* Grafika */

2022-09-02T13:12:19Z

‎Grafika

Vagnerus o 20:38, 28 sie 2022

2022-08-28T20:38:22Z

Vagnerus o 19:30, 18 sie 2022

2022-08-18T19:30:15Z

Vagnerus: /* Przypisy */

2022-08-18T19:29:40Z

‎Przypisy

Vagnerus: /* Grafika */

2022-08-18T19:25:11Z

‎Grafika

Vagnerus: /* Zobacz też */

2022-08-18T19:23:55Z

‎Zobacz też

Vagnerus: /* Zobacz też */

2022-08-18T19:22:48Z

‎Zobacz też

Vagnerus: Utworzono nową stronę "(ang. chemise [bindings]; niem. Hülleneinbände) Oprawy o obleczeniu silnie wychodzącym poza okładziny, co umożliwia owinięcie nim woluminu i zabezpieczenie go –..."

2022-08-18T19:22:17Z

Utworzono nową stronę "(ang. chemise [bindings]; niem. Hülleneinbände) Oprawy o obleczeniu silnie wychodzącym poza okładziny, co umożliwia owinięcie nim woluminu i zabezpieczenie go –..."

Nowa strona

(ang. chemise [bindings]; niem. Hülleneinbände)

Oprawy o obleczeniu silnie wychodzącym poza okładziny, co umożliwia owinięcie nim woluminu i zabezpieczenie go – zwłaszcza krawędzi (obcięć) bloku – przed uszkodzeniem i zabrudzeniem. W przypadku obleczeń skórzanych naddatek materii pozostawiano w nieregularnym kształcie, bądź równo przycinano. Z kolei obleczenia z luksusowych tkanin przycinano, ale też obszywano np. złotymi nićmi a w rogach dekorowano frędzlami. Oprawa tego typu stanowi zewnętrzną warstwę obleczenia, pod którym znajduje się obleczenie z innego materiału. Do okładziny mocowano ją guzami lub okuciami, natomiast zapięcia wyprowadzano na zewnątrz płata materii przy dłuższych krawędziach oprawy. Na ogół skórę dopasowywano do wypukłości i zagłębień oprawy poprzez montaż w stanie wilgotnym. W przypadku opraw o charakterze użytkowym (np. ksiąg →liturgicznych) jako materiał wykorzystywano głównie tanie →skóry wyprawy tłuszczowej (irchę), zaopatrywane w okucia i zapięcia brązowe lub mosiężne. Na oprawy luksusowych →modlitewników wybierano zaś kosztowne tkaniny (aksamit, welur itp.), chętnie wzbogacane haftami oraz złotniczymi okuciami i zapięciami.

Oprawy tego typu pojawiły się w XIII w., służąc jako dodatkowa ochrona cennych kodeksów (zwłaszcza liturgicznych) w miejscach ich przechowywania oraz podczas transportu. W XV-pocz. XVI w. zyskały też popularność wśród posiadaczy ksiąg modlitewnych, w tym m.in. luksusowych godzinek. Z tego względu służyły nie tylko ochronie małoformatowych woluminów, ale też manifestacji wysokiego statusu społecznego ich posiadaczy.

Oprócz typowych opraw płaszczowych wyróżnia się tzw. oprawy chemise (fr. obwoluta, koszulka). Ich geneza sięga surowych form opraw ksiąg religijnych z XIII-XIV w., najbardziej znane są jednak ich luksusowe egzemplarze na modlitewnikach z terenu Niderlandów, Francji czy krajów niemieckich. Takie oprawy wykonano ze szlachetnej tkaniny, pod którą znajduje się obleczenie ze skóry lub jedwabiu. Zewnętrzną warstwę mocowano przy użyciu okuć lub ozdobnych guzów, a marginesy wystają poza wszystkie krawędzie. Czasem łączenie jest wzmocnione przez doklejenie marginesów na wewnętrznej stronie okładek oraz połączenie z kapitałkami. Tego rodzaju „koszulki” bywały też luźno nałożone lub nasunięte na okładziny, wskutek czego można było je również zdejmować.

