Konserwacja profilaktyczna zabytkowych księgozbiorów - Historia wersji

Meg o 16:11, 18 lut 2022

2022-02-18T16:11:17Z

Ela: /* Przypisy */

2021-09-29T21:21:46Z

‎Przypisy

Meg o 11:48, 16 wrz 2021

2021-09-16T11:48:34Z

Ela: /* XVI - XVIII w. */

2021-08-31T20:31:29Z

‎XVI - XVIII w.

Ela: /* XVI - XVIII w. */

2021-08-31T20:29:05Z

‎XVI - XVIII w.

Ela: /* XVI - XVIII w. */

2021-08-31T20:27:55Z

‎XVI - XVIII w.

Ela: /* XVI - XVIII w. */

2021-08-31T20:27:21Z

‎XVI - XVIII w.

Ela: /* XVI - XVIII w. */

2021-08-31T20:27:01Z

‎XVI - XVIII w.

Ela: /* Wieki średnie */

2021-08-31T20:24:18Z

‎Wieki średnie

Ela: /* Wieki średnie */

2021-08-31T20:23:08Z

‎Wieki średnie

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
 ==Historia==
 ===Wieki średnie===
-Pierwszymi pomieszczeniami świadomie przystosowanymi do przechowywania książek, były skarbce klasztorne i kościelne, a także skarbce znajdujące się w zakrystii bądź w absydzie za ołtarzem. Ok. połowy XIV w., zaczęto zauważać współzależność pomiędzy stanem zachowania ksiąg, a miejscem ich przechowywania, czego wynikiem była zmiana ich dotychczasowej lokacji. Rozpoczął się proces budowania lub adaptacji w kościołach celowych pomieszczeń do przechowywania księgozbioru. Na początku XV w., w miarę rozrostu księgozbiorów, wzrostu czytelnictwa oraz spostrzeżeń nad stanem zbiorów, nastąpiła zmiana koncepcji organizacji pomieszczeń bibliotecznych. Miały już one spełniać nie tylko funkcję magazynów, ale także czytelni. W klasztorach średniowiecznych sytuacja przedstawiała się nieco inaczej, ilość osób korzystająca z księgozbioru była ograniczona klauzurą, w związku z tym książki przechowywano i czytano w niszach krużganków. Dopiero u schyłku średniowiecza wydzielano specjalne, przeznaczone do tego celu pomieszczenie, najczęściej długie i dobrze z obu stron oświetlone.
+Pierwszymi pomieszczeniami świadomie przystosowanymi do przechowywania książek, były skarbce klasztorne i kościelne, a także skarbce znajdujące się w zakrystii bądź w absydzie za ołtarzem. Około połowy XIV w., zaczęto zauważać współzależność pomiędzy stanem zachowania ksiąg, a miejscem ich przechowywania, czego wynikiem była zmiana ich dotychczasowej lokacji. Rozpoczął się proces budowania lub adaptacji w kościołach celowych pomieszczeń do przechowywania księgozbioru. Na początku XV w., w miarę rozrostu księgozbiorów, wzrostu czytelnictwa oraz spostrzeżeń nad stanem zbiorów, nastąpiła zmiana koncepcji organizacji pomieszczeń bibliotecznych. Miały już one spełniać nie tylko funkcję magazynów, ale także czytelni. W klasztorach średniowiecznych sytuacja przedstawiała się nieco inaczej, ilość osób korzystająca z księgozbioru była ograniczona klauzurą, w związku z tym książki przechowywano i czytano w niszach krużganków. Dopiero u schyłku średniowiecza wydzielano specjalne, przeznaczone do tego celu pomieszczenie, najczęściej długie i dobrze z obu stron oświetlone.
 Biblioteką, tzw. scriptorium zarządzał armarius, który czuwał nad porządkiem i czystością książek oraz katalogował je i prowadził wypożyczenia. Do jego obowiązków należało zatem wykonywanie podstawowych zabiegów, których celem było utrzymane księgozbioru w „dobrym stanie”, czyli systematyczne oczyszczanie księgozbioru z kurzu, pyłu i …pleśni(!) oraz zwalczaniem owadów poprzez ich wytrzepywanie  i/lub przecieranie opraw olejkiem cedrowym. Kodeksy oprawne w drogocenne oprawy, były niekiedy zaopatrywane w futerały lub woreczki z miękkiej skóry, bądź tkaniny (camisiae). Książki przechowywano ułożone jedne na drugich, początkowo w skrzyniach (cista) i pudłach (capsae). Miało to swoje dobre strony, m.in. łatwość transportu i ewentualnej szybkiej ewakuacji oraz dobre zabezpieczenie przed kradzieżą. Znaczącym minusem była trudność w manipulowaniu ułożonymi w stosy książkami i całkowity brak cyrkulacji powietrza. Powodowało to uszkodzenia mechaniczne woluminów, ich zawilgocenie, a w konsekwencji atak mikroorganizmów.
