Format książki - Historia wersji

Ela: /* Grafika */

2022-05-08T12:32:59Z

‎Grafika

Ela: /* Formaty współczesne */

2022-04-24T19:24:09Z

‎Formaty współczesne

Ela: /* Formaty starych druków */

2022-04-24T11:05:23Z

‎Formaty starych druków

Ela: /* Formaty starych druków */

2022-04-24T11:04:46Z

‎Formaty starych druków

Ela: /* Formaty starych druków */

2022-04-24T11:02:51Z

‎Formaty starych druków

Ela: /* Grafika */

2022-04-24T11:01:22Z

‎Grafika

Ela: /* Formaty starych druków */

2022-04-24T10:57:16Z

‎Formaty starych druków

Ela: /* Formaty książek XIX i pocz. XX w */

2022-02-21T22:47:57Z

‎Formaty książek XIX i pocz. XX w

Ela: /* Formaty książek XIX i pocz. XX w */

2022-02-21T22:33:55Z

‎Formaty książek XIX i pocz. XX w

Meg o 15:58, 16 lut 2022

2022-02-16T15:58:38Z

@@ Linia 51: / Linia 51: @@
 <gallery>
-File:Duodecimo.jpg|Arkusz drukarski 12° duodecimo
 File:Wwa 1819.jpg|Egzemplarze tej samej edycji przycięte podczas oprawy do różnych formatów

@@ Linia 36: / Linia 36: @@
 Typowe książki mają format A5 (148 x 210 [mm]) lub B5 (176 x 250 [mm]), rzadziej występują publikacje większe w formacie A4 (210 x 297 [mm]) lub mniejsze A6, B6 aż po książki miniaturowe.
 Stosowanie nowoczesnych maszyn drukarskich rolowych nie ogranicza wydawców do stosowania typowych proporcji formatów (5 x 8), używane są formaty innych proporcji, np. bardziej wysmukłe (3 x 5, czy nawet 5 x 9) lub idące w stronę kwadratu (2 x 3, 3 x 4), kwadratowe, a także poprzeczne.
-−
-W dawniejszej praktyce bibliotekarskiej format biblioteczny wyrażano symbolami pochodzącymi i nawiązującymi do formatu bibliograficznego: 2° (folio), 4° (quarto, czwórka), 8° (octavo, ósemka), 16° (sedecimo, szesnastka), współcześnie podaje się wysokość grzbietu mierzoną w centymetrach.
 ==Zobacz też==

@@ Linia 12: / Linia 12: @@
 Z końcem XV w., od pojawienia się druku, wprowadzono określanie formatu książki w zależności od ilości złożeń arkusza, czyli tzw. [[format bibliograficzny]]. Formatem bibliograficznym opisuje się inkunabuły i wszystkie stare druki do końca XVIII w. W XV w. w dobie inkunabułów, spotyka się zazwyczaj dwa formaty: 2° i 4° oraz bardzo rzadko 8°. W jednym inkunabule można niekiedy zidentyfikować dwa formaty, co wynika z tego, że drukarz dysponował różnymi arkuszami papierów. W książkach tych należy zatem badać każdą składkę.
-W XVI i XVII w. rozpowszechniły się małe formaty książek (16°), głównie  w drukarstwie holenderskim (elzewiry) i francuskim. Drukując książki w małych formatach, dzielono arkusz na trzy części i tak powstał format 12° (wprowadzony w 1567 r. przez Ch. Plantina w Antwerpii). Z podziału arkusza na trzy części powstał także format 24° (f. elzewirowski), każda z trzech części dawała po 16 stron. Ponieważ do drukarni dostarczano różne formaty arkuszy, wymiary książek były niezwykle zróżnicowane, np. format 8° mógł mieć bardzo różnorodną wysokość grzbietu (od 18 – 25 [cm]).
+W XVI i XVII w. rozpowszechniły się małe formaty książek, głównie  w drukarstwie holenderskim (elzewiry) i francuskim. Drukując książki w małych formatach, dzielono arkusz na trzy części i tak powstał format 12° (wprowadzony w 1567 r. przez Ch. Plantina w Antwerpii). Z podziału arkusza na trzy części powstał także format 24° (f. elzewirowski), każda z trzech części dawała po 16 stron. Ponieważ do drukarni dostarczano różne formaty arkuszy, wymiary książek były niezwykle zróżnicowane, np. format 8° mógł mieć bardzo różnorodną wysokość grzbietu (od 18 – 25 [cm]).
 Wielokrotność złamania arkusza implikuje zasadnicze wskaźniki, według których można określić format starego druku. Elementami tymi są: kierunek kres (w 2° i  8° pionowy, w 4° poziomy), położenie filigranu, ilość kart w trzech sąsiednich składkach.

