Okucia - Historia wersji

Meg: /* Okucia */

2022-05-24T10:59:30Z

‎Okucia

Meg o 18:48, 18 lut 2022

2022-02-18T18:48:08Z

Meg: /* Technika wykonania */

2022-02-18T18:46:26Z

‎Technika wykonania

Meg: /* Przypisy */

2021-09-16T18:02:07Z

‎Przypisy

Ela: /* Przypisy */

2021-09-10T21:10:53Z

‎Przypisy

Urszula: /* Okucia */ uzupełn. term. ang.

2021-02-03T17:34:54Z

‎Okucia: uzupełn. term. ang.

Ela o 09:23, 2 lut 2021

2021-02-02T09:23:41Z

Cezary: /* Okucia */

2021-01-18T18:55:06Z

‎Okucia

Ela: /* Okucia */

2020-12-28T12:28:44Z

‎Okucia

Ela o 12:28, 28 gru 2020

2020-12-28T12:28:29Z

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 (ang. bosses, furnishings, furniture, fittings; fr. boulon, cabochon, clou, ferrures; niem. Buchbeschlag; wł. borchia)
-Okucia to różnego rodzaju elementy, wykonane z różnych metali i ich stopów, kości słoniowej, rogów zwierzęcych, drewna lub innych materiałów, które zostały przymocowane do okładek  kodeksów. Funkcja okuć jest ściśle uzależniona od rodzaju okucia. Zasadniczym celem montowania ich w okładzinach była rola ochronna, a także często estetyzująca. Ta ostatnia  szczególnie w oprawach luksusowych, w których całe powierzchnie okładek ozdabiano blachami z metali szlachetnych, ale także w oprawach skromniejszych.
+Różnego rodzaju elementy przymocowane do okładek  kodeksów, wykonane z różnych materiałów: metali i ich stopów, kości słoniowej, rogów zwierzęcych, drewna lub innych. Funkcja okuć jest ściśle uzależniona od rodzaju okucia. Zasadniczym celem montowania ich w okładzinach była funkcja ochronna, a także często estetyzująca. Ta ostatnia  szczególnie w oprawach luksusowych, w których całe powierzchnie okładek ozdabiano blachami z metali szlachetnych, ale także w oprawach skromniejszych.
 ===Rodzaje okuć===

