Kapitałka islamska - Historia wersji

Meg o 17:13, 15 wrz 2021

2021-09-15T17:13:18Z

Meg o 16:34, 15 wrz 2021

2021-09-15T16:34:50Z

Ela: /* Informacje */

2021-08-30T22:01:16Z

‎Informacje

Ela: /* Zobacz też */

2020-12-28T22:47:31Z

‎Zobacz też

Ela: /* Kapitałka islamska */

2020-12-28T22:47:18Z

‎Kapitałka islamska

Ela o 22:46, 28 gru 2020

2020-12-28T22:46:50Z

Urszula: /* Opis */ korekta terminów ang. -inetrpunkcja

2020-12-28T19:39:53Z

‎Opis: korekta terminów ang. -inetrpunkcja

Urszula: /* Nazwy w innych językach */ uzupełnienie term. ang.

2020-12-28T19:32:20Z

‎Nazwy w innych językach: uzupełnienie term. ang.

Agnieszka: int.

2020-09-03T19:08:11Z

int.

Meg: /* Przypisy */

2019-10-30T18:06:11Z

‎Przypisy

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 (ang. Islamic endband/headband; niem. das orientalisches Kapital; fr. tranchefile arabe; cz. islámský kapitálek)
-Ogólne określenie kapitałek występujących w kodeksach islamskich.
+Kapitałka islamska należy do grupy kapitałek ksiąg basenu Morza Śródziemnego i orientalnych. Kodeksy islamskie zalicza się do dziedzictwa obszaru Morza Śródziemnego ze względu na powiązania z nimi kodeksów etiopskich, a także na fakt, że rozkwit arabskiego introligatorstwa przypada na okres islamskiego podboju Bliskiego Wschodu, Bizancjum, Egiptu i Północnej Afryki w VII w.
 * Kapitałka tradycyjna (ang. traditional Islamic headband) ‒ kapitałka z szyciem podstawowym na rdzeniu z paska skóry i z obszyciem zewnętrznym we wzór zygzaka, zwykle w dwóch kolorach (il. 1, 2).
@@ Linia 10: / Linia 15: @@
 * Kapitałka z frędzlami (ang. fringed/frilled endband) ‒ kapitałka z wystającymi, „roztrzepanymi” końcami rdzenia (wykonanego ze sznurka albo nici) lub nićmi obszycia zewnętrznego  (il. 4).
-===Informacje===
+* Nietypowe odmiany kapitałek islamskich:
-Kapitałka islamska należy do grupy kapitałek ksiąg basenu Morza Śródziemnego i orientalnych. Kodeksy islamskie zalicza się do dziedzictwa obszaru Morza Śródziemnego ze względu na powiązania z nimi kodeksów etiopskich, a także na fakt, że rozkwit arabskiego introligatorstwa przypada na okres islamskiego podboju Bliskiego Wschodu, Bizancjum, Egiptu i Północnej Afryki w VII w.
-Budowa kapitałek islamskich przez stulecia pozostała w dużej mierze niezmieniona, z wyjątkiem rzadkich, nietypowych rozwiązań. Tradycyjne kapitałki wykonywano na rdzeniu z paska skóry umieszczonego na krawędzi bloku przy grzbiecie i zadzierzgiwanego o składki, przez co uzyskiwano bazę kapitałki, oplecioną nicią stanowiącą swoistą osnowę (ang. warp)(il.5a). Następnie zazwyczaj dwa kolory jedwabnych nici tworzących wątek (ang. weft) przeplatano przez osnowę (il.5b), uzyskując najczęściej wzór zygzaka (il. 6) lub rzadziej inny (il.7). Niekiedy skórzany rdzeń bazy  doklejano do grzbietu.  Długość rdzenia jest zwykle równa szerokości grzbietu, lecz czasami mógł on być dłuższy, pozostawiano go takim celowo i doklejano lub doszywano do zewnętrznych kart lub scezury (il. 8). Oprócz skóry, rdzenie mogły być wykonane ze zwiniętego pergaminu, skręconych nici, paska tkaniny lub sztywnego materiału roślinnego, np. bambusa lub trzciny ‒ takie rozwiązania są częstsze w rękopisach z południowowschodniej Azji (il. 9). W bardzo rzadkich przypadkach w ogóle nie stosowano rdzenia.
-−
-Nić doszywającą rdzeń (szycie konstrukcyjne) zwykle mocowano przez dowiązanie jej do jednej z zewnętrznych składek wewnątrz lub na zewnątrz bloku. Szycie rozpoczynano na rdzeniu od strony bloku i prowadzono w stronę grzbietu. Nić wprowadzano w składki około 30 – 40 mm od krawędzi  bloku, czasem z wykonaniem podwójnych pętli w każdej składce dla stworzenia bardziej zwartej osnowy. Nici obszycia zwykle były jedwabne (czasem podwójne) w dwóch kolorach, np. czerwonym i białym, czerwonym i żółtym, zielonym i różowym. Poza najbardziej popularnym wzorem zygzaka w dwóch kolorach można znaleźć zygzaki trójkolorowe (il. 10), a także przypadki wzoru pionowego (il. 11), skośnego (il. 12) lub „szachownicy” (il. 13). Nici mogły być gładkie lub szorstkie, z błyszczącego jedwabiu lub matowej bawełny. Niektóre kapitałki w ogóle nie posiadają dekoracyjnego obszycia i mają wyłącznie szycie konstrukcyjne (il. 14). Skóra obleczenia na grzbiecie mogła być docięta równo (nie wykonywano podwinięć) lub wystawać nad kapitałkę i być nad nią formowana w tzw. „ucho” (il. 6, 15).
-===Nietypowe odmiany kapitałek islamskich===
 W księgach z południowo-wschodniej Azji można znaleźć kapitałki z „roztrzepanymi” zakończeniami przypominającymi frędzle, które powstawały z nieobciętych, roztrzepanych nici szycia albo nieobciętego rdzenia z tkaniny, sznurka jedwabnego, lnianego lub innego materiału (il. 16).

@@ Linia 53: / Linia 53: @@
 ==Przypisy==
+# Bibliothéque nationale (red.), Les tranchefiles brodees. Etude historique et technique, Bibliothéque nationale de France 1989.
-# Greenfield J., Hille J., 1991.
+# Cermanova T., Kapitalek, dulezity prvek knizni vazby a jeho funkce, praca licencjacka, Univerzita Pardubice, Pardubice 2008.
 # Dorębska Magdalena, Praca magisterska teoretyczno-badawcza: Kapitałka-historia, rodzaje, terminologia, (promotor: M. Pronobis-Gajdzis), UMk, Toruń 2018.
 # Evetts D. M., Traditional Islamic Chevron Headband, „Guild of Book Workers Journal”, 1981, t. 19, nr 1.
 # Fischer B., Sewing and Endband in the Islamic Technique of Binding, „Restaurator”, 1986.
-# Gacek A., Ibn Abī Hamīdah’s didactic poem for bookbinders, “Manuscripts of the Middle East”, 1992, t. 6.
+# Greenfield Jane, Hille Jenny, Endbands from East to West. How to work them, New Castle 2017.
 ----
-Autor: '''P.M.'''
+Autor: '''M.P.B.'''

@@ Linia 12: / Linia 12: @@
 ===Informacje===
 Kapitałka islamska należy do grupy kapitałek ksiąg basenu Morza Śródziemnego i orientalnych. Kodeksy islamskie zalicza się do dziedzictwa obszaru Morza Śródziemnego ze względu na powiązania z nimi kodeksów etiopskich, a także na fakt, że rozkwit arabskiego introligatorstwa przypada na okres islamskiego podboju Bliskiego Wschodu, Bizancjum, Egiptu i Północnej Afryki w VII w.
-Budowa kapitałek islamskich przez stulecia pozostała w dużej mierze niezmieniona, z wyjątkiem rzadkich, nietypowych rozwiązań. Tradycyjne kapitałki wykonywano na rdzeniu z paska skóry umieszczonego na krawędzi bloku przy grzbiecie i zadzierzgiwanego o składki, przez co uzyskiwano bazę kapitałki, oplecioną nicią stanowiącą swoistą osnowę (ang. warp)(il.5a). Następnie zazwyczaj dwa kolory jedwabnych nici tworzących wątek (ang. weft) przeplatano przez osnowę (il.5b), uzyskując najczęściej wzór zygzaka (il. 6) lub rzadziej inny (il.7). Niekiedy skórzany rdzeń bazy  doklejano do grzbietu.  Długość rdzenia jest zwykle równa szerokości grzbietu, lecz czasami mógł on być dłuższy, pozostawiano go takim celowo i doklejano lub doszywano do zewnętrznych kart lub scezury (il. 8). Oprócz skóry, rdzenie mogły być wykonane ze zwiniętego pergaminu, skręconych nici, paska tkaniny lub sztywnego materiału roślinnego, np. bambusa lub trzciny ‒ takie rozwiązania są częstsze w rękopisach z południowowschodniej Azji (il. 9). W bardzo rzadkich przypadkach w ogóle nie stosowano rdzenia. Nić doszywającą rdzeń (szycie konstrukcyjne) zwykle mocowano przez dowiązanie jej do jednej z zewnętrznych składek wewnątrz lub na zewnątrz bloku. Szycie rozpoczynano na rdzeniu od strony bloku i prowadzono w stronę grzbietu. Nić wprowadzano w składki około 30 – 40 mm od krawędzi  bloku, czasem z wykonaniem podwójnych pętli w każdej składce dla stworzenia bardziej zwartej osnowy. Nici obszycia zwykle były jedwabne (czasem podwójne) w dwóch kolorach, np. czerwonym