Materiały obleczeniowe opraw - Historia wersji

Meg o 12:46, 19 maj 2022

2022-05-19T12:46:35Z

Ela: /* Zobacz też */

2022-03-06T19:31:23Z

‎Zobacz też

Ela o 08:10, 4 mar 2022

2022-03-04T08:10:11Z

Ela: /* Skóra */

2022-02-21T13:47:15Z

‎Skóra

Meg o 18:20, 19 lut 2022

2022-02-19T18:20:57Z

Podgląd zmian

Meg o 17:05, 18 lut 2022

2022-02-18T17:05:32Z

Meg o 16:40, 16 wrz 2021

2021-09-16T16:40:20Z

Meg: /* Materiały obleczeniowe opraw */

2021-09-16T16:34:09Z

‎Materiały obleczeniowe opraw

Meg o 15:38, 16 wrz 2021

2021-09-16T15:38:12Z

Podgląd zmian

Ela: /* Przypisy */

2021-09-03T09:00:38Z

‎Przypisy

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 (materiały pokryciowe, oklejkowe) (ang. covering materials, covering, cover, fr. chemise, niem. Umschlag, wł. copertina)
-Materiały stosowane do pokrycia okładzin i grzbietu bloku. W większości cechuje je stosunkowa duża wytrzymałość na ścieranie, zginanie, zerwanie, odporność na brud, przeważnie nieprzezroczystość, walory estetyczne.
+Materiały stosowane do pokrycia okładzinówek i grzbietu bloku lub grzbietówki. W większości cechuje je stosunkowa duża wytrzymałość na ścieranie, zginanie, zerwanie, odporność na brud, przeważnie nieprzezroczystość, walory estetyczne.
 Należą do nich: różne gatunki skór, pergamin, tkaniny, papier, tworzywa sztuczne i syntetyczne.

@@ Linia 43: / Linia 43: @@
 [[Płótna introligatorskie]] <br>
 [[Skóry introligatorskie]] <br>
 ==Grafika==

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 ==Materiały obleczeniowe opraw ==
-(ang. covering materials, covering, cover, fr. chemise, niem. Umschlag, wł. copertina)
+(materiały pokryciowe, oklejkowe) (ang. covering materials, covering, cover, fr. chemise, niem. Umschlag, wł. copertina)
 Materiały stosowane do pokrycia okładzin i grzbietu bloku. W większości cechuje je stosunkowa duża wytrzymałość na ścieranie, zginanie, zerwanie, odporność na brud, przeważnie nieprzezroczystość, walory estetyczne.

