Guzy - Historia wersji

Meg: /* Guzy */

2022-04-26T08:58:16Z

‎Guzy

Meg: /* Przypisy */

2021-09-14T16:30:55Z

‎Przypisy

Ela: /* Przypisy */

2021-08-29T17:49:51Z

‎Przypisy

Vagnerus: /* Grafika */

2021-06-06T20:53:34Z

‎Grafika

Meg o 13:18, 19 kwi 2021

2021-04-19T13:18:21Z

Meg o 13:17, 19 kwi 2021

2021-04-19T13:17:45Z

Cezary o 23:29, 29 gru 2020

2020-12-29T23:29:35Z

Urszula: /* Guzy */ korekta terminu ang (l.mn.)

2020-12-12T17:25:27Z

‎Guzy: korekta terminu ang (l.mn.)

Meg: /* Charakterystyczne zniszczenia */

2020-10-14T08:50:54Z

‎Charakterystyczne zniszczenia

Ela o 07:11, 26 wrz 2020

2020-09-26T07:11:21Z

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 (ang. bosses, fr. boulons, bouillons, ombilics, cabochons, clous, niem. Buckel, Beschlag, wł. borchia)
-Guzy to elementy okuciowe kodeksów składające się z główki i trzpienia. Występują na oprawach kodeksów samodzielnie(il. 1, 1-5), wspólnie z okuciami narożników, ale nie są integralne z nimi (i. 1, 6-10), w pełni integralne (będące jednym elementem) z okuciami narożników (il. 1, 11-13) i okuciami centralnymi (il. 1, 14-15). Guzy pełnią funkcję głównie ochronną, zabezpieczając powierzchnię obleczenia przed ścieraniem się. Guzy metalowe w różnych formach (il.2), ale także drewniane (il. 3) i kościane (il. 4) nie zdobione stosowano na oprawach kodeksów średniowiecznych, zwykle po pięć na jednej okładzinie (cztery w narożnikach i jeden centralny). Zdarzało się, że montowano guzy wyłącznie w tylnej okładzinie. W okresie renesansu guzy najczęściej stanowiły jeden element okuciowy z narożnikami i okuciem centralnym. Przybierały rozmaite kształty, były ozdobnie grawerowane, cyzelowane, zdobione ażurem (il. 5). Wówczas oprócz funkcji ochronnej pełniły także funkcję ozdobną. Najstarsze guzy zidentyfikowano na oprawach z końca XII wieku, były odlewane z mosiądzu lub stopów żelaza i miały najczęściej półkolisty lub stożkowy kształt. W późniejszym czasie rozwinęły się inne formy. Od XV wieku guzy coraz częściej były elementem integralnym z okuciami narożnikowymi i centralnymi. Z biegiem czasu funkcję guzów narożnikowych spełniały wyłącznie okucia narożnikowe, a na środku okładki montowano wyłącznie guz centralny. Ze względu na formę wyróżnia się kilka zasadniczych rodzajów guzów metalowych, przy czym ze względu na technikę wykonania można wyróżnić dwa typy guzów:
+Guzy to elementy okuciowe kodeksów składające się z główki i trzpienia. Występują na oprawach kodeksów samodzielnie (il. 1, 1-5) lub wspólnie z okuciami narożników i centralnymi, przy czym mogą być z nimi nie integralne (i. 1, 6-10) lub  w pełni integralne (będące jednym elementem) (il. 1, 11-15). Guzy pełnią funkcję głównie ochronną, zabezpieczając powierzchnię obleczenia przed ścieraniem się. Guzy metalowe w różnych formach (il.2), ale także drewniane (il. 3) i kościane (il. 4) nie zdobione stosowano na oprawach kodeksów średniowiecznych, zwykle po pięć na jednej okładzinie (cztery w narożnikach i jeden centralny). Zdarzało się, że montowano guzy wyłącznie w tylnej okładzinie. W okresie renesansu guzy najczęściej stanowiły jeden element okuciowy z narożnikami i okuciem centralnym. Przybierały rozmaite kształty, były ozdobnie grawerowane, cyzelowane, zdobione ażurem (il. 5). Wówczas oprócz funkcji ochronnej pełniły także funkcję ozdobną. Najstarsze guzy zidentyfikowano na oprawach z końca XII wieku, były odlewane z mosiądzu lub stopów żelaza i miały najczęściej półkolisty lub stożkowy kształt. W późniejszym czasie rozwinęły się inne formy. Od XV wieku guzy coraz częściej były elementem integralnym z okuciami narożnikowymi i centralnymi. Z biegiem czasu funkcję guzów narożnikowych spełniały wyłącznie okucia narożnikowe, a na środku okładki montowano wyłącznie guz centralny. Ze względu na formę wyróżnia się kilka zasadniczych rodzajów guzów metalowych, przy czym ze względu na technikę wykonania można wyróżnić dwa typy guzów:
 * z trzpieniem odlanym razem z główką guza (jeden element)(il. 6)
 * z trzpieniem umocowanym w  główce po odlaniu (przylutowany) lub w trakcie montażu przybity wraz z główką do okładziny (dwa elementy)(il. 7).