@@ Linia 12: / Linia 12: @@
 Z końcem XV w., od pojawienia się druku, wprowadzono określanie formatu książki w zależności od ilości złożeń arkusza, czyli tzw. [[format bibliograficzny]]. Formatem bibliograficznym opisuje się inkunabuły i wszystkie stare druki do końca XVIII w. W XV w. w dobie inkunabułów, spotyka się zazwyczaj dwa formaty: 2° i 4° oraz bardzo rzadko 8°. W jednym inkunabule można niekiedy zidentyfikować dwa formaty, co wynika z tego, że drukarz dysponował różnymi arkuszami papierów. W książkach tych należy zatem badać każdą składkę.
-W XVI i XVII w. rozpowszechniły się małe formaty książek, głównie  w drukarstwie holenderskim (elzewiry) i francuskim. Drukując książki w małych formatach, dzielono arkusz na trzy części i tak powstał format 12° (wprowadzony w 1567 r. przez Ch. Plantina w Antwerpii). Z podziału arkusza na trzy części powstał także format 24° (f. elzewirowski), każda z trzech części dawała po 16 stron. Ponieważ do drukarni dostarczano różne formaty arkuszy, wymiary książek były niezwykle zróżnicowane, np. format 8° mógł mieć bardzo różnorodną wysokość grzbietu (od 18 – 25 [cm]).
+W XVI i XVII w. rozpowszechniły się małe formaty książek (16°), głównie  w drukarstwie holenderskim (elzewiry) i francuskim. Drukując książki w małych formatach, dzielono arkusz na trzy części i tak powstał format 12° (wprowadzony w 1567 r. przez Ch. Plantina w Antwerpii). Z podziału arkusza na trzy części powstał także format 24° (f. elzewirowski), każda z trzech części dawała po 16 stron. Ponieważ do drukarni dostarczano różne formaty arkuszy, wymiary książek były niezwykle zróżnicowane, np. format 8° mógł mieć bardzo różnorodną wysokość grzbietu (od 18 – 25 [cm]).
 Wielokrotność złamania arkusza implikuje zasadnicze wskaźniki, według których można określić format starego druku. Elementami tymi są: kierunek kres (w 2° i  8° pionowy, w 4° poziomy), położenie filigranu, ilość kart w trzech sąsiednich składkach.

@@ Linia 12: / Linia 12: @@
 Z końcem XV w., od pojawienia się druku, wprowadzono określanie formatu książki w zależności od ilości złożeń arkusza, czyli tzw. [[format bibliograficzny]]. Formatem bibliograficznym opisuje się inkunabuły i wszystkie stare druki do końca XVIII w. W XV w. w dobie inkunabułów, spotyka się zazwyczaj dwa formaty: 2° i 4° oraz bardzo rzadko 8°. W jednym inkunabule można niekiedy zidentyfikować dwa formaty, co wynika z tego, że drukarz dysponował różnymi arkuszami papierów. W książkach tych należy zatem badać każdą składkę.
-W XVI i XVII w. rozpowszechniły się małe formaty książek, głównie  w drukarstwie holenderskim (elzewiry) i francuskim. Drukując książki w małych formatach, dzielono arkusz na dwie lub trzy części i tak powstał format 12° (wprowadzony w 1567 r. przez Ch. Plantina w Antwerpii). Z podziału arkusza na trzy części powstał także format 24° (f. elzewirowski), każda z trzech części dawała po 16 stron. Ponieważ do drukarni dostarczano różne formaty arkuszy, wymiary książek były niezwykle zróżnicowane, np. format 8° mógł mieć bardzo różnorodną wysokość grzbietu (od 18 – 25 [cm]).
+W XVI i XVII w. rozpowszechniły się małe formaty książek, głównie  w drukarstwie holenderskim (elzewiry) i francuskim. Drukując książki w małych formatach, dzielono arkusz na trzy części i tak powstał format 12° (wprowadzony w 1567 r. przez Ch. Plantina w Antwerpii). Z podziału arkusza na trzy części powstał także format 24° (f. elzewirowski), każda z trzech części dawała po 16 stron. Ponieważ do drukarni dostarczano różne formaty arkuszy, wymiary książek były niezwykle zróżnicowane, np. format 8° mógł mieć bardzo różnorodną wysokość grzbietu (od 18 – 25 [cm]).
 Wielokrotność złamania arkusza implikuje zasadnicze wskaźniki, według których można określić format starego druku. Elementami tymi są: kierunek kres (w 2° i  8° pionowy, w 4° poziomy), położenie filigranu, ilość kart w trzech sąsiednich składkach.

