Arbor vitae - Historia wersji

Vagnerus: /* Arbor vitae */

2021-08-20T18:12:10Z

‎Arbor vitae

Vagnerus: /* Grafika */

2021-07-29T08:26:48Z

‎Grafika

Vagnerus: /* Zobacz też */

2021-06-02T13:33:30Z

‎Zobacz też

Vagnerus: /* Arbor vitae (gałąź/pęd/pień opleciona/y liśćmi) */

2021-06-02T12:51:14Z

‎Arbor vitae (gałąź/pęd/pień opleciona/y liśćmi)

Vagnerus o 12:50, 2 cze 2021

2021-06-02T12:50:43Z

Ela: /* Arbor vitae */

2020-12-19T18:50:28Z

‎Arbor vitae

Ela o 18:49, 19 gru 2020

2020-12-19T18:49:26Z

Ela o 18:49, 19 gru 2020

2020-12-19T18:49:11Z

Ela o 18:48, 19 gru 2020

2020-12-19T18:48:38Z

Ela: /* Grafika */

2020-12-19T18:47:35Z

‎Grafika

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 ==Arbor vitae==
-(gałąź/pęd/pień opleciona/y liśćmi) (łac. "Drzewo życia", fr. arbre de vie)
+(gałąź/pęd/pień opleciona/y liśćmi) (łac. "Drzewo życia", fr. arbre de vie, niem. Laubstab)
 Wyobrażenie drzewa o uschniętych konarach, które wypuszczają pączki, pędy, liście i kwiaty. Spopularyzowane w kulturze europejskiej XIV-XV w. pod wpływem pism św. Bonawentury (np. „Lignum vitae”), w których symbolizowało Zmartwychwstanie Chrystusa. W rzemiośle artystycznym późnego gotyku należało do najpopularniejszych ornamentów; przeważnie poddawane było silnej stylizacji: jako prosty pień z uciętymi, suchymi konarami lub gałęziami oplecionymi liśćmi akantu. Często do tego podstawowego zestawu motywów dodawano rozety, jak również motywy zoomorficzne (jeleń, łania, niekiedy też zając, gonione przez psa lub psy) symbolizujące kaźń Chrystusa poprzedzającą jego śmierć i zmartwychwstanie. W takim układzie symbol a. v. nadawał się szczególnie do dekoracji belek Chrystusowego krzyża oraz obramień przedstawień religijnych (np. ołtarzy szafiastych, rycin dewocyjnych). W 2 poł. XV w.-1 poł. XVI w. zyskał dużą popularność w dekoracji opraw książkowych, w czym wymierną rolę odegrały zestandaryzowane dekoracje z a. v. na oprawach kobergerowskich. Tworzono z niego przede wszystkim ornamenty otaczające zwierciadło, ukazywane w dwójnasób: 1. za pomocą zmultiplikowanych wycisków tłoka z motywem pnia oplecionego liściem, lub liśćmi (niem.: „Laubstab”), do których chętnie dodawano naprzemienne motywy rozet; 2. za pomocą radełka. Pod koniec XV w. oba sposoby upowszechniły się w introligatorstwie polskim, zwłaszcza krakowskim (m.in. Mistrz Czterech Świętych) i gdańskim (m.in. „Rankenstabbuchbinder”/Introligator 3). Charakterystyczną odmianę a. v., spopularyzowaną w Krakowie w kon. XV – pocz. XVI w., tworzą dekoracje zwierciadeł okładzin, przedstawiające stylizowane drzewo o pionowym pniu (utworzonym ze zwielokrotnionych motywów pnia/gałązki) i „wyrastających” na boki liściach akantu (wyciskanych z tłoka). W 1 poł. XVI w. a. v. zaczął być wypierany przez nowe, renesansowe ornamenty; niekiedy spotyka się też przekształcenia tego wzoru w duchu italianizmu (np. motyw wazy wkomponowany między liście i rozety). Całkowicie zanikł pod koniec XVI w.

@@ Linia 23: / Linia 23: @@
 File:Arbor 5.jpg | Arbor vitae w dekoracji oprawy późnogotyckiej, zbiory PAN Biblioteki Gdańskiej, fot. A. Wagner
 File:Arbor 7.jpg | Arbor vitae w dekoracji późnogotyckiej tzw. oprawy kobergerowskiej, fot. wg ''Europaeische Einbandkunst aus sechs Jahrhunderten'', Schweinfurt 1992
 File:Arbor 8.jpg | Arbor vitae w dekoracji krakowskiej oprawy późnogotyckiej, zbiory BWSD we Włocławku, fot. A. Wagner
 Plik:Arbor vitae 4a.jpg | Nietypowy, złocony wycisk radełka z arbor vitae na oprawie krakowskiej z około 1530 r.; zbiory Biblioteki Diecezjalnej w Łowiczu, fot. A. Wagner