@@ Linia 6: / Linia 6: @@
 ===Skóra===
-Skóry są najwcześniejszym i najbardziej rozpowszechnionym materiałem obleczeniowym książek. Stosowano skóry różnych gatunków zwierząt: cielęce, wołowe, kozie, świńskie, a nawet z dzikich zwierząt (kodeksy karolińskie). Udokumentowany początek  skórzanych obleczeń sięga wczesnego średniowiecza. Arabowie przyswoili, udoskonalili, a następnie rozpowszechnili sztukę oblekania opraw ksiąg w skórę, przenosząc ją do nowych ośrodków w Azji, Północnej  Afryce i stamtąd do Europy. Stosowano wówczas garbowanie roślinne i mineralne. Najpowszechniej stosowano mocną i grubą skórę bydlęcą, występuje ona w oprawach książek od wczesnego średniowiecza po czasy współczesne (il. 1). Rzemiosło koptyjskie potrafiło doskonale wykorzystać możliwości dekoracyjne tego materiału. Wiadomo, że pierwsze kodeksy koptyjskie i bizantyjskie  oprawiane były także w skórę owczą i kozią, a także w skóry cielęce w kolorach brązowym, czerwonym i czarnym. Skóra kozia, jest wysokiej jakości, charakteryzuje ją lekko groszkowane lico. Jako delikatniejsza i bardziej szlachetna niż bydlęca była używana do oprawy książek cenniejszych. Skórę tę, jako materiał obleczeniowy opraw stosuje się nieprzerwanie od XI w. do czasów współczesnych. Skóry kozie barwiono na wiele kolorów, najbardziej powszechne były skóry czerwone (tzw. maroquin), ale także  zielone, brązowe i czarne.  Skóra cielęca upowszechniła się w oprawach pod koniec średniowiecza (ok. 1450 r.) i od tego czasu jest najpowszechniejszym gatunkiem skóry stosowanym jako materiał obleczeniowy opraw. Skóry te, najczęściej garbowane roślinnie przyjmują różne odcienie brązu. Mają bardzo dobre właściwości wytrzymałościowe, przy jednocześnie gładkim licu, dają się znakomicie tłoczyć, co jest ich wielką zaletą w rzemiośle introligatorskim. Powszechnie stosowano także marmoryzację jako technikę ich zdobienia. W XVII w. pojawiły się w introligatorstwie skóry cielęce zwane rosyjskimi, szczyt ich popularności przypada na XVIII/XIX w. Cechą charakterystyczną tych skór jest zdobienie całej powierzchni małymi rombami. Skóra jelenia, miękko garbowana stosowana była głównie w okresie późnego średniowiecza do opraw tzw. sakwowych i płaszczowych (il. 2). Trwała, gruba i jasna skóra świńska, jako obleczenie książek była bardzo pospolita w XV i XVI w.(il. 3), stosowano ją jeszcze jednak w XVII i XVIII w. zwłaszcza w oprawach niemieckich i francuskich (il. 4). Na przełomie  XVIII i XIX w. jakość skóry uległa pogorszeniu, np. maroquin stał się cienki, mniej trwały, o chropowatej powierzchni .
+Skóry są najwcześniejszym i najbardziej rozpowszechnionym materiałem obleczeniowym książek. Stosowano skóry różnych gatunków zwierząt: cielęce, wołowe, kozie, świńskie, a nawet z dzikich zwierząt (kodeksy karolińskie). Udokumentowany początek  skórzanych obleczeń sięga wczesnego średniowiecza. Arabowie przyswoili, udoskonalili, a następnie rozpowszechnili sztukę oblekania opraw ksiąg w skórę, przenosząc ją do nowych ośrodków w Azji, Północnej  Afryce i stamtąd do Europy. Stosowano wówczas garbowanie roślinne i mineralne. Najpowszechniej stosowano mocną i grubą skórę bydlęcą, występuje ona w oprawach książek od wczesnego średniowiecza po czasy współczesne (il. 1). Rzemiosło koptyjskie potrafiło doskonale wykorzystać możliwości dekoracyjne tego materiału. Wiadomo, że pierwsze kodeksy koptyjskie i bizantyjskie  oprawiane były także w skórę owczą i kozią, a także w skóry cielęce w kolorach brązowym, czerwonym i czarnym. Skóra kozia, jest wysokiej jakości, charakteryzuje ją lekko groszkowane lico. Jako delikatniejsza i bardziej szlachetna niż bydlęca była używana do oprawy książek cenniejszych. Skórę tę, jako materiał obleczeniowy opraw stosuje się nieprzerwanie od XI w. do czasów współczesnych. Skóry kozie barwiono na wiele kolorów, najbardziej powszechne były skóry czerwone (tzw. marokin), ale także  zielone, brązowe i czarne.  