@@ Linia 43: / Linia 43: @@
 ==Przypisy==
-# Adler G., Handbuch Buchverschluss und Buchbeschlag, Wiesbaden, 2010.
+# Adler G., Handbuch Buchverschluss und Buchbeschlag, Wiesbaden, 2010, s. 10, 38-40.
-# Banasiak M.,Okucia zabytkowych kodeksów –  historia, systematyka, terminologia, zagadnienia konserwatorskie, praca magisterska [promotor: dr hab. M. Pronobis-Gajdzis, prof. UMK, Toruń, UMK 2020, wydruk komputerowy.
+# Banasiak M.,Okucia zabytkowych kodeksów –  historia, systematyka, terminologia, zagadnienia konserwatorskie, praca magisterska [promotor: dr hab. M. Pronobis-Gajdzis, prof. UMK, Toruń, UMK 2020, wydruk komputerowy, s. 25-28.
-# Ciesielczyk M., Metalowe zapinki w książkach. Historia i technika, Praca magisterska [promotor: dr H. Rosa], Toruń UMK, 1999, maszynopis.
+# Dürrfeld E. B., Mit Haken und Osen. Zur Typenbestimmung von Buchschlieβen des 15. bis 17. [w:] „Restauro”, 1993, nr 6, s. 425 - 429.
-# Dürrfeld E. B., Mit Haken und Osen. Zur Typenbestimmung von Buchschlieβen des 15. bis 17. [w:] „Restauro”, 1993, nr 6, s. 425 - 429
+# Kurpik W, Uwagi o niektórych elementach oprawy i ich roli w ochronie książki, Ochrona Zabytków, 1982, Tom 35 , Numer 3-4 (138-139), s. 209-213.
-# Kurpik W, Uwagi o niektórych elementach oprawy i ich roli w ochronie książki, Ochrona Zabytków, 1982, Tom 35 , Numer 3-4 (138-139).
+# Macchi F., Dizionario Illustrato Della Legature, Milano 2002, s. 51.
-# Luers H., Das Fachwissen des Buchbinders, Stuttgart 1941.
+# Szirmai J.A., The Archeology of Medieval Bookbinding*. London -New York 2017, s. 82.
-# Macchi F., Dizionario Illustrato Della Legature, Milano 2002.
-# Scholla A.B., Libri sine asseribus. Zur Einbandtechnik, Formund Inhalt mitteleuropeischer Koperte des 8. bis 14. Jahrhunderts, Braunschweig 1970.
-# Szirmai J.A., The Archeology of Medieval Bookbinding*. London -New York 2017.
-# Zamrzycka J., Introligatorzy toruńscy od XV do XVI/XVII wieku . Typologia cech warsztatowych, praca magisterska UMK, ZKPiS (promotor: dr Małgorzata Pronobis-Gajdzis), Toruń, UMK 2012, wydruk komputerowy.
 ----
 Autor: '''M.P.B.'''

@@ Linia 47: / Linia 47: @@
 # Ciesielczyk M., Metalowe zapinki w książkach. Historia i technika, Praca magisterska [promotor: dr H. Rosa], Toruń UMK, 1999, maszynopis.
 # Dürrfeld E. B., Mit Haken und Osen. Zur Typenbestimmung von Buchschlieβen des 15. bis 17. [w:] „Restauro”, 1993, nr 6, s. 425 - 429
 # Kurpik W, Uwagi o niektórych elementach oprawy i ich roli w ochronie książki, Ochrona Zabytków, 1982, Tom 35 , Numer 3-4 (138-139).
 # Luers H., Das Fachwissen des Buchbinders, Stuttgart 1941.
@@ Linia 56: / Linia 55: @@
 ----
-Autor: '''MPG'''
+Autor: '''M.P.B.'''