← poprzednia wersja		Wersja z 11:01, 24 kwi 2022
Linia 53:		Linia 53:

	<gallery>		<gallery>
		+	File:Duodecimo.jpg\|Arkusz drukarski 12° duodecimo
	File:Wwa 1819.jpg\|Egzemplarze tej samej edycji przycięte podczas oprawy do różnych formatów		File:Wwa 1819.jpg\|Egzemplarze tej samej edycji przycięte podczas oprawy do różnych formatów

@@ Linia 16: / Linia 16: @@
 Wielokrotność złamania arkusza implikuje zasadnicze wskaźniki, według których można określić format starego druku. Elementami tymi są: kierunek kres (w 2° i  8° pionowy, w 4° poziomy), położenie filigranu, ilość kart w trzech sąsiednich składkach.
-===Formaty książek XIX i pocz. XX w===
+===Formaty książek XIX i pocz. XX w.===
-Wraz z nastaniem ery papieru produkowanego maszynowo w postaci wstęgi, wycinano z niej arkusze, dostosowując się do wielkości maszyn drukarskich. Najbardziej typowymi maszynami do druku książek, były tzw. maszyny półformatowe, o wielkości drukowania do 600 x 800 mm. Po odpowiednim złamaniu zadrukowanych arkuszy powstawały składki. Był to tzw. format nieobcięty.
+W efekcie produkcji maszynowej powstawała wstęga papieru. Następnie była rozcinana na arkusze, w formatach dostosowanych do wielkości maszyn drukarskich. Najbardziej typowymi maszynami do druku książek, były tzw. maszyny półformatowe, o wielkości drukowania do 600 x 800 mm. Po odpowiednim złamaniu zadrukowanych arkuszy powstawały składki. Był to tzw. format nieobcięty.
 Format książki bywał przedmiotem rozważań teoretyków typografii, którzy ustalali nie tylko wielkość kolumny druku, ale też miejsce jej ulokowania na arkuszu drukarskim oraz wielkość poszczególnych marginesów.