Wychodzenie takich ksiąg z użycia oraz włączanie ich do zbiorów instytucjonalnych skutkowało pozbywaniem się naddatków materii, które utrudniały przechowywanie woluminów na półkach. Mimo tego w zbiorach światowych zachowała się pewna liczba opraw tego typu – kompletnych oraz mniej lub bardziej uszkodzonych (z obciętymi naddatkami materii).

==Zobacz też==

[[Indeks alfabetyczny ]] <br>

==Grafika==

<gallery>
Plik:Płaszczowa oprawa kodeksu, XIII w., PAN Biblioteka Gdańska, repr. wg Ogonowska 1993.jpg | Płaszczowa oprawa kodeksu, XIII w., PAN Biblioteka Gdańska, repr. wg Ogonowska 1993
Plik:Płaszczowa oprawa kodeksu, XV w., PAN Biblioteka Gdańska, fot. A. Wagner.jpg | Płaszczowa oprawa kodeksu, XV w., PAN Biblioteka Gdańska, fot. A. Wagner
Plik:Płaszczowa oprawa, mszału z kośc. św. Marii Magdaleny we Wrocławiu, ok. 1470, BUWr, fot. wg Borys 2014.jpg | Płaszczowa oprawa mszału z kościoła św. Marii Magdaleny we Wrocławiu, ok. 1470, Biblioteka Uniwersytecka, Wrocław, fot. wg Borys 2014

Plik:Płaszczowa oprawa 1.jpg | Oprawa płaszczowa z widocznymi śladami po obciętych naddatkach skóry oraz "koszulką" nałożoną na okładzinę, XIV w., Biblioteka Uniwersytecka Toruń

</gallery>

==Przypisy==

# Bruckner 1997, s. 307-324;
# EWOK 1971, szp. 1710-1711;
# Lewicka-Kamińska 1977, il. 7;
# Loubier 1917;
# Ogonowska 1993, kat. 1;
# Tomaszewski 2018, s. 181-190, 195
----
Autor:

@@ Linia 26: / Linia 26: @@
 Plik:Płaszczowa oprawa 1.jpg | Oprawa płaszczowa z widocznymi śladami po obciętych naddatkach skóry oraz "koszulką" nałożoną na okładzinę, XIV w., Biblioteka Uniwersytecka Toruń, fot. A. Wagner
 File:Oblecz 2.jpg|il. 1. Przykład zastosowania skóry jeleniej wyprawy tłuszczowej do wykonania oprawy płaszczowej, antyfonarz, XV w., Biblioteka PAN w Gdańsku, fot. M. Pronobis-Gajdzis
 </gallery>