-W połowie XV w., gdy wprowadzono nowe wymagania względem bibliotek, zaczęto także wytwarzać specjalne szafy do przechowywania kodeksów, zwane armariami oraz udostępniania zwane repozytoriami (Anglia – poł. XIV w.; Polska – poł. XV w.). Modernizację pomieszczeń i mebli bibliotecznych należy wiązać ze wzrostem świadomości zagrożeń zewnętrznych dla księgozbioru i koniecznością ich minimalizowania. Większa pojemność szaf i przede wszystkim ustawienie książek na półkach, spowodowało lepszą cyrkulację powietrza, a więc ograniczenie ryzyka ataku mikrobiologicznego. Ustawienie na półkach zminimalizowało także uszkodzenia mechaniczne przy manipulowaniu książkami. Armaria umieszczano najczęściej we wnękach ścian. Sprzętem służącym przede wszystkim do czytania, ale też przechowywania ksiąg były tzw. pulty, (zwane też pulpitami lub lectrinium), czyli jedno- lub dwustronne ławy, tworzące integralną całość z półkami. Można przyjąć, że pojawiły się one w XIV w.  Na półkach ustawiano książki przymocowane do nich łańcuchami (codices/libri catenati).Do czytania księgi wykładano na pulty, przy których stano lub siedziano w zależności od konstrukcji mebla.
+W połowie XV w., gdy wprowadzono nowe wymagania względem bibliotek, zaczęto także wytwarzać specjalne szafy do przechowywania kodeksów, zwane armariami oraz udostępniania zwane repozytoriami (Anglia – poł. XIV w.; Polska – poł. XV w.). Modernizację pomieszczeń i mebli bibliotecznych należy wiązać ze wzrostem świadomości zagrożeń zewnętrznych dla księgozbioru i koniecznością ich minimalizowania. Większa pojemność szaf i przede wszystkim ustawienie książek na półkach, spowodowało lepszą cyrkulację powietrza, a więc ograniczenie ryzyka ataku mikrobiologicznego. Ustawienie na półkach zminimalizowało także uszkodzenia mechaniczne przy manipulowaniu książkami. Armaria umieszczano najczęściej we wnękach ścian. Sprzętem służącym przede wszystkim do czytania, ale też przechowywania ksiąg były tzw. pulty, (zwane też pulpitami lub lectrinium), czyli jedno- lub dwustronne ławy, tworzące integralną całość z półkami. Można przyjąć, że pojawiły się one w XIV w.  Na półkach ustawiano książki przymocowane do nich łańcuchami (codices/libri catenati). Do czytania księgi wykładano na pulty, przy których stano lub siedziano w zależności od konstrukcji mebla.
 Inną powszechnie stosowaną w średniowieczu formą ochrony cennego woluminu było przepisywanie go i udostępnianie kopii, a nie oryginału. Szczególnym sposobem ochrony ksiąg, w średniowieczu jeszcze rzadko stosowanym, były anatemy, czyli zaklęcia przeciw złodziejom ksiąg i niszczącym je użytkownikom. Inną formą ochrony było ograniczenie udostępnienia ksiąg. Ograniczeniem a nawet zakazem wypożyczeń zajmowali się kustosze (custodes) danej biblioteki. W przypadku udostępniania księgi na zewnątrz biblioteki już w średniowieczu wykształciły się dwie formy ewidencji: księgi wypożyczeń i rewersy. Wartym odnotowania jest fakt, że przy zwrocie książki obowiązkowo odnotowywano stan zwracanych ksiąg. Również w tym czasie wykształcił się system kontroli ilościowej księgozbioru – skontrum. Przy czym w trakcie skontrum dokonywano nie tylko stwierdzenia ilości książek, lecz równocześnie stanu ich zachowania, a te księgi które wymagały naprawy, okresowo wycofywano z udostępniania. W średniowieczu ochronę książki od strony prawnej regulowały statuty i regulaminy biblioteczne.

@@ Linia 42: / Linia 42: @@
 # Krawczyk A., Rola książki w klasztorze, [w:] Antoni Krawczyk (red.), Z książką przez życie, Lublin, 2008, s. 177.
 # Kto miłuje księgi…: Antologia tekstów o książce, [zebrał i opracował Marceli Poznański], Warszawa, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, 1958, s.245.
 # Lewicka-Kamińska A., Renesansowy księgozbiór Mikołaja Czepla w Bibliotece Jagiellońskiej, Wrocław, 1956.
 # Osięgłowski J., Konserwacja książki w Polsce przedrozbiorowej, Poznań, 1985, s. 15, 18, 19,22-27, 38-53, 64-65, 101, 106, 117, 162-163.