@@ Linia 5: / Linia 5: @@
 ===Format książki rękopiśmiennej===
-W średniowieczu format oznaczano nazwami: in maiori, in mediocri, in minori forma. W XV w., gdy książka rękopiśmienna coraz częściej pisana była na papierze, jej format  był ściśle związany z formatem arkusza papieru. Papiernie europejskie produkowały wiele rozmiarów arkuszy o harmonijnym (nawiązującym do złotego podziału) stosunku krawędzi, czyli 8:5, przy czym do XVII w. arkusze nie przekraczały wymiarów 740 x 540 mm i nie schodziły poniżej 350 x 230 mm. Ograniczenie wielkości arkuszy papierów europejskich łączyło się z ręczną techniką czerpania papieru na sicie z ramą.
+W średniowieczu format oznaczano nazwami: in maiori, in medicori, in minori forma. W XV w., gdy podłożem książek rękopiśmiennych coraz częściej był papier, ich format  był ściśle związany z formatem arkusza papieru. Papiernie europejskie produkowały wiele rozmiarów arkuszy o harmonijnym (nawiązującym do złotego podziału) stosunku krawędzi, czyli 8:5, przy czym do XVII w. arkusze nie przekraczały wymiarów 740 x 540 [mm] i nie schodziły poniżej wymiaru 350 x 230 [mm]. Ograniczenie wielkości arkuszy papierów europejskich łączyło się z ręczną techniką czerpania papieru formą papierniczą sitem metalowym z ogranicznikiem.
 Arkusze w książkach rękopiśmiennych albo w ogóle nie były łamane, albo były łamane jednokrotnie. W pierwszym przypadku filigran znajdował się najczęściej w górnej lub dolnej części karty, taki format nosi nazwę in plano. W przypadku pojedynczego złamu filigran był zazwyczaj umieszczony na prawym półarkuszu (po złamaniu znajduje się na środku co drugiej karty), ten format nosi nazwę in folio. W formatach większych brano zazwyczaj dwa, trzy, a nawet więcej arkuszy, które łamano, wkładano jeden w drugi i tworzono w ten sposób składki.
@@ Linia 12: / Linia 12: @@
 Z końcem XV w., od pojawienia się druku, wprowadzono określanie formatu książki w zależności od ilości złożeń arkusza, czyli tzw. [[format bibliograficzny]]. Formatem bibliograficznym opisuje się inkunabuły i wszystkie stare druki do końca XVIII w. W XV w. w dobie inkunabułów, spotyka się zazwyczaj dwa formaty: 2° i 4° oraz bardzo rzadko 8°. W jednym inkunabule można niekiedy zidentyfikować dwa formaty, co wynika z tego, że drukarz dysponował różnymi arkuszami papierów. W książkach tych należy zatem badać każdą składkę.
-W XVI i XVII w. rozpowszechniły się, głównie  w drukarstwie holenderskim (elzewiry) i francuskim, małe formaty książek. Drukując książki w małych formatach, dzielono arkusz na dwie lub trzy części i tak powstał format 12° (wprowadzony w 1567 r. przez Ch. Plantina w Antwerpii). Uzyskuje się go przez złożenie 1/3 arkusza. Z podziału arkusza na trzy części powstał także format 24° (f. elzewirowski), każda z trzech części dawała po 16 stron. Ponieważ do drukarni dostarczano różne formaty arkuszy, wymiary książek były niezwykle zróżnicowane, np. format 8° mógł mieć bardzo różnorodną wysokość grzbietu (od 18 – 25 cm).
+W XVI i XVII w. rozpowszechniły się małe formaty książek, głównie  w drukarstwie holenderskim (elzewiry) i francuskim. Drukując książki w małych formatach, dzielono arkusz na dwie lub trzy części i tak powstał format 12° (wprowadzony w 1567 r. przez Ch. Plantina w Antwerpii). Uzyskuje się go przez złożenie 1/3 arkusza. Z podziału arkusza na trzy części powstał także format 24° (f. elzewirowski), każda z trzech części dawała po 16 stron. Ponieważ do drukarni dostarczano różne formaty arkuszy, wymiary książek były niezwykle zróżnicowane, np. format 8° mógł mieć bardzo różnorodną wysokość grzbietu (od 18 – 25 [cm]).
 Wielokrotność złamania arkusza implikuje zasadnicze wskaźniki, według których można określić format starego druku. Elementami tymi są: kierunek kres (w 2° i  8° pionowy, w 4° poziomy), położenie filigranu, ilość kart w trzech sąsiednich składkach.
 ===Formaty książek XIX i pocz. XX w===
-Wraz z nastaniem ery papieru produkowanego maszynowo w postaci wstęgi papieru, arkusze przycinano, dostosowując się do wielkości maszyn drukarskich. Najbardziej typowe maszyny stosowane do druku książek to tzw. maszyny półformatowe, o wielkości drukowania do 60x80 cm. Po odpowiednim złamaniu powstawały składki. Był to tzw. format nieobcięty.