Skóra cielęca upowszechniła się w oprawach pod koniec średniowiecza (ok. 1450 r.) i od tego czasu jest najpowszechniejszym gatunkiem skóry stosowanym jako materiał obleczeniowy opraw. Skóry te, najczęściej garbowane roślinnie przyjmują różne odcienie brązu. Mają bardzo dobre właściwości wytrzymałościowe, przy jednocześnie gładkim licu, dają się znakomicie tłoczyć, co jest ich wielką zaletą w rzemiośle introligatorskim. Powszechnie stosowano także marmoryzację jako technikę ich zdobienia. W XVII w. pojawiły się w introligatorstwie skóry cielęce zwane rosyjskimi, szczyt ich popularności przypada na XVIII/XIX w. Cechą charakterystyczną tych skór jest zdobienie całej powierzchni małymi rombami. Skóra jelenia, miękko garbowana stosowana była głównie w okresie późnego średniowiecza do opraw tzw. sakwowych i płaszczowych (il. 2). Trwała, gruba i jasna skóra świńska, jako obleczenie książek była bardzo pospolita w XV i XVI w.(il. 3), stosowano ją jeszcze jednak w XVII i XVIII w. zwłaszcza w oprawach niemieckich i francuskich (il. 4). Na przełomie  XVIII i XIX w. jakość skóry uległa pogorszeniu, np. marokin stał się cienki, mniej trwały, o chropowatej powierzchni .
-Nie ulega wątpliwości, że skóra jest najszlachetniejszym i najbardziej trwałym materiałem obleczeniowym okładzin. Pełni ona do dziś pierwszorzędną rolę w tej dziedzinie i wydaje się, że jeszcze długo będzie najbardziej pożądanym materiałem obleczeniowym, niezastąpionym szczególnie w oprawach bibliofilskich (il. 5).  Szlachetną skórą jest skóra kozia, występująca pod różnymi nazwami: "safian francuski", "maroquin", "kordoban hiszpański". Niemalże równie dobre, jako materiał pokryciowy okładzin są skóry cielęce i bydlęce. Nieco gorsze pod względem wytrzymałości i piękna, ale również używane do oprawiania książek są skóry świńskie. Używano również skór owczych i dzikich zwierząt, szybko jednak wyszły z użycia, jako mało szlachetne i o dużo gorszych właściwościach fizycznych. Skóra byłaby do oprawy książek materiałem idealnym, gdyby nie jej odczyn kwasowy i obecność tłuszczu i garbników roślinnych powodujących przebarwienia w kontakcie z papierem. Brak izolacji pomiędzy skórą a papierowymi składkami ma fatalny skutek dla tych ostatnich. Bezpośredni kontakt skóry z papierem w grzbiecie lub przy wyklejkach powoduje powstanie wiele ubocznych skutków. Przede wszystkim spadek pH papieru, powodujący niekorzystne zmiany jego właściwości fizycznych oraz przebarwienia papieru spowodowane migracją tłuszczu i garbików. Papier żółknie, a nawet brązowieje staje się łamliwy, kruchy, traci swoje pierwotne właściwości. Ponadto barwniki i garbniki zawarte w skórze mogą w procesach mokrych, podczas oprawiania zostać uruchomione i migrować w papier (il. 6).
+Nie ulega wątpliwości, że skóra jest najszlachetniejszym i najbardziej trwałym materiałem obleczeniowym okładzin. Pełni ona do dziś pierwszorzędną rolę w tej dziedzinie i wydaje się, że jeszcze długo będzie najbardziej pożądanym materiałem obleczeniowym, niezastąpionym szczególnie w oprawach bibliofilskich (il. 5).  Szlachetną skórą jest skóra kozia, występująca pod różnymi nazwami: "safian francuski", "marokin", "kordoban hiszpański". Niemalże równie dobre, jako materiał pokryciowy okładzin są skóry cielęce i bydlęce. Nieco gorsze pod względem wytrzymałości i piękna, ale również używane do oprawiania książek są skóry świńskie. Używano również skór owczych i dzikich zwierząt, szybko jednak wyszły z użycia, jako mało szlachetne i o dużo gorszych właściwościach fizycznych. Skóra byłaby do oprawy książek materiałem idealnym, gdyby nie jej odczyn kwasowy i obecność tłuszczu i garbników roślinnych powodujących przebarwienia w kontakcie z papierem. Brak izolacji pomiędzy skórą a papierowymi składkami ma fatalny skutek dla tych ostatnich. Bezpośredni kontakt skóry z papierem w grzbiecie lub przy wyklejkach powoduje powstanie wiele ubocznych skutków. Przede wszystkim spadek pH papieru, powodujący niekorzystne zmiany jego właściwości fizycznych oraz przebarwienia papieru spowodowane migracją tłuszczu i garbików. Papier żółknie, a nawet brązowieje staje się łamliwy, kruchy, traci swoje pierwotne właściwości. Ponadto barwniki i garbniki zawarte w skórze mogą w procesach mokrych, podczas oprawiania zostać uruchomione i migrować w papier (il. 6).
-−
 ===Pergamin===

