Vagnerus: /* Zobacz też */

2022-08-28T17:56:10Z

‎Zobacz też

Vagnerus o 17:55, 28 sie 2022

2022-08-28T17:55:54Z

Vagnerus: Utworzono nową stronę "(także: ''mudejar'' oprawy, właściwie: oprawy w stylu ''mudéjar'', z arab. ''mudayyan'' – „ten, któremu pozwolono zostać”) (ang. ''Mudéjar'' [bindings], ''..."

2022-08-28T17:55:26Z

Utworzono nową stronę "(także: ''mudejar'' oprawy, właściwie: oprawy w stylu ''mudéjar'', z arab. ''mudayyan'' – „ten, któremu pozwolono zostać”) (ang. ''Mudéjar'' [bindings], ''..."

Nowa strona

(także: ''mudejar'' oprawy, właściwie: oprawy w stylu ''mudéjar'', z arab. ''mudayyan'' – „ten, któremu pozwolono zostać”)

(ang. ''Mudéjar'' [bindings], ''mudéjar'' style bindings; fr. reliure ''Mudéjar'', niem. ''Mudéjar'' Einbände)

oprawy w stylu charakterystycznym dla Hiszpanii od XIII do pocz. XVI w., stanowiącym syntezę elementów zdobnictwa islamskiego i gotyckiego. Tworzyli je introligatorzy muzułmańscy i żydowscy, zwani „mudejares”, którym podczas katolickiej rekonkwisty umożliwiono działalność w takich ośrodkach, jak Toledo, Sewilla czy Granada. Na gruncie zdobnictwa introligatorskiego styl ten odzwierciedlał tendencje obecne w hiszpańskiej architekturze oraz rzemiośle artystycznym, takie jak niezwykłe bogactwo orientalizującej dekoracji ornamentalnej, ale o większej swobodzie kompozycyjnej niż w dziełach islamskich. Elementem decydującym o wyrazie artystycznym opraw ''mudéjar'' są zgeometryzowane, gładkie wstęgi, tworzące na okładzinach skomplikowane, wielokrotnie przeplatające się układy. Do najczęstszych i najefektowniejszych należą kompozycje gwiaździste, zazwyczaj w pierścieniowym otoku, wypełniające większą część zwierciadła (typowe dla opraw toledańskich). W innych zastosowano mniejsze, wieloboczne struktury o jednakowej lub naprzemiennej formie, które zmultiplikowano w obszernym zwierciadle. Rozmaite kombinacje poligonalnych figur utworzonych z wstęg przechodzących w sąsiadujące figury mogą też zapełniać całą okładzinę, bądź ujmować pole zwierciadła. Tło pomiędzy wstęgami zazwyczaj jest szczelnie wypełnione drobniejszymi ornamentami o genezie islamskiej (np. plecionka) lub/i gotyckiej (np. ''arbor vitae''). Wiele opraw w tym stylu zaopatrzonych jest w metalowe guzy i okucia oraz zapięcia, którym często nadawano bogate i oryginalne formy – z grawerowaną, ażurową, a nawet emaliowaną dekoracją i herbami właścicieli ksiąg.

Przed poł. XV w., podczas rządów Alfonsa V Aragońskiego (od 1442 r. pod imieniem Alfonsa I), styl ''mudéjar'' pojawił się na oprawach neapolitańskich. Tamtejsi introligatorzy naśladowali hiszpańskie rozwiązania kompozycyjne, wykazując jednak szczególną predylekcję do plecionek utworzonych z pręcików/laseczek (zwanych ''barrette'') oraz do złoceń obejmujących całą dekorację okładzin. Dzieła te, wraz z oryginalnymi oprawami z kręgu islamskiego trafiającymi na rynek włoski, odegrały znaczącą rolę w rozpowszechnianiu się form orientalizujących w zdobnictwie introligatorskim Wenecji, Mediolanu i innych ośrodków Italii.

