Kapitałka bizantyńska - Historia wersji

Ela: /* Przypisy */

2022-03-20T20:36:37Z

‎Przypisy

Meg o 13:29, 15 wrz 2021

2021-09-15T13:29:41Z

Meg: /* Typ I */

2021-09-15T13:08:38Z

‎Typ I

Ela o 21:35, 30 sie 2021

2021-08-30T21:35:38Z

Ela o 21:27, 30 sie 2021

2021-08-30T21:27:45Z

Podgląd zmian

Ela o 21:17, 30 sie 2021

2021-08-30T21:17:51Z

Urszula: /* Nazwy w innych językach */ korekta terminu ang.

2020-12-12T17:44:58Z

‎Nazwy w innych językach: korekta terminu ang.

Meg: /* Grafika */

2020-09-13T16:03:08Z

‎Grafika

Agnieszka: drobne zmiany int. i skł.

2020-09-03T11:38:40Z

drobne zmiany int. i skł.

Meg: /* Przypisy */

2019-10-30T18:00:45Z

‎Przypisy

@@ Linia 96: / Linia 96: @@
 #Bibliothéque nationale (red.), Les tranchefiles brodees. Etude historique et technique, Bibliothéque nationale de France 1989.
 #Boudalis Georgios, Endbands in greek-style bindings, „Paper Conservator”, 2007, t. 31, nr 1, s. 29-49.
-#Boudalis G., Twined Endbands in the Bookbinding Traditions of the Eastern Mediterranean, 2014.
+#Boudalis G., Twined Endbands in the Bookbinding Traditions of the Eastern Mediterranean, 2016.
 #Cermanova T., Kapitalek, dulezity prvek knizni vazby a jeho funkce, praca licencjacka, Univerzita Pardubice, Pardubice 2008.
 #Dorębska Magdalena, Praca magisterska teoretyczno-badawcza: Kapitałka-historia, rodzaje, terminologia, (promotor: M. Pronobis-Gajdzis), UMk, Toruń 2018.