@@ Linia 3: / Linia 3: @@
 Materiały stosowane do pokrycia okładzin i grzbietu bloku. W większości cechuje je stosunkowa duża wytrzymałość na ścieranie, zginanie, zerwanie, odporność na brud, przeważnie nieprzezroczystość, walory estetyczne.
-Należą do nich: różne gatunki skór, pergamin, tkaniny, papier, tworzywa sztuczne.
+Należą do nich: różne gatunki skór, pergamin, tkaniny, papier, tworzywa sztuczne i syntetyczne.
 ===Skóra===
 Skóry są najwcześniejszym i najbardziej rozpowszechnionym materiałem obleczeniowym książek. Stosowano skóry różnych gatunków zwierząt: cielęce, wołowe, kozie, świńskie, a nawet z dzikich zwierząt (kodeksy karolińskie). Udokumentowany początek  skórzanych obleczeń sięga wczesnego średniowiecza. Arabowie przyswoili, udoskonalili, a następnie rozpowszechnili sztukę oblekania opraw ksiąg w skórę, przenosząc ją do nowych ośrodków w Azji, Północnej  Afryce i stamtąd do Europy. Stosowano wówczas garbowanie roślinne i mineralne. Najpowszechniej stosowano mocną i grubą skórę bydlęcą, występuje ona w oprawach książek od wczesnego średniowiecza po czasy współczesne (il. 1). Rzemiosło koptyjskie potrafiło doskonale wykorzystać możliwości dekoracyjne tego materiału. Wiadomo, że pierwsze kodeksy koptyjskie i bizantyjskie  oprawiane były także w skórę owczą i kozią, a także w skóry cielęce w kolorach brązowym, czerwonym i czarnym. Skóra kozia, jest wysokiej jakości, charakteryzuje ją lekko groszkowane lico. Jako delikatniejsza i bardziej szlachetna niż bydlęca była używana do oprawy książek cenniejszych. Skórę tę, jako materiał obleczeniowy opraw stosuje się nieprzerwanie od XI w. do czasów współczesnych. Skóry kozie barwiono na wiele kolorów, najbardziej powszechne były skóry czerwone (tzw. maroquin), ale także  zielone, brązowe i czarne.  Skóra cielęca upowszechniła się w oprawach pod koniec średniowiecza (ok. 1450) i od tego czasu jest najpowszechniejszym gatunkiem skóry stosowanym jako materiał obleczeniowym opraw. Skóry te są najczęściej garbowane roślinnie przyjmując różne odcienie brązu. Mają bardzo dobre właściwości wytrzymałościowe, przy jednocześnie gładkim licu, dają się znakomicie tłoczyć, co jest ich wielką zaletą w rzemiośle introligatorskim. Powszechnie stosowano także marmoryzację jako technikę ich zdobienia. W XVII w. pojawiły się w introligatorstwie skóry cielęce zwane rosyjskimi, szczyt ich popularności przypada na XVIII/XIX w. Cechą charakterystyczną tych skór jest zdobienie całej powierzchni małymi rombami. Skóra jelenia, miękko garbowana stosowana była głównie w okresie późnego średniowiecza do opraw tzw. sakwowych i płaszczowych (il. 2). Trwała, gruba i jasna skóra świńska, jako obleczenie książek była bardzo pospolita w XV i XVI w.(il. 3), stosowano ją jeszcze jednak w XVII i XVIII w. zwłaszcza w oprawach niemieckich i francuskich (il. 4). Na przełomie  XVIII i XIX w. jakość skóry uległa pogorszeniu, np. maroquin stał się cienki, mniej trwały o chropowatej powierzchni .
-Nie ulega wątpliwości, że skóra jest najszlachetniejszym i najbardziej trwałym materiałem obleczeniowym okładzin. Pełni ona do dziś pierwszorzędną rolę w tej dziedzinie i wydaje się, że jeszcze długo będzie najbardziej pożądanym materiałem obleczeniowym, niezastąpionym szczególnie w oprawach bibliofilskich (il. 5).  Najszlachetniejszą skórą jest skóra kozia, występująca pod różnymi nazwami: safian francuski, maroquin, kordoban hiszpański. Niemalże równie dobre, jako materiał pokryciowy okładzin są skóry cielęce i bydlęce. Nieco gorsze pod względem wytrzymałości i piękna, ale również używane do oprawiania książek są skóry świńskie. Używano również skór owczych i leśnych zwierząt, szybko jednak wyszły z użycia, jako mało szlachetne i o dużo gorszych właściwościach fizycznych. Skóra byłaby do oprawy książek materiałem idealnym, gdyby nie jej kwaśny odczyn. Brak izolacji pomiędzy nią a papierowymi składkami ma fatalny skutek dla tych ostatnich. Bezpośredni kontakt skóry z papierem w grzbiecie lub przy wyklejkach powoduje wiele ubocznych skutków. Przede wszystkim spadek pH papieru, powodujący niekorzystne zmiany jego właściwości fizycznych. Papier żółknie, a nawet brązowieje staje się łamliwy, kruchy, traci swoje właściwości. Ponadto barwniki zawarte w skórze mogą w procesach mokrych, podczas oprawiania zostać uruchomione i migrować w papier (il. 6).
+Nie ulega wątpliwości, że skóra jest najszlachetniejszym i najbardziej trwałym materiałem obleczeniowym okładzin. Pełni ona do dziś pierwszorzędną rolę w tej dziedzinie i wydaje się, że jeszcze długo będzie najbardziej pożądanym materiałem obleczeniowym, niezastąpionym szczególnie w oprawach bibliofilskich (il. 5).  Najszlachetniejszą skórą jest skóra kozia, występująca pod różnymi nazwami: safian francuski, maroquin, kordoban hiszpański. Niemalże równie dobre, jako materiał pokryciowy okładzin są skóry cielęce i bydlęce. Nieco gorsze pod względem wytrzymałości i piękna, ale również używane do oprawiania książek są skóry świńskie. Używano również skór owczych i leśnych zwierząt, szybko jednak wyszły z użycia, jako mało szlachetne i o dużo gorszych właściwościach fizycznych. Skóra byłaby do oprawy książek materiałem idealnym, gdyby nie jej odczyn kwasowy i obecność tłuszczu i garbników roślinnych powodujących przebarwienia w kontakcie z papierem. Brak izolacji pomiędzy skórą a papierowymi składkami ma fatalny skutek dla tych ostatnich. Bezpośredni kontakt skóry z papierem w grzbiecie lub przy wyklejkach powoduje wiele ubocznych skutków. Przede wszystkim spadek pH papieru, powodujący niekorzystne zmiany jego właściwości fizycznych. Papier żółknie, a nawet brązowieje staje się łamliwy, kruchy, traci swoje właściwości. Ponadto barwniki zawarte w skórze mogą w procesach mokrych, podczas oprawiania zostać uruchomione i migrować w papier (il. 6).
@@ Linia 25: / Linia 25: @@
 ===Inne===
-* papiery celulozowe i syntetyczne uszlachetnione poprzez lakierowanie lub laminowanie
+* papiery celulozowe i tzw. syntetyczne (uszlachetnione poprzez lakierowanie lub laminowanie)
 * papiery barwione w masie i/lub nie moletowane
 * papiery powlekane tworzywami sztucznymi pigmentowanymi i/lub nie moletowane