@@ Linia 15: / Linia 15: @@
 ===Zarys historii===
-Duże, ciężkie i co istotne bardzo kosztowne obleczone w drogą skórę księgi wymagały zabezpieczenia. Historia okuć sięga pierwszych kodeksów koptyjskich – wtedy aby utrzymać kodeks w pozycji zamkniętej, stosowano skórzane paski do owijania woluminów, które zawiązywano po przeciągnięciu przez otwór, lub otwory w górnej okładzinie. Pozostaje jednak faktem, że występowały głównie w Europie i są charakterystyczne dla tego kręgu kulturowego oraz dla terenów objętych wpływem kultury bizantyńskiej.  Na ukształtowanie się okuć wpływ miała głównie ich funkcja ochronna, ale także istniejąca od momentu powstania książki tendencja do jej zdobienia. Wydaje się wysoce prawdopodobne, że wykształciły się one, z pokrywających całą powierzchnię opraw klejnotowych, blach i plakiet. W miarę ustępowania, głównie ze względów wysokich nakładów finansowych, tego rodzaju dekoracji opraw, na plan pierwszy wysuwał się problem zabezpieczenia księgi przed uszkodzeniami mechanicznymi. Każdy jej upadek, ścieranie powierzchni przy przesuwaniu, czy po prostu zwykłym użytkowaniu groziło powstaniem ubytku, zniszczeniem dekoracji, zabrudzeniem. To właśnie stało się powodem wprowadzenia okuć. Narożniki opraw zaopatrywano w ochronne metalowe okucia, czasem umieszczano na środku wmontowane w ozdobne plakiety guzy, które niewątpliwie pełniły funkcję ozdobną ale przede wszystkim chroniły oprawę przed zarysowywaniem się i ścieraniem jej powierzchni. Okucia narożników stosowano w oprawach średniowiecznych, ale także bardzo często i w bardzo różnej formie w XVI w. i XVII w. Sporadycznie spotyka się je jeszcze na pocz. XVIII w., ale głównie przy dużych rozmiarach księgach kościelnych. Inne rodzaje okuć, jak łańcuchy i ich elementy, listwy wzmacniające i zabezpieczające, stopki pełniły wyłącznie funkcję ochronną i stricte użytkową. Zapięcia miały funkcję głównie ochronną, ich zadaniem było uniemożliwianie otwierania się kodeksów i nie dopuszczania w ten sposób do wnikania do wnętrza zanieczyszczeń i powstawania deformacji. Miało to istotne znaczenie w przypadku bloków pergaminowych.  Zapięcia utraciły swoje znaczenie, gdy doszło do upowszechnienia się papieru.
+Duże, ciężkie i co istotne bardzo kosztowne obleczone w drogą skórę księgi wymagały zabezpieczenia. Historia okuć sięga pierwszych kodeksów koptyjskich – wtedy aby utrzymać kodeks w pozycji zamkniętej, stosowano skórzane paski do owijania woluminów, które zawiązywano po przeciągnięciu przez otwór, lub otwory w górnej okładzinie. Pozostaje jednak faktem, że występowały głównie w Europie i są charakterystyczne dla tego kręgu kulturowego oraz dla terenów objętych wpływem kultury bizantyńskiej.  Na ukształtowanie się okuć wpływ miała głównie ich funkcja ochronna, ale także istniejąca od momentu powstania książki tendencja do jej zdobienia. Wydaje się wysoce prawdopodobne, że wykształciły się one, z pokrywających całą powierzchnię opraw klejnotowych, blach i plakiet. W miarę ustępowania, głównie ze względów wysokich nakładów finansowych, tego rodzaju dekoracji opraw, na plan pierwszy wysuwał się problem zabezpieczenia księgi przed uszkodzeniami mechanicznymi. Każdy jej upadek, ścieranie powierzchni przy przesuwaniu, czy po prostu zwykłym użytkowaniu groziło powstaniem ubytku, zniszczeniem dekoracji, zabrudzeniem. To właśnie stało się powodem wprowadzenia okuć. Narożniki opraw zaopatrywano w ochronne metalowe okucia, czasem umieszczano na środku wmontowane w ozdobne plakiety guzy, które niewątpliwie pełniły funkcję ozdobną ale przede wszystkim chroniły oprawę przed zarysowywaniem się i ścieraniem jej powierzchni. Okucia narożników stosowano w oprawach średniowiecznych, ale także bardzo często i w bardzo różnej formie w XVI w. i XVII w. Sporadycznie spotyka się je jeszcze na pocz. XVIII w., ale głównie przy księgach kościelnych o dużych rozmiarach. Inne rodzaje okuć, jak łańcuchy i ich elementy, listwy wzmacniające i zabezpieczające, stopki pełniły wyłącznie funkcję ochronną i stricte użytkową. Zapięcia miały funkcję głównie ochronną, ich zadaniem było uniemożliwianie otwierania się kodeksów i nie dopuszczania w ten sposób do wnikania do wnętrza zanieczyszczeń i powstawania deformacji. Miało to istotne znaczenie w przypadku bloków pergaminowych.  Zapięcia utraciły swoje znaczenie, gdy doszło do upowszechnienia się papieru.
 ===Technika wykonania===

@@ Linia 18: / Linia 18: @@
 ===Technika wykonania===
-W przypadku elementów metalowych były one głównie odlewane ze stopów mosiądzu ale także sporadycznie srebra i złota. Do zdobienia stosowano głównie techniki grawerowania, ażuru lub cyzelowania. Płaskim formom nadawano relief, stylizowano w formy wypukłe, u których podstawy umieszczano najczęściej guz. Ażury wypełniano poprzez umieszczenie pod nimi ozdobnych tkanin, papierów, pergaminów (il. 1,2).
+W przypadku elementów metalowych były one głównie odlewane ze stopów mosiądzu ale także sporadycznie srebra i złota. Do zdobienia stosowano głównie techniki grawerowania, ażurowania lub cyzelowania. Płaskim formom nadawano relief, stylizowano w formy wypukłe, u których podstawy umieszczano najczęściej guz. Ażury wypełniano poprzez umieszczenie pod nimi ozdobnych tkanin, papierów, pergaminów (il. 1,2).
 ===Charakterystyczne zniszczenia===