@@ Linia 16: / Linia 16: @@
 ===Typ I===
-Najprostszą odmianą jest kapitałka bezrdzeniowa, stanowi ją nić przewleczona przez otwory w okładzinach i składkach, prowadzona na okrętkę. Najczęściej spotykana jest we wczesnych kodeksach syryjskich i gruzińskich (X – XIV wiek), czasem także w greckich (il. 1). Inny rodzaj kapitałki bez rdzenia stanowi rozwiązanie podobne do poprzedniego z dodatkowym zadzierzgnięciem za nić z poprzedniej składki. Najprawdopodobniej ten rodzaj kapitałki wywodzi się z kapitałek koptyjskich (il. 2).
+Kapitałka bezrdzeniowa, stanowi ją nić przewleczona przez otwory w okładzinach i składkach, prowadzona na okrętkę. Najczęściej spotykana jest we wczesnych kodeksach syryjskich i gruzińskich (X – XIV wiek), czasem także w greckich (il. 1). Inny rodzaj kapitałki bez rdzenia stanowi rozwiązanie podobne do poprzedniego z dodatkowym zadzierzgnięciem za nić z poprzedniej składki. Najprawdopodobniej ten rodzaj kapitałki wywodzi się z kapitałek koptyjskich (il. 2).
 ===Typ II===
@@ Linia 46: / Linia 46: @@
 * Kapitałka odwrócona. Kapitałka składająca się z szycia podstawowego na okrętkę bez rdzenia oraz z osobnego paska pergaminu, który najpierw oprowadzano nicią w naturalnym kolorze (osnowa), a następnie obszywano nićmi kolorowymi (wątek). Po obszyciu pasek ten doszywano do składek na okrętkę; ang. the reverse procedure endband (il. 16)
 * Kapitałka Iviron. Kapitałka składająca się z szycia podstawowego na jednym rdzeniu, rdzenia dodatkowego i osobno utkanego paska z kolorowych nici. Pasek łączono z szyciem podstawowym przez doszycie, a następnie doszywano rdzeń dodatkowy, ang. the Iviron endband (il. 17)
 Najbardziej znane przykłady kapitałek bizantyńskich pochodzą z okresu między X a XVII wiekiem, przy czym w XVI w. odnotowuje się wyraźne wpływy zachodnie.
-Ze względu na przedłużanie kapitałek bizantyjskich na krawędź okładzin, oblekanie tych kodeksów wymagało specyficznej techniki. Skórzane obleczenie zwykle jest naciągnięte na kapitałkę, kryjąc ją częściowo, powstają w ten sposób charakterystyczne daszki. O ile opracowanie daszków w miejscu grzbietu nie wymagało wypracowania specjalnej techniki, o tyle przykrycie kapitałek nad okładzinami było bardziej skomplikowane. Zidentyfikowano (Grosdidier de Matons) dwa zasadnicze sposoby opracowania skóry wokół wystających nad okładziny kapitałek. Wykonywano krótkie nacięcie skóry na końcu kapitałki, jedną częścią skóry oklejano krawędź okładziny, wprowadzając ją pod kapitałkę, z drugiej części formowano daszek.   Inna metodą było uformowanie daszka z skóry obleczeniowej, a oklejenie krawędzi okładziny pod kapitałką oddzielnym kawałkiem skóry. Mozna wyr
+Ze względu na przedłużanie kapitałek bizantyjskich na krawędź okładzin, oblekanie tych kodeksów wymagało specyficznej techniki. Skórzane obleczenie zwykle jest naciągnięte na kapitałkę, kryjąc ją częściowo, powstają w ten sposób charakterystyczne daszki. O ile opracowanie daszków w miejscu grzbietu nie wymagało wypracowania specjalnej techniki, o tyle przykrycie kapitałek nad okładzinami było bardziej skomplikowane. Zidentyfikowano dwa zasadnicze sposoby opracowania skóry wokół wystających nad okładziny kapitałek. Wykonywano krótkie nacięcie skóry na końcu kapitałki, jedną częścią skóry oklejano krawędź okładziny, wprowadzając ją pod kapitałkę, z drugiej części formowano daszek.   Inna metodą było uformowanie daszka z skóry obleczeniowej, a oklejenie krawędzi okładziny pod kapitałką oddzielnym kawałkiem skóry.
 ==Zobacz też==
-[[Indeks alfabetyczny]] <br>
+[[Daszek]] <br>
 [[Kapitałka ]] <br>
 [[Kapitałka armeńska ]] <br>

@@ Linia 16: / Linia 16: @@
 ===Typ I===
-Najprostszą odmianą jest kapitałka bezrdzeniowa, złożona z nici przewleczonej przez otwory w okładzinach i składkach, prowadzona na okrętkę. Najczęściej spotykana jest we wczesnych kodeksach syryjskich i gruzińskich (X – XIV wiek), czasem także w greckich (il. 1). Inny rodzaj kapitałki bez rdzenia stanowi rozwiązanie podobne do poprzedniego z dodatkowym zadzierzgnięciem za nić z poprzedniej składki. Najprawdopodobniej ten rodzaj kapitałki wywodzi się z kapitałek koptyjskich (il. 2).
+Najprostszą odmianą jest kapitałka bezrdzeniowa, stanowi ją nić przewleczona przez otwory w okładzinach i składkach, prowadzona na okrętkę. Najczęściej spotykana jest we wczesnych kodeksach syryjskich i gruzińskich (X – XIV wiek), czasem także w greckich (il. 1). Inny rodzaj kapitałki bez rdzenia stanowi rozwiązanie podobne do poprzedniego z dodatkowym zadzierzgnięciem za nić z poprzedniej składki. Najprawdopodobniej ten rodzaj kapitałki wywodzi się z kapitałek koptyjskich (il. 2).
 ===Typ II===
 Kapitałki z pojedynczym rdzeniem mogą składać się tylko z obszytego nicią rdzenia (samo szycie podstawowe Typ IIa) lub z szycia podstawowego i wykonanego na nim dekoracyjnego obszycia (Typ IIb).