@@ Linia 7: / Linia 7: @@
 [[Indeks alfabetyczny ]] <br>
 [[Akant]] <br>
 ==Grafika==

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-==Arbor vitae (gałąź/pęd/pień opleciona/y liśćmi) ==
+==Arbor vitae==
-(pęd/pień opleciony liśćmi) (łac. "Drzewo życia", fr. arbre de vie)
+(gałąź/pęd/pień opleciona/y liśćmi) (łac. "Drzewo życia", fr. arbre de vie)
 Wyobrażenie drzewa o uschniętych konarach, które wypuszczają pączki, pędy, liście i kwiaty. Spopularyzowane w kulturze europejskiej XIV-XV w. pod wpływem pism św. Bonawentury (np. „Lignum vitae”), w których symbolizowało Zmartwychwstanie Chrystusa. W rzemiośle artystycznym późnego gotyku należało do najpopularniejszych ornamentów; przeważnie poddawane było silnej stylizacji: jako prosty pień z uciętymi, suchymi konarami lub gałęziami oplecionymi liśćmi akantu. Często do tego podstawowego zestawu motywów dodawano rozety, jak również motywy zoomorficzne (jeleń, łania, niekiedy też zając, gonione przez psa lub psy) symbolizujące kaźń Chrystusa poprzedzającą jego śmierć i zmartwychwstanie. W takim układzie symbol a. v. nadawał się szczególnie do dekoracji belek Chrystusowego krzyża oraz obramień przedstawień religijnych (np. ołtarzy szafiastych, rycin dewocyjnych). W 2 poł. XV w.-1 poł. XVI w. zyskał dużą popularność w dekoracji opraw książkowych, w czym wymierną rolę odegrały zestandaryzowane dekoracje z a. v. na oprawach kobergerowskich. Tworzono z niego przede wszystkim ornamenty otaczające zwierciadło, ukazywane w dwójnasób: 1. za pomocą zmultiplikowanych wycisków tłoka z motywem pnia oplecionego liściem, lub liśćmi (niem.: „Laubstab”), do których chętnie dodawano naprzemienne motywy rozet; 2. za pomocą radełka. Pod koniec XV w. oba sposoby upowszechniły się w introligatorstwie polskim, zwłaszcza krakowskim (m.in. Mistrz Czterech Świętych) i gdańskim (m.in. „Rankenstabbuchbinder”/Introligator 3). Charakterystyczną odmianę a. v., spopularyzowaną w Krakowie w kon. XV – pocz. XVI w., tworzą dekoracje zwierciadeł okładzin, przedstawiające stylizowane drzewo o pionowym pniu (utworzonym ze zwielokrotnionych motywów pnia/gałązki) i „wyrastających” na boki liściach akantu (wyciskanych z tłoka). W 1 poł. XVI w. a. v. zaczął być wypierany przez nowe, renesansowe ornamenty; niekiedy spotyka się też przekształcenia tego wzoru w duchu italianizmu (np. motyw wazy wkomponowany między liście i rozety). Całkowicie zanikł pod koniec XVI w.

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-==Arbor vitae==
+==Arbor vitae (gałąź/pęd/pień opleciona/y liśćmi) ==
 (pęd/pień opleciony liśćmi) (łac. "Drzewo życia", fr. arbre de vie)
@@ Linia 29: / Linia 29: @@
 ==Przypisy==
-# Prypis 1
+# Chmiel 1917, il. 1, 4;
 ----
 Autor: '''A.W.'''