i białym, czerwonym i żółtym, zielonym i różowym. Poza najbardziej popularnym wzorem zygzaka w dwóch kolorach można znaleźć zygzaki trójkolorowe (il. 10), a także przypadki wzoru pionowego (il. 11), skośnego (il. 12) lub „szachownicy” (il. 13). Nici mogły być gładkie lub szorstkie, z błyszczącego jedwabiu lub matowej bawełny. Niektóre kapitałki w ogóle nie posiadają dekoracyjnego obszycia i mają wyłącznie szycie konstrukcyjne (il. 14). Skóra obleczenia na grzbiecie mogła być docięta równo (nie wykonywano podwinięć) lub wystawać nad kapitałkę i być nad nią formowana w tzw. „ucho” (il. 6, 15).
+Budowa kapitałek islamskich przez stulecia pozostała w dużej mierze niezmieniona, z wyjątkiem rzadkich, nietypowych rozwiązań. Tradycyjne kapitałki wykonywano na rdzeniu z paska skóry umieszczonego na krawędzi bloku przy grzbiecie i zadzierzgiwanego o składki, przez co uzyskiwano bazę kapitałki, oplecioną nicią stanowiącą swoistą osnowę (ang. warp)(il.5a). Następnie zazwyczaj dwa kolory jedwabnych nici tworzących wątek (ang. weft) przeplatano przez osnowę (il.5b), uzyskując najczęściej wzór zygzaka (il. 6) lub rzadziej inny (il.7). Niekiedy skórzany rdzeń bazy  doklejano do grzbietu.  Długość rdzenia jest zwykle równa szerokości grzbietu, lecz czasami mógł on być dłuższy, pozostawiano go takim celowo i doklejano lub doszywano do zewnętrznych kart lub scezury (il. 8). Oprócz skóry, rdzenie mogły być wykonane ze zwiniętego pergaminu, skręconych nici, paska tkaniny lub sztywnego materiału roślinnego, np. bambusa lub trzciny ‒ takie rozwiązania są częstsze w rękopisach z południowowschodniej Azji (il. 9). W bardzo rzadkich przypadkach w ogóle nie stosowano rdzenia.
 Nietypowe odmiany kapitałek islamskich
 W księgach z południowo-wschodniej Azji można znaleźć kapitałki z „roztrzepanymi” zakończeniami przypominającymi frędzle, które powstawały z nieobciętych, roztrzepanych nici szycia albo nieobciętego rdzenia z tkaniny, sznurka jedwabnego, lnianego lub innego materiału (il. 16).
 Inną odmianą jest wykonanie obwiązania kapitałki jedną z jej nici szycia konstrukcyjnego już po obszyciu dekoracyjnym, co być może stosowano w celu uchronienia jej przed zsuwaniem się z zadzierzgnięć (il. 17).
 Występują także nieliczne kapitałki osadzone w ścięciu krawędzi przy grzbiecie bloku (ang. saw-cut endbands). Kapitałki te posiadały rdzeń (il. 18) lub były bezrdzeniowe. W przypadku braku rdzenia bazę stanowiły grube nici, które doszywano do bloku w odległości ok. 20 mm od krawędzi grzbietu (il. 19). Stosowanie tego utrudniającego pracę rozwiązania prawdopodobnie wynikało z chęci uniknięcia przesuwania się obszycia, lecz odbywało się to kosztem elastyczności bloku. Takie kapitałki zidentyfikowano m. in. w kodeksach z Jemenu z wieku XIX i XX (Sheper). W kodeksach islamskich kapitałki były ich integralnym elementem, sporadycznie nie występują jedynie w cienkich woluminach.