@@ Linia 46: / Linia 46: @@
 # Adler G., Handbuch Buchverschluss und Buchbeschlag, Wiesbaden, 2010.
 # Banasiak M.,Okucia zabytkowych kodeksów – historia, systematyka, terminologia, zagadnienia konserwatorskie, praca magisterska [promotor: dr hab. M. Pronobis-Gajdzis, prof. UMK, Toruń, UMK 2020, wydruk komputerowy.
-# Ciesielczyk M., Metalowe zapinki w książkach. Historia i technika, Praca magisterska [promotor: dr H. Rosa], Toruń UMK, 1999, maszynopis.
+# Ciesielczyk M., Metalowe zapinki w książkach. Historia i technika, Praca magisterska [promotor: dr H. Rosa], Toruń UMK, 1999, maszynopis, s. 23-25.
-# Dürrfeld E. B., Mit Haken und Osen. Zur Typenbestimmung von Buchschlieβen des 15. bis 17. [w:] „Restauro”, 1993, nr 6, s. 425 - 429
+# Dürrfeld E. B., Mit Haken und Osen. Zur Typenbestimmung von Buchschlieβen des 15. bis 17. [w:] „Restauro”, 1993, nr 6, s. 424 - 429.
-# Encyklopedia wiedzy o książce [red. A. Birkenmajer, B. Kocowski, J. Trzynadlowski], Wrocław, 1971.
+# Encyklopedia wiedzy o książce [red. A. Birkenmajer, B. Kocowski, J. Trzynadlowski], Wrocław, 1971, szp. 1672.
-# Kurpik W, Uwagi o niektórych elementach oprawy i ich roli w ochronie książki, Ochrona Zabytków, 1982, Tom 35 , Numer 3-4 (138-139).
+# Kurpik W, Uwagi o niektórych elementach oprawy i ich roli w ochronie książki, Ochrona Zabytków, 1982, Tom 35 , Numer 3-4 (138-139), s. 208-211.
-# Luers H., Das Fachwissen des Buchbinders, Stuttgart 1941.
+# Macchi F., Macchi L., Dizionario Illustrato Della Legature, Milano 2002, s. 51, 339.
-# Macchi F., Macchi L., Dizionario Illustrato Della Legature, Milano 2002, s. 51.
+# Szirmai J.A., The Archeology of Medieval Bookbinding*. New York 2017, s. 81-82, 131-132, 167-168, 251-271.
-# Scholla A.B., Libri sine asseribus. Zur Einbandtechnik, Formund Inhalt mitteleuropeischer Koperte des 8. bis 14. Jahrhunderts, Braunschweig 1970.
-# Szirmai J.A., *The Archeology of Medieval Bookbinding*. London -New York 1999.Przypis 1
-# Zamrzycka J., Introligatorzy toruńscy od XV do XVI/XVII wieku . Typologia cech warsztatowych, praca magisterska UMK, ZKPiS (promotor: dr Małgorzata Pronobis-Gajdzis), Toruń 2012, wydruk komputerowy.
 ----
-Autor: '''MPG'''
+Autor: '''M.P.B.'''

@@ Linia 51: / Linia 51: @@
 # Kurpik W, Uwagi o niektórych elementach oprawy i ich roli w ochronie książki, Ochrona Zabytków, 1982, Tom 35 , Numer 3-4 (138-139).
 # Luers H., Das Fachwissen des Buchbinders, Stuttgart 1941.
-# Macchi F., Dizionario Illustrato Della Legature, Milano 2002.
+# Macchi F., Macchi L., Dizionario Illustrato Della Legature, Milano 2002, s. 51.
 # Scholla A.B., Libri sine asseribus. Zur Einbandtechnik, Formund Inhalt mitteleuropeischer Koperte des 8. bis 14. Jahrhunderts, Braunschweig 1970.
 # Szirmai J.A., *The Archeology of Medieval Bookbinding*. London -New York 1999.Przypis 1