+Wraz z nastaniem ery papieru produkowanego maszynowo w postaci wstęgi, arkusze przycinano, dostosowując się do wielkości maszyn drukarskich. Najbardziej jednak typowymi maszynami do produkcji papieru stosowanego do druku książek, były tzw. maszyny półformatowe, o wielkości drukowania do 60 x 80 [cm]. Po odpowiednim złamaniu powstawały składki. Był to tzw. format nieobcięty.
 Format książki bywał przedmiotem rozważań teoretyków typografii, którzy ustalali nie tylko wielkość kolumny druku, ale też miejsce jej ulokowania na arkuszu drukarskim oraz wielkość poszczególnych marginesów.
-Jednak introligatorzy często nie respektowali lub nie znali tych wytycznych i ostateczny format książki powstawał w fazie oprawy, gdy introligator obcinał krawędzie. Zróżnicowane obcinanie powodowało, że różne egzemplarze tej samej publikacji miały formaty różniące się nawet o 1-1,5 cm. Wielu bibliofilów złośliwie twierdziło, że introligatorzy starają się maksymalnie obcinać krawędzie, by zaoszczędzić na materiałach okładkowych, a także uzyskać jak najwięcej makulaturowych ścinków, które mogli odsprzedać do papierni.
+Jednak introligatorzy często nie respektowali lub nie znali tych wytycznych i ostateczny format książki powstawał w fazie oprawy, gdy introligator obcinał krawędzie. Zróżnicowane obcinanie powodowało, że różne egzemplarze tej samej publikacji miały formaty różniące się nawet o 1,0 - 1,5 [cm]. Wielu bibliofilów złośliwie twierdziło, że introligatorzy starają się maksymalnie obcinać krawędzie, by zaoszczędzić na materiałach okładkowych, a także uzyskać jak najwięcej makulaturowych ścinków, które mogli odsprzedać do papierni.
 Autorzy podręczników introligatorskich ostrzegali przed nadmiernym obcinaniem krawędzi, np. Zygmunt Zjawiński postulował „niedocinanie” tj. obcinanie tak oszczędne, by linia cięcia sięgała poza wielkość najkrótszych kartek w bloku.
@@ Linia 28: / Linia 28: @@
 ===Formaty współczesne===
-Wprowadzenie w Polsce w XX w. formatu papieru znormalizowanego zgodnie ze standardami międzynarodowymi (ISO) ujednoliciło format książki. Ustalono trzy szeregi formatów papieru
+Wprowadzenie w Polsce w XX w. formatu papieru znormalizowanego zgodnie ze standardami międzynarodowymi (ISO) ujednoliciło format książki. Ustalono trzy szeregi formatów papieru:
-* A (841 x 1189 mm),
+* A - 841 x 1189 [mm],
-* B (1000 x 1414 mm),
+* B - 1000 x 1414 [mm],
-* C (917 x 1297 mm).
+* C - 917 x 1297 [mm].
-Dla książek mają zastosowanie szeregi A i B, ale wprowadzono także format specjalny o wymiarach arkusza 820 x 1040 mm i 840 x 1050 mm.
+Dla książek mają zastosowanie szeregi A i B, ale wprowadzono także format specjalny o wymiarach arkusza 820 x 1040 [mm] i 840 x 1050 [mm].
-Typowe książki mają format A5 (148 x 210 mm) lub B5 (176 x 250 mm), rzadziej występują publikacje większe w formacie A4 (210 x 297 mm) lub mniejsze A6, B6 aż po książki miniaturowe.
+Typowe książki mają format A5 (148 x 210 [mm]) lub B5 (176 x 250 [mm]), rzadziej występują publikacje większe w formacie A4 (210 x 297 [mm]) lub mniejsze A6, B6 aż po książki miniaturowe.
-Stosowanie nowoczesnych maszyn drukarskich rolowych nie ogranicza wydawców do stosowania typowych proporcji formatów (5x8), używane są formaty innych proporcji, np. bardziej wysmukłe (3x5 czy nawet 5x9) lub idące w stronę kwadratu (2x3, 3x4), kwadratowe, a także poprzeczne.
+Stosowanie nowoczesnych maszyn drukarskich rolowych nie ogranicza wydawców do stosowania typowych proporcji formatów (5 x 8), używane są formaty innych proporcji, np. bardziej wysmukłe (3 x 5, czy nawet 5 x 9) lub idące w stronę kwadratu (2 x 3, 3 x 4), kwadratowe, a także poprzeczne.
 W dawniejszej praktyce bibliotekarskiej format biblioteczny wyrażano symbolami pochodzącymi i nawiązującymi do formatu bibliograficznego: 2° (folio), 4° (quarto, czwórka), 8° (octavo, ósemka), 16° (sedecimo, szesnastka), współcześnie podaje się wysokość grzbietu mierzoną w centymetrach.