@@ Linia 49: / Linia 49: @@
 Najbardziej znane przykłady kapitałek bizantyńskich pochodzą z okresu między X a XVII wiekiem, przy czym w XVI w. odnotowuje się wyraźne wpływy zachodnie.
 Ze względu na przedłużanie kapitałek bizantyjskich na krawędź okładzin, oblekanie tych kodeksów wymagało specyficznej techniki. Skórzane obleczenie zwykle jest naciągnięte na kapitałkę, kryjąc ją częściowo, powstają w ten sposób charakterystyczne daszki. O ile opracowanie daszków w miejscu grzbietu nie wymagało wypracowania specjalnej techniki, o tyle przykrycie kapitałek nad okładzinami było bardziej skomplikowane. Zidentyfikowano (Grosdidier de Matons) dwa zasadnicze sposoby opracowania skóry wokół wystających nad okładziny kapitałek. Wykonywano krótkie nacięcie skóry na końcu kapitałki, jedną częścią skóry oklejano krawędź okładziny, wprowadzając ją pod kapitałkę, z drugiej części formowano daszek.   Inna metodą było uformowanie daszka z skóry obleczeniowej, a oklejenie krawędzi okładziny pod kapitałką oddzielnym kawałkiem skóry. Mozna wyr
 =Grafika=

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-=Nazwy w innych językach=
+==Kapitałka bizantyńska==
-ang. Byzantine/Greek/Greek-style endband, niem. das byzantinisches Kapital, fr. tranchefile byzantine/grecque, hol. byzantijns kapitaal, cz. řecký kapitálek
+(ang. Byzantine/Greek/Greek-style endband, niem. das byzantinisches Kapital, fr. tranchefile byzantine/grecque, hol. byzantijns kapitaal, cz. řecký kapitálek)
 Ogólne określenie kapitałek kodeksów powstałych w obszarze basenu Morza Śródziemnego i orientalnych, tzw. kultury Bizancjum, trudnej do zdefiniowania obszarowo i chronologicznie. Określono zatem kryteria definiujące kodeksy bizantyńskie:
 •	szycie ściegiem łańcuszkowym na więcej niż dwóch stacjach

@@ Linia 83: / Linia 83: @@
 File:Biz10b.jpg|il. 10b. Kapitałka szyta nicią prowadzoną pionowo na górnym rdzeniu i ukośnie na dolnym, ang. on-two-cores(rys. M. Dorębska)
 File:Biz11.jpg|il. 11. Kapitałka z szyciem ściegiem w jodełkę na dwóch rdzeniach z dodatkowym dekoracyjnym łańcuszkiem na szczycie jodełki, ang. divided-chevron-and-crowning-chain-stitchObrazek (rys. M. Dorębska)
-File:Biz12.jpg|il. 12. Kapitałka wykonywana metodą przeplatania całkowicie obejmującego, w którym nici obszycia są przeplatane ze sobą i z nićmi szycia podstawowego, obejmując i zasłaniając rdzenie dodatkowe. Metodą to wykonywano obszycie m. in. tradycyjnych kapitałek armeńskich i niektórych towarzyszących kodeksom syryjskim.
+File:Biz12.jpg|il. 12. Kapitałka wykonywana metodą przeplatania całkowicie obejmującego, w którym nici obszycia są przeplatane ze sobą i z nićmi szycia podstawowego, obejmując i zasłaniając rdzenie dodatkowe. Metodą to wykonywano obszycie m. in. tradycyjnych kapitałek armeńskich i niektórych towarzyszących kodeksom syryjskim, ang. twined, full wrapped twining (przeplatanie całkowicie obejmujące)(rys. M. Dorębska)
-Ang. twined, full wrapped twining (przeplatanie całkowicie obejmujące)(rys. M. Dorębska)
 File:Biz13.jpg|il. 13. Kapitałka ze ściegiem w jodełkę i rdzeniem szczytowym. Obszycie wykorzystuje rdzeń szycia podstawowego i dwa rdzenie dodatkowe. Jodełka wykonywana jest na szyciu podstawowym i rdzeniu dodatkowym podobnej grubości, a cieńszy rdzeń dodatkowy (szczytowy) obszywany jest pionowo, ang. divided-chevron-and-crowning-core(rys. M. Dorębska)
 File:Biz14.jpg|il. 14. Kapitałka ze ściegiem krzyżowym i rdzeniem szczytowym. Obszycie wygląda podobnie jak obszycie ściegiem w jodełkę z rdzeniem szczytowym, ale wykonane ściegiem krzyżowym z tylko jednym rdzeniem dodatkowym (szczytowym), ang. compact-chevron-and-crowning-core(rys. M. Dorębska)