@@ Linia 38: / Linia 38: @@
 ==Przypisy==
-# Climate for Collections. Standards and Uncertainties, Monachium 2013.
-# Encyklopedia wiedzy o książce [red. Birkenmajer A., Kocowski B., Trzynadlowski J.], Wrocław, Warszawa, Kraków, 1971.
+# Encyklopedia wiedzy o książce [red. Birkenmajer A., Kocowski B., Trzynadlowski J.], Wrocław, Warszawa, Kraków, 1971, s. 75.
-# Krawczyk A., Rola książki w klasztorze, [w:] Antoni Krawczyk (red.), Z książką przez życie, Lublin, 2008.
+# Krawczyk A., Rola książki w klasztorze, [w:] Antoni Krawczyk (red.), Z książką przez życie, Lublin, 2008, s. 177.
-# Kto miłuje księgi…: Antologia tekstów o książce, [zebrał i opracował Marceli Poznański], Warszawa, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, 1958.
+# Kto miłuje księgi…: Antologia tekstów o książce, [zebrał i opracował Marceli Poznański], Warszawa, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, 1958, s.245.
 # Lewicka-Kamińska A., Renesansowy księgozbiór Mikołaja Czepla w Bibliotece Jagiellońskiej, Wrocław, 1956.
-# Osięgłowski J., Konserwacja książki w Polsce przedrozbiorowej, Poznań, 1985.
+# Osięgłowski J., Konserwacja książki w Polsce przedrozbiorowej, Poznań, 1985, s. 15, 18, 19,22-27, 38-53, 64-65, 101, 106, 117, 162-163.
 # Potrzebnicka E., Digitalizacja nowoczesną formą tworzenia kopii dokumentów bibliotecznych,  „Notes Konserwatorski”  9: 2005 (Trwałe zbiory – źródłem historii), s.66-77.
 # Pronobis – Gajdzis M., Konstrukcja zabytkowych kodeksów w świetle zagadnień konserwatorskich, Notes Konserwatorski, Biblioteka Narodowa nr 13, Warszawa, 2010, s. 201- - 211.
 # Pronobis-Gajdzis M., Czuczko J., Jutrzenka-Supryn D., Nowe kierunki w obszarze konserwacj-restauracji zabytkowych kodeksów [w:] Toruńskie Studia Bibliologiczne 2015, nr 2 (15), s. 157 - 188.
 # Rams D., Woźniak M., Wpływ światła na zbiory biblioteczne  „Notes Konserwatorski”  6: 2002 (Zachowajmy przeszłość dla przyszłości), s. 125-136.
-# Semkowicz Władysław, Paleografia łacińska, wyd. III, Kraków, 2011.
+# Semkowicz Władysław, Paleografia łacińska, wyd. III, Kraków, 2011, s. 144-146.
 # Stachowska-Musiał E., Zastosowanie techniki cyfrowej w ochronie dziedzictwa intelektualnego i kulturowego,  „Notes Konserwatorski”  8: 2004 (SOS dla zbiorów), s. 47-60.
-# Szwejkowska Halina, Książka drukowana XV-XVIII wieku. Zarys historyczny, Wrocław-Warszawa, 1980.
+# Zyska B., Ochrona zbiorów bibliotecznych przed zniszczeniem, tom 1, „Charakterystyka materiałów w zbiorach bibliotecznych”, Katowice 1991, s. 14.
 # Zyska B., Ochrona zbiorów bibliotecznych przed zniszczeniem, tom 1, „Charakterystyka materiałów w zbiorach bibliotecznych”, Katowice 1991.
 ----
 Autor: '''M.P.B.'''

@@ Linia 23: / Linia 23: @@
 W tym czasie, w związku z ilościowym zwiększaniem się księgozbiorów, głównie w dużych bibliotekach pojawiły się powierzchnie magazynowe wypełnione regałami. W małych, prywatnych bibliotekach skrzynie, które nadal stanowiły podstawowy sprzęt do przechowywania księgozbioru, były coraz częściej zastępowane przez tzw. scrinium, czyli formę skrzyni postawionej pionowo i zaopatrzonej w półki. Mebel ten, podobnie jak wcześniejszy typ skrzyni, znakomicie spełniał wymóg zabezpieczenia księgozbioru w transporcie, a jednocześnie dzięki półkom umożliwił wygodne korzystanie z księgozbioru i większą cyrkulację powietrza. Z innych mebli bibliotecznych, ale związanych już nie z przechowywaniem, a korzystaniem z księgozbioru, już w XVI w. pojawiły się płaskie stoły do pracy w bibliotekach. Były to ciężkie, masywne meble o dużej powierzchni roboczej. W XVII i XVIII w., gdy wydzielono czytelnie, ustawiano je tam wraz wygodnymi fotelami, a później z krzesłami bez oparcia. Z księgozbioru starano się korzystać przy świetle dziennym, jednakże korzystanie ze światła sztucznego było również nieuniknione. Projektując oświetlenie sztuczne, zwracano uwagę na bezpieczeństwo pożarowe. Korzystano ze świec i lamp naftowych ze szklanymi kloszami. W dużych bibliotekach  montowano latarnie w specjalnych obudowach.
-w kontekście zabezpieczenia księgozbioru przed przemieszczeniem, zwraca uwagę zmiana systemu inwentaryzowania. Obok danych identyfikacyjnych, zaczęto umieszczać w ówczesnych inwentarzach również skrócony opis wyglądu książki, wartość oprawy, zaznaczano także  uszkodzenia. Jednocześnie pojawiły się różne formy znakowania woluminów, będące namacalnym dowodem jego przynależności do danej kolekcji. Są to różnego rodzaju zapisy proweniencyjne, pieczęcie, a także superekslibrisy i ekslibrisy wykonywane w technikach grafiki warsztatowej. Wszystkie te znaki są tematem oddzielnych badań. W XVII w. rozpoczęto też znakowanie książek szczególnie istotnych dla danej kolekcji z punktu widzenia właściciela biblioteki. Powstawały w ten sposób zalążki zbiorów specjalnych. W tym czasie można więc zaobserwować zjawisko dwutorowe. Z jednej strony wzrost udostępnienia księgozbioru, który nazwać można popularnym, z drugiej zaś znaczne ograniczenie udostępnienia i roztoczenie szczególnej opieki nad księgozbiorem specjalnym.
+W kontekście zabezpieczenia księgozbioru przed przemieszczeniem, zwraca uwagę zmiana systemu inwentaryzowania. Obok danych identyfikacyjnych, zaczęto umieszczać w ówczesnych inwentarzach również skrócony opis wyglądu książki, wartość oprawy, zaznaczano także  uszkodzenia. Jednocześnie pojawiły się różne formy znakowania woluminów, będące namacalnym dowodem jego przynależności do danej kolekcji. Są to różnego rodzaju zapisy proweniencyjne, pieczęcie, a także superekslibrisy i ekslibrisy wykonywane w technikach grafiki warsztatowej. Wszystkie te znaki są tematem oddzielnych badań. W XVII w. rozpoczęto też znakowanie książek szczególnie istotnych dla danej kolekcji z punktu widzenia właściciela biblioteki. Powstawały w ten sposób zalążki zbiorów specjalnych. W tym czasie można więc zaobserwować zjawisko dwutorowe. Z jednej strony wzrost udostępnienia księgozbioru, który nazwać można popularnym, z drugiej zaś znaczne ograniczenie udostępnienia i roztoczenie szczególnej opieki nad księgozbiorem specjalnym.
 W XVII w. wzmożono także opiekę profilaktyczną nad księgozbiorem. Polegała ona na utrzymaniu czystości w bibliotekach i regularnym wietrzeniu pomieszczeń z uwagi na wilgoć. Wprowadzono też nowe sposoby dezynsekcji książek, np. na jakiś czas owijano je w płótno wraz z zielem piołunu. Innym sposobem było wysypywanie sproszkowanego ałunu pomiędzy okładzinę a blok książki. W przypadku wykrycia dużego żerowiska stosowano metody radykalne polegające na spaleniu tej części księgozbioru, co jednak na szczęście spotykało się z powszechną krytyką.

@@ Linia 21: / Linia 21: @@
 W wiekach XVI i XVII w nowo budowanych budynkach bibliotecznych na plan pierwszy wysunął się wymóg skutecznego zabezpieczania zbiorów przed czynnikami zewnętrznymi, wilgocią, światłem i szeroko pojmowanym działaniem człowieka. W budynkach, w których znajdowały się księgozbiory, zaczęto zwracać uwagę na ich lokalizację (piętro, ale nie poddasze) i odpowiednie izolacje. W otworach okiennych powszechnie stosowano barwne szyby, które stanowiły pewną barierę dla przenikania do wnętrza promieni UV. Montowanie masywnych metalowych drzwi stanowiło zaporę ogniową, a jednocześnie chroniło księgozbiór przed kradzieżą, podobnie jak kraty w oknach. Zabezpieczenie przed rabunkiem było pierwotnym powodem oddzielenia magazynu książek od czytelni. To przeorganizowanie przestrzeni bibliotecznej miało wpływ na zmieniające się w tym czasie wyposażenie bibliotek. Odnotowuje się zanikanie tzw. bibliotek łańcuchowych i  sprzętów, służących do przechowywania w nich książek. W odróżnieniu od pult nadal stosowano armaria, choć uległy one także przekształceniom. Były to najczęściej ozdobne szafy, nierzadko z oszklonymi drzwiami. Szafa biblioteczna przestała chronić już książki przed kradzieżą, ale za to znakomicie eksponowała ich piękno, co było przedmiotem dumy właściciela. Przeszklone szafy stanowiły jednocześnie znakomitą ochroną przed kurzem i pyłem. Różne formy armariów występowały we wszystkich typach bibliotek do końca XVIII w., a niekiedy dłużej. Wyposażenie większych bibliotek było często projektowane do danego księgozbioru i uwzględniało jego specyfikę. Na pięknych, bogato zdobionych, przeszklonych szafach pojawiały się często tytuły działów.
-W tym czasie, w związku z ilościowym zwiększaniem się księgozbiorów, głównie w dużych bibliotekach pojawiły się powierzchnie magazynowe wypełnione regałami. W małych, prywatnych bibliotekach skrzynie, które nadal stanowiły podstawowy sprzęt do przechowywania księgozbioru, były coraz częściej zastępowane  przez tzw. scrinium, czyli formą skrzyni postawionej pionowo i zaopatrzonej w półki. Mebel ten, podobnie jak wcześniejszy typ skrzyni, znakomicie spełniał wymóg zabezpieczenia księgozbioru w transporcie, a jednocześnie dzięki półkom umożliwił wygodne korzystanie z księgozbioru i większą cyrkulację powietrza. Z innych mebli bibliotecznych, ale związanych już nie z przechowywaniem, a korzystaniem z księgozbioru, już w XVI w. pojawiły się płaskie stoły do pracy w bibliotekach. Były to ciężkie, masywne meble o dużej powierzchni roboczej. W XVII i XVIII w., gdy wydzielono czytelnie, ustawiano je tam wraz wygodnymi fotelami, a później z krzesłami bez oparcia. Z księgozbioru starano się korzystać przy świetle dziennym, jednakże korzystanie ze światła sztucznego było również nieuniknione. Projektując oświetlenie sztuczne, zwracano uwagę na bezpieczeństwo pożarowe. Korzystano ze świec i lamp naftowych ze szklanymi kloszami. W dużych bibliotekach  montowano latarnie w specjalnych obudowach.
+W tym czasie, w związku z ilościowym zwiększaniem się księgozbiorów, głównie w dużych bibliotekach pojawiły się powierzchnie magazynowe wypełnione regałami. W małych, prywatnych bibliotekach skrzynie, które nadal stanowiły podstawowy sprzęt do przechowywania księgozbioru, były coraz częściej zastępowane przez tzw. scrinium, czyli formę skrzyni postawionej pionowo i zaopatrzonej w półki. Mebel ten, podobnie jak wcześniejszy typ skrzyni, znakomicie spełniał wymóg zabezpieczenia księgozbioru w transporcie, a jednocześnie dzięki półkom umożliwił wygodne korzystanie z księgozbioru i większą cyrkulację powietrza. Z innych mebli bibliotecznych, ale związanych już nie z przechowywaniem, a korzystaniem z księgozbioru, już w XVI w. pojawiły się płaskie stoły do pracy w bibliotekach. Były to ciężkie, masywne meble o dużej powierzchni roboczej. W XVII i XVIII w., gdy wydzielono czytelnie, ustawiano je tam wraz wygodnymi fotelami, a później z krzesłami bez oparcia. Z księgozbioru starano się korzystać przy świetle dziennym, jednakże korzystanie ze światła sztucznego było również nieuniknione. Projektując oświetlenie sztuczne, zwracano uwagę na bezpieczeństwo pożarowe. Korzystano ze świec i lamp naftowych ze szklanymi kloszami. W dużych bibliotekach  montowano latarnie w specjalnych obudowach.
 w kontekście zabezpieczenia księgozbioru przed przemieszczeniem, zwraca uwagę zmiana systemu inwentaryzowania. Obok danych identyfikacyjnych, zaczęto umieszczać w ówczesnych inwentarzach również skrócony opis wyglądu książki, wartość oprawy, zaznaczano także  uszkodzenia. Jednocześnie pojawiły się różne formy znakowania woluminów, będące namacalnym dowodem jego przynależności do danej kolekcji. Są to różnego rodzaju zapisy proweniencyjne, pieczęcie, a także superekslibrisy i ekslibrisy wykonywane w technikach grafiki warsztatowej. Wszystkie te znaki są tematem oddzielnych badań. W XVII w. rozpoczęto też znakowanie książek szczególnie istotnych dla danej kolekcji z punktu widzenia właściciela biblioteki. Powstawały w ten sposób zalążki zbiorów specjalnych. W tym czasie można więc zaobserwować zjawisko dwutorowe. Z jednej strony wzrost udostępnienia księgozbioru, który nazwać można popularnym, z drugiej zaś znaczne ograniczenie udostępnienia i roztoczenie szczególnej opieki nad księgozbiorem specjalnym.

← poprzednia wersja		Wersja z 20:27, 31 sie 2021
Linia 22:		Linia 22:

	W tym czasie, w związku z ilościowym zwiększaniem się księgozbiorów, głównie w dużych bibliotekach pojawiły się powierzchnie magazynowe wypełnione regałami. W małych, prywatnych bibliotekach skrzynie, które nadal stanowiły podstawowy sprzęt do przechowywania księgozbioru, były coraz częściej zastępowane przez tzw. scrinium, czyli formę skrzyni postawionej pionowo i zaopatrzonej w półki. Mebel ten, podobnie jak wcześniejszy typ skrzyni, znakomicie spełniał wymóg zabezpieczenia księgozbioru w transporcie, a jednocześnie dzięki półkom umożliwił wygodne korzystanie z księgozbioru i większą cyrkulację powietrza. Z innych mebli bibliotecznych, ale związanych już nie z przechowywaniem, a korzystaniem z księgozbioru, już w XVI w. pojawiły się płaskie stoły do pracy w bibliotekach. Były to ciężkie, masywne meble o dużej powierzchni roboczej. W XVII i XVIII w., gdy wydzielono czytelnie, ustawiano je tam wraz wygodnymi fotelami, a później z krzesłami bez oparcia. Z księgozbioru starano się korzystać przy świetle dziennym, jednakże korzystanie ze światła sztucznego było również nieuniknione. Projektując oświetlenie sztuczne, zwracano uwagę na bezpieczeństwo pożarowe. Korzystano ze świec i lamp naftowych ze szklanymi kloszami. W dużych bibliotekach montowano latarnie w specjalnych obudowach.		W tym czasie, w związku z ilościowym zwiększaniem się księgozbiorów, głównie w dużych bibliotekach pojawiły się powierzchnie magazynowe wypełnione regałami. W małych, prywatnych bibliotekach skrzynie, które nadal stanowiły podstawowy sprzęt do przechowywania księgozbioru, były coraz częściej zastępowane przez tzw. scrinium, czyli formę skrzyni postawionej pionowo i zaopatrzonej w półki. Mebel ten, podobnie jak wcześniejszy typ skrzyni, znakomicie spełniał wymóg zabezpieczenia księgozbioru w transporcie, a jednocześnie dzięki półkom umożliwił wygodne korzystanie z księgozbioru i większą cyrkulację powietrza. Z innych mebli bibliotecznych, ale związanych już nie z przechowywaniem, a korzystaniem z księgozbioru, już w XVI w. pojawiły się płaskie stoły do pracy w bibliotekach. Były to ciężkie, masywne meble o dużej powierzchni roboczej. W XVII i XVIII w., gdy wydzielono czytelnie, ustawiano je tam wraz wygodnymi fotelami, a później z krzesłami bez oparcia. Z księgozbioru starano się korzystać przy świetle dziennym, jednakże korzystanie ze światła sztucznego było również nieuniknione. Projektując oświetlenie sztuczne, zwracano uwagę na bezpieczeństwo pożarowe. Korzystano ze świec i lamp naftowych ze szklanymi kloszami. W dużych bibliotekach montowano latarnie w specjalnych obudowach.
		+
	w kontekście zabezpieczenia księgozbioru przed przemieszczeniem, zwraca uwagę zmiana systemu inwentaryzowania. Obok danych identyfikacyjnych, zaczęto umieszczać w ówczesnych inwentarzach również skrócony opis wyglądu książki, wartość oprawy, zaznaczano także uszkodzenia. Jednocześnie pojawiły się różne formy znakowania woluminów, będące namacalnym dowodem jego przynależności do danej kolekcji. Są to różnego rodzaju zapisy proweniencyjne, pieczęcie, a także superekslibrisy i ekslibrisy wykonywane w technikach grafiki warsztatowej. Wszystkie te znaki są tematem oddzielnych badań. W XVII w. rozpoczęto też znakowanie książek szczególnie istotnych dla danej kolekcji z punktu widzenia właściciela biblioteki. Powstawały w ten sposób zalążki zbiorów specjalnych. W tym czasie można więc zaobserwować zjawisko dwutorowe. Z jednej strony wzrost udostępnienia księgozbioru, który nazwać można popularnym, z drugiej zaś znaczne ograniczenie udostępnienia i roztoczenie szczególnej opieki nad księgozbiorem specjalnym.		w kontekście zabezpieczenia księgozbioru przed przemieszczeniem, zwraca uwagę zmiana systemu inwentaryzowania. Obok danych identyfikacyjnych, zaczęto umieszczać w ówczesnych inwentarzach również skrócony opis wyglądu książki, wartość oprawy, zaznaczano także uszkodzenia. Jednocześnie pojawiły się różne formy znakowania woluminów, będące namacalnym dowodem jego przynależności do danej kolekcji. Są to różnego rodzaju zapisy proweniencyjne, pieczęcie, a także superekslibrisy i ekslibrisy wykonywane w technikach grafiki warsztatowej. Wszystkie te znaki są tematem oddzielnych badań. W XVII w. rozpoczęto też znakowanie książek szczególnie istotnych dla danej kolekcji z punktu widzenia właściciela biblioteki. Powstawały w ten sposób zalążki zbiorów specjalnych. W tym czasie można więc zaobserwować zjawisko dwutorowe. Z jednej strony wzrost udostępnienia księgozbioru, który nazwać można popularnym, z drugiej zaś znaczne ograniczenie udostępnienia i roztoczenie szczególnej opieki nad księgozbiorem specjalnym.