@@ Linia 72: / Linia 72: @@
 ==Przypisy==
-# Bieńkowska B., Chamerska H., Zarys dziejów książki, Warszawa 1987.
+# Encyklopedia książki, red.Żbikowska-Migoń A., Skalska-Zlat M., Wrocław 2017, s.314-317.
-# Dahl S., Dzieje książki, Wrocław 1965.
+# Encyklopedia wiedzy o książce [red. Birkenmajer A., Kocowski B., Trzynadlowski J.], Wrocław, Warszawa, Kraków, 1971, szp.1683-1718, 1945.
-# Dubowik H., Dzieje książki i bibiliotek w zarysie, Warszawa 1982.
+# Grycz J., Gryczowa A., Historia książki i bibliotek w zarysie, Warszawa 1959, s.29.
-#  Encyklopedia wiedzy o książce [red. Birkenmajer A., Kocowski B., Trzynadlowski J.], Wrocław, Warszawa, Kraków, 1971.
+# Macchi F., Macchi L., Dizionario illustrato della legatura, Milano, 2002, s. 90-93.
 # Grycz J., Gryczowa A., Historia książki i bibliotek w zarysie, Warszawa 1959.
-# Lewicka-Kamińska A. Dzieje oprawy książkowej w Polsce [w:] Dawna książka i kultura. Wrocław 1975.
 # Macchi F., Macchi L., Dizionario illustrato della legatura, Milano, 2002.
 # Majkowski Edmund, Oprawy sakwowe. Przyczynek do historji introligatorstwa u schyłku wieków średnich, [w:] Polska Gazeta Introligatorska. Poznań 1931, nr 9, s.117 - 120.
-# Rhein A. Das Buchbinderei. Halle 1954.
+# Middleton B. C., A History of English Craft Bookbinding Technique, London 1978, s. 117-148.
-# Szwejkowska H. książka drukowana XV - XVIII wieku. Zarys historyczny, Wrocław 1980.
+# Szwejkowska H. książka drukowana XV - XVIII wieku. Zarys historyczny, Wrocław 1980, s. 270,297.
-# Świderkówna A., Nowicka M., książka się rozwija, Wrocław 1970.
+# Świderkówna A., Nowicka M., książka się rozwija, Wrocław 1970, s. 46-50.
-# Współczesne polskie introligatorstwo i papiernictwo. Mały słownik encyklopedyczny, [red. J. Celma-Panek,  S.Libiszowski], Ossolineum 1986.
+# Współczesne polskie introligatorstwo i papiernictwo. Mały słownik encyklopedyczny, [red. J. Celma-Panek,  S.Libiszowski], Ossolineum 1986, s.102-103.
 ----
 Autor: '''M.P.B.'''