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
 •	zachodzące na kilka cm na górne i dolne krawędzie okładzin
 •	zapięcia typu paskowego z zaczepem bolcowym (ang. peg and strap)
-Do grupy tej zakwalifikowano kapitałki greckie, armeńskie i syryjskie. Niektórzy z autorów wyodrębniają z tej grupy kapitałki greckie klasyfikując je w kapitałkach zachodnioeuropejskich. Słuszniejszym wydaje się jednak zakwalifikowanie ich do grupy kapitałek wschodnich ze względu na ich podobieństwo do kapitałek koptyjskich, syryjskich, gruzińskich, armeńskich i wczesnych islamskich.
+Do grupy tej zakwalifikowano kapitałki greckie, armeńskie i syryjskie. Niektórzy z autorów wyodrębniają z tej grupy kapitałki greckie, klasyfikując je w kapitałkach zachodnioeuropejskich. Słuszniejszym wydaje się jednak zakwalifikowanie ich do grupy kapitałek wschodnich ze względu na ich podobieństwo do kapitałek koptyjskich, syryjskich, gruzińskich, armeńskich i wczesnych islamskich.
-Kapitałki kodeksów bizantyńskich zazwyczaj obejmują grzbiet bloku i część okładzin, przy czym pomimo wprowadzenia ich w specjalne wyżłobienia w krawędziach okładzin, wystają nad nimi. Składają się zwykle z szycia podstawowego, która pełni głównie funkcję konstrukcyjną i dekoracyjnego obszycia. Znane są jednak przypadki, w których szycie podstawowe nie ma istotnego znaczenia konstrukcyjnego oraz takie, w których obszycie jest dla konstrukcji bardzo istotne. Kapitałki mogą być bezrdzeniowe (Typ I) lub posiadać pojedyncze (Typ II) lub podwójne rdzenie (Typ III) ze sznurka lub skóry, mocowane nicią przez tunele lub otwory w krawędziach okładzin i zadzierzgiwane o grzbiety składek. Obszycie dekoracyjne stanowi zwykle kolorowy haft w zygzak na bazie ze sznurkowego rdzenia mocowanego niebarwioną nicią do okładzin i bloku. Tak powstałą osnowę (ang. warp) przeplatano nicią lub nićmi w innym/innych kolorze/kolorach, co pozwalało uzyskać różne zygzakowate wzory, zależnie od ilości kolorów i nici osnowy. Odmianą tej kapitałki jest kapitałka z dodatkowym rdzeniem z cienkiego sznurka, który  również obszywano kolorową nicią. Kapitałki te pod względem wzoru obszycia wyglądają podobnie do islamskich, zdecydowaną różnicą jest jednak połączenie rdzenia kapitałki bizantyńskiej z okładzinami. Jako najbardziej typową kapitałkę bizantyńską określa się (Szirmai) kapitałkę na dwóch rdzeniach sznurkowych najczęściej równej grubości, umieszczonych jeden na drugim, obszytych taką samą nicią jak blok, prowadzoną w skos na dolnym rdzeniu i pionowo na górnym. Znane są także kapitałki na dwóch rdzeniach ze wzorem jodełki i łańcuszkiem wyszytym na rdzeniu górnym, popularne na kodeksach z XV – XVI wieku.
+Kapitałki kodeksów bizantyńskich zazwyczaj obejmują grzbiet bloku i część okładzin, przy czym pomimo wprowadzenia ich w specjalne wyżłobienia w krawędziach okładzin, wystają nad nimi. Składają się zwykle z szycia podstawowego, które pełni głównie funkcję konstrukcyjną i dekoracyjną obszycia. Znane są jednak przypadki, w których szycie podstawowe nie ma istotnego znaczenia konstrukcyjnego oraz takie, w których obszycie jest dla konstrukcji bardzo istotne. Kapitałki mogą być bezrdzeniowe (Typ I) lub posiadać pojedyncze (Typ II) lub podwójne rdzenie (Typ III) ze sznurka lub skóry, mocowane nicią przez tunele lub otwory w krawędziach okładzin i zadzierzgiwane o grzbiety składek. Obszycie