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 (ang. chemise [bindings]; niem. Hülleneinbände)
-Oprawy o obleczeniu silnie wychodzącym poza okładziny, co umożliwia owinięcie nim woluminu i zabezpieczenie go – zwłaszcza krawędzi (obcięć) bloku – przed uszkodzeniem i zabrudzeniem. W przypadku obleczeń skórzanych naddatek materii pozostawiano w nieregularnym kształcie, bądź równo przycinano. Z kolei obleczenia z luksusowych tkanin przycinano, ale też obszywano np. złotymi nićmi a w rogach dekorowano frędzlami. Oprawa tego typu stanowi zewnętrzną warstwę obleczenia, pod którym znajduje się obleczenie z innego materiału. Do okładziny mocowano ją guzami lub okuciami, natomiast zapięcia wyprowadzano na zewnątrz płata materii przy dłuższych krawędziach oprawy. Na ogół skórę dopasowywano do wypukłości i zagłębień oprawy poprzez montaż w stanie wilgotnym. W przypadku opraw o charakterze użytkowym (np. ksiąg liturgicznych) jako materiał wykorzystywano głównie tanie skóry wyprawy tłuszczowej (irchę), zaopatrywane w okucia i zapięcia brązowe lub mosiężne. Na oprawy luksusowych →modlitewników wybierano zaś kosztowne tkaniny (aksamit, welur itp.), chętnie wzbogacane haftami oraz złotniczymi okuciami i zapięciami.
+Oprawy o obleczeniu silnie wychodzącym poza okładziny, co umożliwia owinięcie nim woluminu i zabezpieczenie go – zwłaszcza krawędzi (obcięć) bloku – przed uszkodzeniem i zabrudzeniem. W przypadku obleczeń skórzanych naddatek materii pozostawiano w nieregularnym kształcie, bądź równo przycinano. Z kolei obleczenia z luksusowych tkanin przycinano, ale też obszywano np. złotymi nićmi a w rogach dekorowano frędzlami. Oprawa tego typu stanowi zewnętrzną warstwę obleczenia, pod którym znajduje się obleczenie z innego materiału. Do okładziny mocowano ją guzami lub okuciami, natomiast zapięcia wyprowadzano na zewnątrz płata materii przy dłuższych krawędziach oprawy. Na ogół skórę dopasowywano do wypukłości i zagłębień oprawy poprzez montaż w stanie wilgotnym. W przypadku opraw o charakterze użytkowym (np. ksiąg liturgicznych) jako materiał wykorzystywano głównie tanie skóry wyprawy tłuszczowej (irchę), zaopatrywane w okucia i zapięcia brązowe lub mosiężne. Na oprawy luksusowych modlitewników wybierano zaś kosztowne tkaniny (aksamit, welur itp.), chętnie wzbogacane haftami oraz złotniczymi okuciami i zapięciami.
 	Oprawy tego typu pojawiły się w XIII w., służąc jako dodatkowa ochrona cennych kodeksów (zwłaszcza liturgicznych) w miejscach ich przechowywania oraz podczas transportu. W XV-pocz. XVI w. zyskały też popularność wśród posiadaczy ksiąg modlitewnych, w tym m.in. luksusowych godzinek. Z tego względu służyły nie tylko ochronie małoformatowych woluminów, ale też manifestacji wysokiego statusu społecznego ich posiadaczy.

← poprzednia wersja		Wersja z 19:23, 18 sie 2022
Linia 13:		Linia 13:

	[[Indeks alfabetyczny ]] <br>		[[Indeks alfabetyczny ]] <br>
		+	[[Obleczenie]] <br>
		+	[[Skóry introligatorskie]] <br>
		+	[[Skóra wyprawy tłuszczowej]] <br>
	[[Sakwowe oprawy]] <br>		[[Sakwowe oprawy]] <br>

← poprzednia wersja		Wersja z 19:22, 18 sie 2022
Linia 13:		Linia 13:

	[[Indeks alfabetyczny ]] <br>		[[Indeks alfabetyczny ]] <br>
		+	[[Sakwowe oprawy]] <br>

	==Grafika==		==Grafika==

@@ Linia 31: / Linia 31: @@
 ==Przypisy==
-# Bruckner 1997, s. 307-324;
+# Bruckner Ursula, ''Das Beutelbuch und seine Verwandten - der Hülleneinband, das Faltbuch und der Buchbeutel'', „Gutenberg Jahrbuch”, 1997, s. 307-324;
-# EWOK 1971, szp. 1710-1711;
+# Encyklopedia wiedzy o książce [red. Birkenmajer A., Kocowski B., Trzynadlowski J.], Wrocław, Warszawa, Kraków, 1971, szp. 1710-1711;
-# Lewicka-Kamińska 1977, il. 7;
+# Lewicka-Kamińska Anna, ''Z dziejów średniowiecznej oprawy książkowej na Śląsk''u, „Roczniki Biblioteczne”, XXI, 1-2, 1977, il. 7;
-# Loubier 1917;
+# Loubier Hans, ''Hülleneinbände des ausgehenden Mittelalters'',[w:] ''Bibliografiska Studier tillägnade Fiherre Johannes Rudbeck'', Stokholm 1917, s. 43-51.
-# Ogonowska 1993, kat. 1;
+# Ogonowska Ewa, ''Oprawy zabytkowe i artystyczne XIII–XIX wieku w zbiorach Biblioteki Gdańskiej Polskiej Akademii Nauk'', Gdańsk 1993, kat. 1;
-# Tomaszewski 2018, s. 181-190, 195
+# Tomaszewski Jacek, ''Oprawa książkowa w Polsce 1450-1600. Studium tegumentologiczno-ikonograficzne'', Warszawa 2018, s. 181-190, 195
 ----
 Autor: