Kodeks - Historia wersji

Meg: /* Kodeks */

2022-04-26T10:01:25Z

‎Kodeks

Meg: /* Kodeks */

2022-04-26T10:00:52Z

‎Kodeks

Meg: /* Kodeks */

2022-04-26T09:59:32Z

‎Kodeks

Ela: /* Historia */

2022-02-23T20:39:51Z

‎Historia

Ela: /* Historia */

2022-02-23T20:38:41Z

‎Historia

Ela: /* Historia */

2022-02-23T20:38:10Z

‎Historia

Ela: /* Historia */

2022-02-23T20:37:08Z

‎Historia

Ela: /* Historia */

2022-02-23T20:30:54Z

‎Historia

Ela: /* Historia */

2022-02-23T20:30:03Z

‎Historia

Ela: /* Historia */

2022-02-23T20:29:09Z

‎Historia

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 (łac. codex; ang. codex, fr. codex; wł. codice)
-Jedna z form książki składająca się z bloku książkowego i oprawy. Budowę bloku obrazuje schematycznie il. 1, jest to zbiór [[Karta|kart]] zawierających treść książki i [[karty przybyszowe|kart przybyszowych]]. Karty najczęściej są papierowe lub pergaminowe, w najwcześniejszych kodeksach także papirusowe; zapisane lub zadrukowane dwustronnie. Karty są pojedyncze (rzadko) lub złożone, po złożeniu włożone jedne w drugie tworzą [[składka|składki]]. Składki są oprawione, czyli połączone ze sobą w grzbiecie różnymi systemami łączenia (szyte lub klejone) i zabezpieczone przed zniszczeniem różnymi formami  [[okładka|oprawa książki]].
+Jedna z form książki składająca się z bloku książkowego i oprawy. Budowę bloku obrazuje schematycznie il. 1, jest to zbiór [[Karta|kart]] zawierających treść książki i [[karty przybyszowe|kart przybyszowych]]. Karty najczęściej są papierowe lub pergaminowe, w najwcześniejszych kodeksach także papirusowe; zapisane lub zadrukowane dwustronnie. Karty są pojedyncze (rzadko) lub złożone, po złożeniu włożone jedne w drugie tworzą [[składka|składki]]. Składki są oprawione, czyli połączone ze sobą w grzbiecie różnymi systemami łączenia (szyte lub klejone) i zabezpieczone przed zniszczeniem różnymi formami  [[okładka|okładka książki]].
 ===Historia===

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 (łac. codex; ang. codex, fr. codex; wł. codice)
-Jedna z form książki składająca się z bloku książkowego i oprawy. Budowę bloku obrazuje schematycznie il. 1, jest to zbiór [[Karta|kart]] zawierających treść książki i [[karty przybyszowe|kart przybyszowych]]. Karty najczęściej są papierowe lub pergaminowe, w najwcześniejszych kodeksach także papirusowe; zapisane lub zadrukowane dwustronnie. Karty są pojedyncze (rzadko) lub złożone, po złożeniu włożone jedne w drugie tworzą [[składka|składki]]. Składki są oprawione, czyli połączone ze sobą w grzbiecie różnymi systemami łączenia (szyte lub klejone) i zabezpieczone przed zniszczeniem różnymi formami okładek [[Oprawa książki|oprawa]].
+Jedna z form książki składająca się z bloku książkowego i oprawy. Budowę bloku obrazuje schematycznie il. 1, jest to zbiór [[Karta|kart]] zawierających treść książki i [[karty przybyszowe|kart przybyszowych]]. Karty najczęściej są papierowe lub pergaminowe, w najwcześniejszych kodeksach także papirusowe; zapisane lub zadrukowane dwustronnie. Karty są pojedyncze (rzadko) lub złożone, po złożeniu włożone jedne w drugie tworzą [[składka|składki]]. Składki są oprawione, czyli połączone ze sobą w grzbiecie różnymi systemami łączenia (szyte lub klejone) i zabezpieczone przed zniszczeniem różnymi formami  [[okładka|oprawa książki]].
 ===Historia===

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 (łac. codex; ang. codex, fr. codex; wł. codice)
-Jedna z form książki składająca się z bloku książkowego i oprawy. Budowę bloku obrazuje schematycznie il. 1, jest to zbiór [[Karta|kart]] zawierających treść książki i [[karty przybyszowe|kart przybyszowych]]. Karty najczęściej są papierowe lub pergaminowe, w najwcześniejszych kodeksach także papirusowe; zapisane lub zadrukowane dwustronnie. Karty są pojedyncze (rzadko) lub złożone, po złożeniu włożone jedne w drugie tworzą [[składka|składki]]. Składki są oprawione, czyli połączone ze sobą w grzbiecie różnymi systemami łączenia (szyte lub klejone) i zabezpieczone przed zniszczeniem różnymi formami [[Oprawa książki|oprawy]].
+Jedna z form książki składająca się z bloku książkowego i oprawy. Budowę bloku obrazuje schematycznie il. 1, jest to zbiór [[Karta|kart]] zawierających treść książki i [[karty przybyszowe|kart przybyszowych]]. Karty najczęściej są papierowe lub pergaminowe, w najwcześniejszych kodeksach także papirusowe; zapisane lub zadrukowane dwustronnie. Karty są pojedyncze (rzadko) lub złożone, po złożeniu włożone jedne w drugie tworzą [[składka|składki]]. Składki są oprawione, czyli połączone ze sobą w grzbiecie różnymi systemami łączenia (szyte lub klejone) i zabezpieczone przed zniszczeniem różnymi formami okładek [[Oprawa książki|oprawa]].
 ===Historia===

@@ Linia 11: / Linia 11: @@
 W 2 poł. I w. kodeks rozpowszechnił się wśród niższych warstw, podczas gdy zwój był nadal popularny wśród warstw zamożniejszych. Juliusz Cezar był podobno pierwszym, który "zaczął listy zginać w stronice [...], gdy przedtem konsulowie i wodzowie wysyłali listy pisane na całej długości zwoju". Z kilku złożonych i zszytych kartek powstawał bardzo praktyczny notes. Kształtem przypominał drewniany "codex", ale był znacznie wygodniejszy. Takie notesy w Rzymie były w użyciu już w I w.p.n.e., sporządzano je głównie z pergaminu, rzadziej papirusu. Przejście od notesu do książki było już łatwe, choć dokładnie nie wiadomo, jak i kiedy to nastąpiło.
-Kodeksy dzieliły się na jednoskładkowe (il. 3) i wieloskładkowe (il. 1). Większość koptyjskich i greckich kodeksów papirusowych miała budowę jednoskładkową. Pierwsze wieki naszej ery to rozwój popularności kodeksów, w IV - V w. liczebnie przewyższyły i  stopniowo wypierały zwoje, aż do ich całkowitego zastąpienia. Pierwsze kodeksy miały stosunek wysokości kart do ich szerokości (po złożeniu) zbliżony do 1:1, a od V w. zaczął przeważać stosunek 3:2, który jest popularny do dziś. W powstawaniu kodeksów mieli swój udział ludzie różnych zawodów: wytwórcy papieru, pergaminu, skóry, kopiści, kaligrafowie, iluminatorzy, introligatorzy, drukarze, złotnicy, a nawet kowale. Niejednokrotnie jeden człowiek wykonywał kilka profesji. Najbardziej wszechstronni, z pośród wymienionych zawodów, związanych ściśle z wytwarzaniem książek, byli introligatorzy. Słowo „introligator” pochodzi z języka łacińskiego (intro - do środka, do wnętrza, ligare - wiązać). Nazwa wskazuje, na czym w dużym stopniu polegała ich praca - trudnili się łączeniem składek w blok i ich zabezpieczeniem przed zniszczeniem poprzez wykonanie oprawy.
+Kodeksy dzieliły się na jednoskładkowe (il. 3) i wieloskładkowe (il. 1). Większość koptyjskich i greckich kodeksów papirusowych miała budowę jednoskładkową. Pierwsze wieki naszej ery to rozwój popularności kodeksów, w IV - V w. liczebnie przewyższyły i  stopniowo wypierały zwoje, aż do ich całkowitego zastąpienia. Pierwsze kodeksy miały stosunek wysokości do szerokości zbliżony do 1:1, a od V w. zaczął przeważać stosunek 3:2, który jest popularny do dziś. W powstawaniu kodeksów mieli swój udział ludzie różnych zawodów: wytwórcy papieru, pergaminu, skóry, kopiści, kaligrafowie, iluminatorzy, introligatorzy, drukarze, złotnicy, a nawet kowale. Niejednokrotnie jeden człowiek wykonywał kilka profesji. Najbardziej wszechstronni, z pośród wymienionych zawodów, związanych ściśle z wytwarzaniem książek, byli introligatorzy. Słowo „introligator” pochodzi z języka łacińskiego (intro - do środka, do wnętrza, ligare - wiązać). Nazwa wskazuje, na czym w dużym stopniu polegała ich praca - trudnili się łączeniem składek w blok i ich zabezpieczeniem przed zniszczeniem poprzez wykonanie oprawy.
 ===Dodatkowe informacje===

@@ Linia 11: / Linia 11: @@
 W 2 poł. I w. kodeks rozpowszechnił się wśród niższych warstw, podczas gdy zwój był nadal popularny wśród warstw zamożniejszych. Juliusz Cezar był podobno pierwszym, który "zaczął listy zginać w stronice [...], gdy przedtem konsulowie i wodzowie wysyłali listy pisane na całej długości zwoju". Z kilku złożonych i zszytych kartek powstawał bardzo praktyczny notes. Kształtem przypominał drewniany "codex", ale był znacznie wygodniejszy. Takie notesy w Rzymie były w użyciu już w I w.p.n.e., sporządzano je głównie z pergaminu, rzadziej papirusu. Przejście od notesu do książki było już łatwe, choć dokładnie nie wiadomo, jak i kiedy to nastąpiło.
-Kodeksy dzieliły się na jednoskładkowe (il. 3) i wieloskładkowe (il. 1). Większość koptyjskich i greckich kodeksów papirusowych miała budowę jednoskładkową. Pierwsze wieki naszej ery to rozwój popularności kodeksów, w IV - V w. liczebnie znacznie przewyższyły i  stopniowo wypierały zwoje, aż do ich całkowitego zastąpienia. Pierwsze kodeksy miały stosunek wysokości kart do ich szerokości (po złożeniu) zbliżony do 1:1, a od V w. zaczął przeważać stosunek 3:2, który jest popularny do dziś. W powstawaniu kodeksów mieli swój udział ludzie różnych zawodów: wytwórcy papieru, pergaminu, skóry, kopiści, kaligrafowie, iluminatorzy, introligatorzy, drukarze, złotnicy, a nawet kowale. Niejednokrotnie jeden człowiek wykonywał kilka profesji. Najbardziej wszechstronni, z pośród wymienionych zawodów, związanych ściśle z wytwarzaniem książek, byli introligatorzy. Słowo „introligator” pochodzi z języka łacińskiego (intro - do środka, do wnętrza, ligare - wiązać). Nazwa wskazuje, na czym w dużym stopniu polegała ich praca - trudnili się łączeniem składek w blok i ich zabezpieczeniem przed zniszczeniem poprzez wykonanie oprawy.
+Kodeksy dzieliły się na jednoskładkowe (il. 3) i wieloskładkowe (il. 1). Większość koptyjskich i greckich kodeksów papirusowych miała budowę jednoskładkową. Pierwsze wieki naszej ery to rozwój popularności kodeksów, w IV - V w. liczebnie przewyższyły i  stopniowo wypierały zwoje, aż do ich całkowitego zastąpienia. Pierwsze kodeksy miały stosunek wysokości kart do ich szerokości (po złożeniu) zbliżony do 1:1, a od V w. zaczął przeważać stosunek 3:2, który jest popularny do dziś. W powstawaniu kodeksów mieli swój udział ludzie różnych zawodów: wytwórcy papieru, pergaminu, skóry, kopiści, kaligrafowie, iluminatorzy, introligatorzy, drukarze, złotnicy, a nawet kowale. Niejednokrotnie jeden człowiek wykonywał kilka profesji. Najbardziej wszechstronni, z pośród wymienionych zawodów, związanych ściśle z wytwarzaniem książek, byli introligatorzy. Słowo „introligator” pochodzi z języka łacińskiego (intro - do środka, do wnętrza, ligare - wiązać). Nazwa wskazuje, na czym w dużym stopniu polegała ich praca - trudnili się łączeniem składek w blok i ich zabezpieczeniem przed zniszczeniem poprzez wykonanie oprawy.
 ===Dodatkowe informacje===

@@ Linia 9: / Linia 9: @@
 Później termin ten został zastosowany do kodeksów wykonanych z papirusu i coraz częściej z pergaminu. Zamiast sklejać karty i zwijać je w rulon, wystarczyło przełamać je na pół. Kilka lub kilkanaście przełamanych kart włożonych jedne w drugie tworzyło pierwsze kodeksy. Choć dla papirusu charakterystyczną formą pozostawał zwój, to istniał krótki okres przejściowy, w którym powstawały kodeksy papirusowe. Okazał się on jednak zbyt łamliwy, aby wykorzystywać go w nowej formie książki. Powszechnie więc zaczęto do tworzenia kodeksów używać bardziej dla nich odpowiedniego pergaminu. Wytwarzano go ze skór, głównie młodych zwierząt (cieląt, jagniąt, koźląt). Były to skóry wyprawiane (bez sierści, oskrobane, wypłukane), ale nie garbowane. Poddawano je wielu procesom, w wyniku których uzyskiwano wyrób miękki, elastyczny, jasny. Ogromną zaletą pergaminu było to, że można go było pokrywać pismem z obu stron, a także stosować iluminowane zdobienia (miniatury), ponieważ farby nie rozlewały się na nim tak, jak na papirusie. Kolejny ważnym atutem była też możliwość pozyskania podłoża pisarskiego z miejscowych surowców w niemalże wszystkich krajach.
-W 2 poł. I w. kodeks rozpowszechnił się wśród niższych warstw, podczas gdy zwój był nadal popularny wśród warstw zamożniejszych. Juliusz Cezar był podobno pierwszym, który "zaczął listy zginać w stronice [...], gdy przedtem konsulowie i wodzowie wysyłali listy pisane na całej długości zwoju". Z kilku złożonych i zszytych kartek powstawał bardzo praktyczny notes. Kształtem przypominał drewniany "codex", ale był znacznie wygodniejszy. Takie notesy w Rzymie były w użyciu już w I w.p.n.e., sporządzano je głównie z pergaminu, rzadziej papirusu. Przejście od notesu do książki było już łatwe, choć dokładnie nie wiadomo, jak i kiedy nastąpiło.
+W 2 poł. I w. kodeks rozpowszechnił się wśród niższych warstw, podczas gdy zwój był nadal popularny wśród warstw zamożniejszych. Juliusz Cezar był podobno pierwszym, który "zaczął listy zginać w stronice [...], gdy przedtem konsulowie i wodzowie wysyłali listy pisane na całej długości zwoju". Z kilku złożonych i zszytych kartek powstawał bardzo praktyczny notes. Kształtem przypominał drewniany "codex", ale był znacznie wygodniejszy. Takie notesy w Rzymie były w użyciu już w I w.p.n.e., sporządzano je głównie z pergaminu, rzadziej papirusu. Przejście od notesu do książki było już łatwe, choć dokładnie nie wiadomo, jak i kiedy to nastąpiło.
 Kodeksy dzieliły się na jednoskładkowe (il. 3) i wieloskładkowe (il. 1). Te pierwsze były mniej poręczne, m.in. nie zamykały się. Taką budowę posiadała większość koptyjskich i greckich kodeksów papirusowych. Pierwsze wieki naszej ery to olbrzymi rozwój popularności kodeksów. W IV - V w. ich wytwórczość zwiększyła się w zawrotnym tempie, przewyższając znacznie swą liczbą zwoje, kodeks zatem stopniowo wypierał zwój, aż do jego całkowitego zastąpienia. Pierwsze kodeksy miały stosunek wysokości kart do ich szerokości (po złożeniu) zbliżony do 1:1, a od V w. zaczął przeważać stosunek 3:2, który jest popularny do dziś. W powstawaniu kodeksów mieli swój udział ludzie różnych zawodów: wytwórcy papieru, pergaminu, skóry, kopiści, kaligrafowie, iluminatorzy, introligatorzy, drukarze, złotnicy, a nawet kowale. Niejednokrotnie jeden człowiek wykonywał kilka profesji. Najbardziej wszechstronni, z pośród wymienionych zawodów, związanych ściśle z wytwarzaniem książek, byli introligatorzy. Słowo „introligator” pochodzi z języka łacińskiego (intro - do środka, do wnętrza, ligare - wiązać). Nazwa wskazuje, na czym w dużym stopniu polegała ich praca. Trudnili się łączeniem składek w blok i ich zabezpieczeniem przed zniszczeniem poprzez wykonanie oprawy.