W późniejszych stuleciach ''mudéjar'' wyparły inne dekoracje, jednakże odrodził się w Hiszpanii w XIX-1 poł. XX w. jako historyzujący styl ''neoudéjar'', którego popularność wypływała tyleż z pobudek artystycznych, co patriotycznych – jako narodowego stylu w sztuce iberyjskiej. Podobnie jak pierwowzorom z ery średniowiecza i XVI w., oprawom tym nadawano bogatą, geometryczno-ornamentalną dekorację okładzin; standardom nowoczesnej produkcji introligatorskiej odpowiadają zaś grzbiety: kompartymenty mieszczą ornamenty i szyldziki z antykwowymi napisami. Niezależnie od adaptowania w introligatorstwie hiszpańskim XX-XXI w. najnowszych trendów w dekoracji introligatorskiej, styl ''mudéjar'' pozostaje chętnie podejmowany przez kolejne pokolenia tamtejszych rzemieślników.

==Zobacz też==

[[Indeks alfabetyczny ]] 

[[Islamskie oprawy]] 
[[Orientalizujące oprawy]] 
[[Plecionka]] 
[[Pręcik]] 
[[Wstęga]] 

==Grafika==

<gallery>

Plik:Mudejar, Schemat dekoracji typowej oprawy mudejar z XV w. z gwiaździstym zakomponowaniem wstęg, repr. wg Checa Cremades 2003.jpg | Schemat dekoracji typowej oprawy ''mudéjar'' z XV w. z gwiaździstym zakomponowaniem wstęg, repr. wg Checa Cremades 2003

Plik:Mudejar, Oprawa mudejar o stosunkowo prostym zakomponowaniu wstęg, Hiszpania, XV w., repr. wg Nieto Alcaide 2012.jpg | Oprawa ''mudéjar'' o stosunkowo prostym zakomponowaniu wstęg, Hiszpania, XV w., repr. wg Nieto Alcaide 2012

Plik:Mudejar, Oprawa neapolitańska w stylu mudejar, kon. XV w., repr. wg Macchi F. i L. 2007.jpg | Oprawa neapolitańska w stylu ''mudéjar'', kon. XV w., repr. wg Macchi F. i L. 2007

Plik:Mudejar, Oprawa hiszpańska w stylu neomudejar, 1920 r., repr. wg Fernandez 1994.jpg | Oprawa hiszpańska w stylu ''neoudéjar'', 1920 r., repr. wg Fernandéz 1994

</gallery>

==Przypisy==

# Méndez Aparicio 1992, s. 17-30;
# Słownik 1996, s. 268;
# Macchi F. I L. 2002, s. 321-322;
# Checa Cremades 2003, s. 421-425, 468-484;
# Álvaro Zamora 2008, s. 445-481;
# Carpallo-Bautista, Burgos-Bordonau 2012, s. 375-404;
# Nieto Alcaide 2012, s. 34-38

----
Autor: '''E.P., A.W.'''

@@ Linia 12: / Linia 12: @@
 [[Indeks alfabetyczny ]] <br>
 [[Islamskie oprawy]] <br>
 [[Orientalizujące oprawy]] <br>
@@ Linia 18: / Linia 17: @@
 [[Pręcik]] <br>
 [[Wstęga]] <br>
 ==Grafika==

← poprzednia wersja		Wersja z 17:55, 28 sie 2022
Linia 1:		Linia 1:
−	(także: ''mudejar'' oprawy, właściwie: oprawy w stylu ''mudéjar'', z arab. ''mudayyan'' – „ten, któremu pozwolono zostać”)	+	(także: '''''mudejar'' oprawy''', właściwie: '''oprawy w stylu ''mudéjar''''', z arab. ''mudayyan'' – „ten, któremu pozwolono zostać”)

	(ang. ''Mudéjar'' [bindings], ''mudéjar'' style bindings; fr. reliure ''Mudéjar'', niem. ''Mudéjar'' Einbände)		(ang. ''Mudéjar'' [bindings], ''mudéjar'' style bindings; fr. reliure ''Mudéjar'', niem. ''Mudéjar'' Einbände)

Mudéjar oprawy - Historia wersji

Vagnerus: /* Zobacz też */

Vagnerus o 17:55, 28 sie 2022

Vagnerus: Utworzono nową stronę "(także: ''mudejar'' oprawy, właściwie: oprawy w stylu ''mudéjar'', z arab. ''mudayyan'' – „ten, któremu pozwolono zostać”) (ang. ''Mudéjar'' [bindings], ''..."