dekoracyjne stanowi zwykle kolorowy haft w zygzak na bazie ze sznurkowego rdzenia mocowanego niebarwioną nicią do okładzin i bloku. Tak powstałą osnowę (ang. warp) przeplatano nicią lub nićmi w innym/innych kolorze/kolorach, co pozwalało uzyskać różne zygzakowate wzory, zależnie od ilości kolorów i nici osnowy. Odmianą tej kapitałki jest kapitałka z dodatkowym rdzeniem z cienkiego sznurka, który  również obszywano kolorową nicią. Kapitałki te pod względem wzoru obszycia wyglądają podobnie do islamskich, zdecydowaną różnicą jest jednak połączenie rdzenia kapitałki bizantyńskiej z okładzinami. Jako najbardziej typową kapitałkę bizantyńską określa się (Szirmai) kapitałkę na dwóch rdzeniach sznurkowych najczęściej równej grubości, umieszczonych jeden na drugim, obszytych taką samą nicią jak blok, prowadzoną w skos na dolnym rdzeniu i pionowo na górnym. Znane są także kapitałki na dwóch rdzeniach ze wzorem jodełki i łańcuszkiem wyszytym na rdzeniu górnym, popularne na kodeksach z XV – XVI wieku.
 ==Typ I==
@@ Linia 56: / Linia 56: @@
 =Informacje=
 Najbardziej znane przykłady kapitałek bizantyńskich pochodzą z okresu między X a XVII wiekiem, przy czym w XVI w. odnotowuje się wyraźne wpływy zachodnie.
-Ze względu na przedłużanie kapitałek bizantyjskich na krawędź okładzin, oblekanie tych kodeksów wymagało specyficznej techniki. Skórzane obleczenie zwykle jest naciągnięte na kapitałkę kryjąc ją częściowo, powstają w ten sposób charakterystyczne daszki. O ile opracowanie daszków w miejscu grzbietu nie wymagało wypracowania specjalnej techniki, to przykrycie kapitałek nad okładzinami było bardziej skomplikowane. Zidentyfikowano (Grosdidier de Matons) dwa zasadnicze sposoby opracowania skóry wokół wystających nad okładziny kapitałek. Wykonywano krótkie nacięcie skóry na końcu kapitałki, jedną częścią skóry oklejano krawędź okładziny wprowadzając ją pod kapitałkę, z drugiej części formowano daszek.   Inna metodą było uformowanie daszka z skóry obleczeniowej, a oklejenie krawędzi okładziny pod kapitałką oddzielnym kawałkiem skóry. Mozna wyr
+Ze względu na przedłużanie kapitałek bizantyjskich na krawędź okładzin, oblekanie tych kodeksów wymagało specyficznej techniki. Skórzane obleczenie zwykle jest naciągnięte na kapitałkę, kryjąc ją częściowo, powstają w ten sposób charakterystyczne daszki. O ile opracowanie daszków w miejscu grzbietu nie wymagało wypracowania specjalnej techniki, o tyle przykrycie kapitałek nad okładzinami było bardziej skomplikowane. Zidentyfikowano (Grosdidier de Matons) dwa zasadnicze sposoby opracowania skóry wokół wystających nad okładziny kapitałek. Wykonywano krótkie nacięcie skóry na końcu kapitałki, jedną częścią skóry oklejano krawędź okładziny, wprowadzając ją pod kapitałkę, z drugiej części formowano daszek.   Inna metodą było uformowanie daszka z skóry obleczeniowej, a oklejenie krawędzi okładziny pod kapitałką oddzielnym kawałkiem skóry. Mozna wyr
 =Grafika=

@@ Linia 98: / Linia 98: @@
 #Boudalis G., Twined Endbands in the Bookbinding Traditions of the Eastern Mediterranean, 2014.
 #Cermanova T., Kapitalek, dulezity prvek knizni vazby a jeho funkce, praca licencjacka, Univerzita Pardubice, Pardubice 2008.
 #Evetts D. M., Traditional Islamic Chevron Headband, „Guild of Book Workers Journal”, 1981, t. 19, nr 1,
 #Greenfield Jane, Hille Jenny, Headbands: How to Work Them, New Castle 1991.