@@ Linia 28: / Linia 28: @@
 File:Guzdrew.jpg|il. 3. Kodeks z drewnianymi guzami, rękopis XV w., Biblioteka PAN w Kórniku. (fot. M. Pronobis-Gajdzis)
 File:Pelplin guzy1.jpg|il. 4. Kodeks z kościanymi guzami, rękopis XIV w., Biblioteka Diecezjalna w Pelplinie. (fot. M. Pronobis-Gajdzis)
 File:Anna1.JPG|il. 5. Okucie narożnikowe integralne z guzem, Antyfonarz bernardyński, XVIII w., właść. Mniszki Zakonu Kaznodziejskiego św. Dominika w Świętej Annie (fot. M. Pronobis-Gajdzis)
 File:Adler guzy1 s38.jpg|il. 6. Guz półkolisty jednoelementowy. (rys. G. Adler, 2010, s. 38)

@@ Linia 33: / Linia 33: @@
 File:Adler guzy 3 s.39.jpg|il. 8. Guz płytkowy jednoelementowy. (rys. G. Adler, 2010, s. 39)
 File:Adler guzy 4 s39.jpg|il. 9. Guz kolisty jedno- i dwuelementowy. (rys. G. Adler, 2010, s. 39)
-File:Adler guzy 5 s39.jpg|il. 10. Guz kapeluszowy jednoelementowy. (rys. G. Adler, 2010, s. 39)
+File:Adler guzy 5 s39.jpg|il. 10. Guz kapeluszowy jedno- i dwuelementowy. (rys. G. Adler, 2010, s. 39)
 File:Adler guzy 7 s 40.jpg|il. 11. Guz pąkowy z prostymi płatkami dwuelementowy (trzpień przylutowany z prostymi płatkami. (rys. G. Adler, 2010, s. 40)
 File:Adler guzy 6 s40.jpg|il. 12. Guz pąkowy ze skręconymi płatkami dwuelementowy (trzpień przybity wraz z główką do oprawy). (rys. G. Adler, 2010, s. 40)

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 ==Guzy==
-(ang. bosses, fr. boulon, cabochon, clou, niem. Buckel, Beschlag, wł. borchia)
+(ang. bosses, fr. boulons, bouillons, ombilics, cabochons, clous, niem. Buckel, Beschlag, wł. borchia)
 Guzy to elementy okuciowe kodeksów składające się z główki i trzpienia. Występują na oprawach kodeksów samodzielnie(il. 1, 1-5), wspólnie z okuciami narożników, ale nie są integralne z nimi (i. 1, 6-10), w pełni integralne (będące jednym elementem) z okuciami narożników (il. 1, 11-13) i okuciami centralnymi (il. 1, 14-15). Guzy pełnią funkcję głównie ochronną, zabezpieczając powierzchnię obleczenia przed ścieraniem się. Guzy metalowe w różnych formach (il.2), ale także drewniane (il. 3) i kościane (il. 4) nie zdobione stosowano na oprawach kodeksów średniowiecznych, zwykle po pięć na jednej okładzinie (cztery w narożnikach i jeden centralny). Zdarzało się, że montowano guzy wyłącznie w tylnej okładzinie. W okresie renesansu guzy najczęściej stanowiły jeden element okuciowy z narożnikami i okuciem centralnym. Przybierały rozmaite kształty, były ozdobnie grawerowane, cyzelowane, zdobione ażurem (il. 5). Wówczas oprócz funkcji ochronnej pełniły także funkcję ozdobną. Najstarsze guzy zidentyfikowano na oprawach z końca XII wieku, były odlewane z mosiądzu lub stopów żelaza i miały najczęściej półkolisty lub stożkowy kształt. W późniejszym czasie rozwinęły się inne formy. Od XV wieku guzy coraz częściej były elementem integralnym z okuciami narożnikowymi i centralnymi. Z biegiem czasu funkcję guzów narożnikowych spełniały wyłącznie okucia narożnikowe, a na środku okładki montowano wyłącznie guz centralny. Ze względu na formę wyróżnia się kilka zasadniczych rodzajów guzów metalowych, przy czym ze względu na technikę wykonania można wyróżnić dwa typy guzów:

@@ Linia 14: / Linia 14: @@
 ===Charakterystyczne zniszczenia===
-Guzy spełniały funkcję ochronną niezależnie od tego, z jakich materiałów były one wykonane. Jednak z biegiem czasu niektóre z nich utraciły swoją pierwotną funkcję, co wiązało się przede wszystkim ze zmianą sposobu przechowywania kodeksów. W związku z tym często pozbywano się tych elementów (il. 13, 14). Innym charakterystycznym zniszczeniem jest powstawanie produktów korozji i patyny, które powodowały zniszczenia zarówno opraw, jak i w blokach książek (il. 15). '''(?)'''
+Guzy spełniały funkcję ochronną niezależnie od tego, z jakich materiałów były one wykonane. Jednak z biegiem czasu niektóre z nich utraciły swoją pierwotną funkcję, co wiązało się przede wszystkim ze zmianą sposobu przechowywania kodeksów. W związku z tym często pozbywano się tych elementów (il. 13, 14). Innym charakterystycznym zniszczeniem jest powstawanie produktów korozji i patyny, które powodowały zniszczenia zarówno opraw, jak i w blokach książek. Dochodziło do powstania intensywnych zmian barwnych, osłabienia właściwości strukturalnych materiałów i w konsekwencji powstawania ubytków (il. 15).
 ==Zobacz też==