@@ Linia 19: / Linia 19: @@
 ===XVI - XVIII w.===
-W wiekach XVI i XVII w nowo budowanych budynkach bibliotecznych na plan pierwszy wysunął się wymóg skutecznego zabezpieczania zbiorów przed czynnikami zewnętrznymi, wilgocią, światłem i szeroko pojmowanym działaniem człowieka. W budynkach, w których znajdowały się księgozbiory, zaczęto zwracać uwagę na ich lokalizację (piętro, ale nie poddasze) i odpowiednie izolacje. W otworach okiennych powszechnie stosowano barwne szyby, które stanowiły pewną barierę dla przenikania do wnętrza promieni UV. Montowanie masywnych metalowych drzwi stanowiło zaporę ogniową, a jednocześnie chroniło księgozbiór przed kradzieżą, podobnie jak kraty w oknach. Zabezpieczenie przed rabunkiem było pierwotnym powodem oddzielenia magazynu książek od czytelni. To przeorganizowanie przestrzeni bibliotecznej miało wpływ na zmieniające się w tym czasie wyposażenie bibliotek. Odnotowuje się zanikanie tzw. bibliotek łańcuchowych i  sprzętów, służących do przechowywania w nich książek. W odróżnieniu od pult nadal stosowano armaria, choć uległy one także przekształceniom. Były to najczęściej ozdobne szafy, nierzadko z oszklonymi drzwiami. Szafa biblioteczna przestała chronić już książki przed kradzieżą, ale za to znakomicie eksponowała ich piękno, co było przedmiotem dumy właściciela. Przeszklone szafy stanowiły jednocześnie znakomitą ochroną przed kurzem i pyłem. Różne formy armariów występowały we wszystkich typach bibliotek do końca XVIII w., a niekiedy dłużej. Wyposażenie większych bibliotek było często projektowane do danego księgozbioru i uwzględniało jego specyfikę. Na pięknych, bogato zdobionych, przeszklonych szafach pojawiały się często tytuły działów. W tym czasie, w związku z ilościowym zwiększaniem się księgozbiorów, głównie w dużych bibliotekach pojawiły się powierzchnie magazynowe wypełnione regałami. W małych, prywatnych bibliotekach skrzynie, które nadal stanowiły podstawowy sprzęt do przechowywania księgozbioru, były coraz częściej zastępowane  przez tzw. scrinium, czyli formę skrzyni postawionej pionowo i zaopatrzonej w półki. Mebel ten, podobnie jak wcześniejszy typ skrzyni, znakomicie spełniał wymóg zabezpieczenia księgozbioru w transporcie, a jednocześnie dzięki półkom umożliwił wygodne korzystanie z księgozbioru i większą cyrkulację powietrza. Z innych mebli bibliotecznych, ale związanych już nie z przechowywaniem, a korzystaniem z księgozbioru, już w XVI w. pojawiły się płaskie stoły do pracy w bibliotekach. Były to ciężkie, masywne meble o dużej powierzchni roboczej. W XVII i XVIII w., gdy wydzielono czytelnie, ustawiano je tam wraz wygodnymi fotelami, a później z krzesłami bez oparcia. Z księgozbioru starano się korzystać przy świetle dziennym, jednakże korzystanie ze światła sztucznego było również nieuniknione. Projektując oświetlenie sztuczne, zwracano uwagę na bezpieczeństwo pożarowe. Korzystano ze świec i lamp naftowych ze szklanymi kloszami. W dużych bibliotekach  montowano latarnie w specjalnych obudowach.
+W wiekach XVI i XVII w nowo budowanych budynkach bibliotecznych na plan pierwszy wysunął się wymóg skutecznego zabezpieczania zbiorów przed czynnikami zewnętrznymi, wilgocią, światłem i szeroko pojmowanym działaniem człowieka. W budynkach, w których znajdowały się księgozbiory, zaczęto zwracać uwagę na ich lokalizację (piętro, ale nie poddasze) i odpowiednie izolacje. W otworach okiennych powszechnie stosowano barwne szyby, które stanowiły pewną barierę dla przenikania do wnętrza promieni UV. Montowanie masywnych metalowych drzwi stanowiło zaporę ogniową, a jednocześnie chroniło księgozbiór przed kradzieżą, podobnie