← poprzednia wersja		Wersja z 22:47, 28 gru 2020
Linia 21:		Linia 21:

	[[Indeks alfabetyczny ]] <br>		[[Indeks alfabetyczny ]] <br>
−	~~[[ indeks alfabetyczny\|można i tak]] <br>~~
−	~~[[ #Śródtytuł\|link lokalny ]] <br>~~

	==Grafika==		==Grafika==

@@ Linia 4: / Linia 4: @@
 Ogólne określenie kapitałek występujących w kodeksach islamskich.
-# Kapitałka tradycyjna (ang. traditional Islamic headband) ‒ kapitałka z szyciem podstawowym na rdzeniu z paska skóry i z obszyciem zewnętrznym we wzór zygzaka, zwykle w dwóch kolorach (il. 1, 2).
+* Kapitałka tradycyjna (ang. traditional Islamic headband) ‒ kapitałka z szyciem podstawowym na rdzeniu z paska skóry i z obszyciem zewnętrznym we wzór zygzaka, zwykle w dwóch kolorach (il. 1, 2).
-# Kapitałka z nacięciem (ang. saw-cut endband) ‒ kapitałka, w której nici szycia podstawowego zahaczane są o dodatkową nić umieszczoną w nacięciu bloku. Może być wykonywana z rdzeniem lub bez niego (il. 3).
+* Kapitałka z nacięciem (ang. saw-cut endband) ‒ kapitałka, w której nici szycia podstawowego zahaczane są o dodatkową nić umieszczoną w nacięciu bloku. Może być wykonywana z rdzeniem lub bez niego (il. 3).
-# Kapitałka z frędzlami (ang. fringed/frilled endband) ‒ kapitałka z wystającymi, „roztrzepanymi” końcami rdzenia (wykonanego ze sznurka albo nici) lub nićmi obszycia zewnętrznego  (il. 4).
+* Kapitałka z frędzlami (ang. fringed/frilled endband) ‒ kapitałka z wystającymi, „roztrzepanymi” końcami rdzenia (wykonanego ze sznurka albo nici) lub nićmi obszycia zewnętrznego  (il. 4).
 ===Informacje===

@@ Linia 4: / Linia 4: @@
 ==Opis==
 Ogólne określenie kapitałek występujących w kodeksach islamskich.
-. Kapitałka z nacięciem ‒ kapitałka, w której nici szycia podstawowego zahaczane są o dodatkową nić umieszczoną w nacięciu bloku. Może być wykonywana z rdzeniem lub bez niego.
+. Kapitałka tradycyjna (ang. traditional Islamic headband) ‒ kapitałka z szyciem podstawowym na rdzeniu z paska skóry i z obszyciem zewnętrznym we wzór zygzaka, zwykle w dwóch kolorach (il. 1, 2).
-Ang. saw-cut endband (il. 3)
-. Kapitałka z frędzlami ‒ kapitałka z wystającymi, „roztrzepanymi” końcami rdzenia (wykonanego ze sznurka albo nici) lub nićmi obszycia zewnętrznego.
+. Kapitałka z nacięciem (ang. saw-cut endband) ‒ kapitałka, w której nici szycia podstawowego zahaczane są o dodatkową nić umieszczoną w nacięciu bloku. Może być wykonywana z rdzeniem lub bez niego (il. 3).
-Ang. fringed/frilled endband (il. 4)
 ==Informacje==

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 ==Nazwy w innych językach==
-Ang. Islamic endband, niem. das orientalisches Kapital, fr. tranchefile arabe, cz. islámský kapitálek
+Ang. Islamic endband/headband; niem. das orientalisches Kapital; fr. tranchefile arabe; cz. islámský kapitálek
 ==Opis==
 Ogólne określenie kapitałek występujących w kodeksach islamskich.

@@ Linia 57: / Linia 57: @@
 # Greenfield J., Hille J., 1991.
 # Szirmai J. A., 1999.
 # Jäckel K., Alte Techniken des Buchbinderhandwerks in der modernen Schriftgutrestaurierung, 2: Das Kapital, „Bibliotheksforum Bayern“, 1975, t. 3.