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 ==Okucia==
-(ang. bosses, furnishings, furniture; fr. boulon, cabochon, clou, ferrures; niem. Buchbeschlag; wł. borchia)
+(ang. bosses, furnishings, furniture, fittings; fr. boulon, cabochon, clou, ferrures; niem. Buchbeschlag; wł. borchia)
 Okucia to różnego rodzaju elementy, wykonane z różnych metali i ich stopów, kości słoniowej, rogów zwierzęcych, drewna lub innych materiałów, które zostały przymocowane do okładek  kodeksów. Funkcja okuć jest ściśle uzależniona od rodzaju okucia. Zasadniczym celem montowania ich w okładzinach była rola ochronna, a także często estetyzująca. Ta ostatnia  szczególnie w oprawach luksusowych, w których całe powierzchnie okładek ozdabiano blachami z metali szlachetnych, ale także w oprawach skromniejszych.
@@ Linia 21: / Linia 21: @@
 ===Charakterystyczne zniszczenia===
 Funkcja ochronna była przez okucia spełniana niezależnie od tego, z jakich materiałów były one wykonane. Jednak z biegiem czasu niektóre z nich utraciły swoją pierwotną funkcję, co związane było przede wszystkim ze zmiana sposobu przechowywania kodeksów. W związku z tym często pozbywano się tych elementów. Innym charakterystycznym zniszczeniem jest powstawanie produktów korozji i patyny, które powodowały zniszczenia zarówno opraw, jak i w blokach książek.
 ==Zobacz też==

← poprzednia wersja		Wersja z 18:55, 18 sty 2021
Linia 1:		Linia 1:
−	==Okucia==	+	==Okucia== (fr. ferrures)
	(ang. bosses, furnishings, furniture; fr. boulon, cabochon, clou; niem. Buchbeschlag; wł. borchia)		(ang. bosses, furnishings, furniture; fr. boulon, cabochon, clou; niem. Buchbeschlag; wł. borchia)

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 ==Okucia==
-(ang. bosses, furnishings, furniture; fr. boulon, cabochon, clou; niem. Buchbeschlag; wł. Borchia) Okucia są to różnego rodzaju elementy, wykonane z różnych metali i ich stopów, kości słoniowej, rogów zwierzęcych, drewna lub innych materiałów, które zostały przymocowane do okładek  kodeksów. Funkcja okuć jest ściśle uzależniona od rodzaju okucia. Zasadniczym celem montowania ich w okładzinach była rola ochronna, a także często estetyzująca. Ta ostatnia  szczególnie w oprawach luksusowych, w których całe powierzchnie okładek ozdabiano blachami z metali szlachetnych, ale także w oprawach skromniejszych.
+(ang. bosses, furnishings, furniture; fr. boulon, cabochon, clou; niem. Buchbeschlag; wł. Borchia)
 ==Rodzaje okuć==
@@ Linia 22: / Linia 24: @@
 ==Zobacz też==
-[[guzy]] <br>
-[[listwy]] <br>
+[[Indeks alfabetyczny ]] <br>
-[[łańcuch]] <br>
+[[Guzy]] <br>
-[[tabliczki tytułowe]] <br>
+[[Listwy]] <br>
-[[okucia centralne]] <br>
+[[Łańcuch]] <br>
-[[okucia narożnikowe]] <br>
+[[Tabliczki tytułowe]] <br>
-[[zapięcia kodeksów]] <br>
+[[Okucia centralne]] <br>
-[[stópki]] <br>
+[[Okucia narożnikowe]] <br>
 <gallery>
@@ Linia 49: / Linia 53: @@
 # Szirmai J.A., *The Archeology of Medieval Bookbinding*. London -New York 1999.Przypis 1
 # Zamrzycka J., Introligatorzy toruńscy od XV do XVI/XVII wieku . Typologia cech warsztatowych, praca magisterska UMK, ZKPiS (promotor: dr Małgorzata Pronobis-Gajdzis), Toruń 2012, wydruk komputerowy.
 ----
 Autor: '''MPG'''