jak kraty w oknach. Zabezpieczenie przed rabunkiem było pierwotnym powodem oddzielenia magazynu książek od czytelni. To przeorganizowanie przestrzeni bibliotecznej miało wpływ na zmieniające się w tym czasie wyposażenie bibliotek. Odnotowuje się zanikanie tzw. bibliotek łańcuchowych i  sprzętów, służących do przechowywania w nich książek. W odróżnieniu od pult nadal stosowano armaria, choć uległy one także przekształceniom. Były to najczęściej ozdobne szafy, nierzadko z oszklonymi drzwiami. Szafa biblioteczna przestała chronić już książki przed kradzieżą, ale za to znakomicie eksponowała ich piękno, co było przedmiotem dumy właściciela. Przeszklone szafy stanowiły jednocześnie znakomitą ochroną przed kurzem i pyłem. Różne formy armariów występowały we wszystkich typach bibliotek do końca XVIII w., a niekiedy dłużej. Wyposażenie większych bibliotek było często projektowane do danego księgozbioru i uwzględniało jego specyfikę. Na pięknych, bogato zdobionych, przeszklonych szafach pojawiały się często tytuły działów.
 w kontekście zabezpieczenia księgozbioru przed przemieszczeniem, zwraca uwagę zmiana systemu inwentaryzowania. Obok danych identyfikacyjnych, zaczęto umieszczać w ówczesnych inwentarzach również skrócony opis wyglądu książki, wartość oprawy, zaznaczano także  uszkodzenia. Jednocześnie pojawiły się różne formy znakowania woluminów, będące namacalnym dowodem jego przynależności do danej kolekcji. Są to różnego rodzaju zapisy proweniencyjne, pieczęcie, a także superekslibrisy i ekslibrisy wykonywane w technikach grafiki warsztatowej. Wszystkie te znaki są tematem oddzielnych badań. W XVII w. rozpoczęto też znakowanie książek szczególnie istotnych dla danej kolekcji z punktu widzenia właściciela biblioteki. Powstawały w ten sposób zalążki zbiorów specjalnych. W tym czasie można więc zaobserwować zjawisko dwutorowe. Z jednej strony wzrost udostępnienia księgozbioru, który nazwać można popularnym, z drugiej zaś znaczne ograniczenie udostępnienia i roztoczenie szczególnej opieki nad księgozbiorem specjalnym.
 W XVII w. wzmożono także opiekę profilaktyczną nad księgozbiorem. Polegała ona na utrzymaniu czystości w bibliotekach i regularnym wietrzeniu pomieszczeń z uwagi na wilgoć. Wprowadzono też nowe sposoby dezynsekcji książek, np. na jakiś czas owijano je w płótno wraz z zielem piołunu. Innym sposobem było wysypywanie sproszkowanego ałunu pomiędzy okładzinę a blok książki. W przypadku wykrycia dużego żerowiska stosowano metody radykalne polegające na spaleniu tej części księgozbioru, co jednak na szczęście spotykało się z powszechną krytyką.
 ===XIX w.===
 W pierwszej połowie XIX w. nastąpiły kolejne przeorganizowania pomieszczeń bibliotecznych. W związku z powiększającym się lawinowo księgozbiorem i chęcią korzystania z niego przez społeczeństwo, obowiązujący do tego czasu system salowy musiał ulec zmianie. Oprócz wydzielonych już magazynów i czytelni, wprowadzono pracownie dla bibliotekarzy. Dla czytelników przeznaczono osobne sale z podręcznym księgozbiorem, z katalogami, górnym oświetleniem. W budowie nowoczesnej biblioteki wzorowano się na bibliotece British Museum w Londynie,  w której podczas przebudowy uwzględniono konieczność zastosowania konstrukcji metalowych w miejsce dotychczas istniejących drewnianych. Ustawiono szeregi regałów z zachowaniem wąskich przejść, zmniejszono wysokość piętra celem wyeliminowania drabin oraz zmieniono konstrukcję podłóg. Dziewiętnastowieczne modernizacje przestrzeni i sprzętów bibliotecznych zapoczątkowały, trwający nieprzerwanie aż do dziś, ruch przemian uwzględniających coraz to inne potrzeby zbiorów i czytelników.