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 (pęd/pień opleciony liśćmi) (łac. "Drzewo życia", fr. arbre de vie)
-Wyobrażenie drzewa o uschniętych konarach, które wypuszczają pączki, pędy, liście i kwiaty. Spopularyzowane w kulturze europejskiej XIV-XV w. pod wpływem pism św. Bonawentury (np. „Lignum vitae”), w których symbolizowało Zmartwychwstanie Chrystusa. W rzemiośle artystycznym późnego gotyku należało do najpopularniejszych ornamentów; przeważnie poddawane było silnej stylizacji: jako prosty pień z uciętymi, suchymi konarami lub gałęziami oplecionymi →liśćmi akantu. Często do tego podstawowego zestawu motywów dodawano rozety, jak również motywy zoomorficzne (jeleń, łania, niekiedy też zając, gonione przez psa lub psy) symbolizujące kaźń Chrystusa poprzedzającą jego śmierć i zmartwychwstanie. W takim układzie symbol a. v. nadawał się szczególnie do dekoracji belek Chrystusowego krzyża oraz obramień przedstawień religijnych (np. ołtarzy szafiastych, rycin dewocyjnych). W 2 poł. XV w.-1 poł. XVI w. zyskał dużą popularność w dekoracji opraw książkowych, w czym wymierną rolę odegrały zestandaryzowane dekoracje z a. v. na →kobergerowskich oprawach. Tworzono z niego przede wszystkim ornamenty otaczające zwierciadło, ukazywane w dwójnasób: 1. za pomocą zmultiplikowanych wycisków tłoka z motywem pnia oplecionego liściem, lub liśćmi (niem.: „Laubstab”), do których chętnie dodawano naprzemienne motywy rozet; 2. za pomocą radełka. Pod koniec XV w. oba sposoby upowszechniły się w introligatorstwie polskim, zwłaszcza krakowskim (m.in. Mistrz Czterech Świętych) i gdańskim (m.in. „Rankenstabbuchbinder”/Introligator 3). Charakterystyczną odmianę a. v., spopularyzowaną w Krakowie w kon. XV – pocz. XVI w., tworzą dekoracje zwierciadeł okładzin, przedstawiające stylizowane drzewo o pionowym pniu (utworzonym ze zwielokrotnionych motywów pnia/gałązki) i „wyrastających” na boki liściach akantu (wyciskanych z tłoka). W 1 poł. XVI w. a. v. zaczął być wypierany przez nowe, renesansowe ornamenty; niekiedy spotyka się też przekształcenia tego wzoru w duchu italianizmu (np. motyw wazy wkomponowany między liście i rozety). Całkowicie zanikł pod koniec XVI w.
+Wyobrażenie drzewa o uschniętych konarach, które wypuszczają pączki, pędy, liście i kwiaty. Spopularyzowane w kulturze europejskiej XIV-XV w. pod wpływem pism św. Bonawentury (np. „Lignum vitae”), w których symbolizowało Zmartwychwstanie Chrystusa. W rzemiośle artystycznym późnego gotyku należało do najpopularniejszych ornamentów; przeważnie poddawane było silnej stylizacji: jako prosty pień z uciętymi, suchymi konarami lub gałęziami oplecionymi liśćmi akantu. Często do tego podstawowego zestawu motywów dodawano rozety, jak również motywy zoomorficzne (jeleń, łania, niekiedy też zając, gonione przez psa lub psy) symbolizujące kaźń Chrystusa poprzedzającą jego śmierć i zmartwychwstanie. W takim układzie symbol a. v. nadawał się szczególnie do dekoracji belek Chrystusowego krzyża oraz obramień przedstawień religijnych (np. ołtarzy szafiastych, rycin dewocyjnych). W 2 poł. XV w.-1 poł. XVI w. zyskał dużą popularność w dekoracji opraw książkowych, w czym wymierną rolę odegrały zestandaryzowane dekoracje z a. v. na oprawach kobergerowskich. Tworzono z niego przede wszystkim ornamenty otaczające zwierciadło, ukazywane w dwójnasób: 1. za pomocą zmultiplikowanych wycisków tłoka z motywem pnia oplecionego liściem, lub liśćmi (niem.: „Laubstab”), do których chętnie dodawano naprzemienne motywy rozet; 2. za pomocą radełka. Pod koniec XV w. oba sposoby upowszechniły się w introligatorstwie polskim, zwłaszcza krakowskim (m.in. Mistrz Czterech Świętych) i gdańskim (m.in. „Rankenstabbuchbinder”/Introligator 3). Charakterystyczną odmianę a. v., spopularyzowaną w Krakowie w kon. XV – pocz. XVI w., tworzą dekoracje zwierciadeł okładzin, przedstawiające stylizowane drzewo o pionowym pniu (utworzonym ze zwielokrotnionych motywów pnia/gałązki) i „wyrastających” na boki liściach akantu (wyciskanych z tłoka). W 1 poł. XVI w. a. v. zaczął być wypierany przez nowe, renesansowe ornamenty; niekiedy spotyka się też przekształcenia tego wzoru w duchu italianizmu (np. motyw wazy wkomponowany między liście i rozety). Całkowicie zanikł pod koniec XVI w.
 ==Zobacz też==

@@ Linia 27: / Linia 27: @@
 </gallery>
 ----
 Autor: '''A.W.'''

@@ Linia 13: / Linia 13: @@
 <gallery>
 File:Arbor vitae 1.jpg | Arbor vitae jako dekoracja krucyfiksu w Tryptyku Świętej Trójcy, Kraków 1467; fot. wg ''Wokół Wita Stwosza'', katalog wystawy, Kraków 2005
 File:Abor 2.jpg | Arbor vitae jako dekoracja krucyfiksu na ornacie gotyckim; zbiory Muzeum Archidiecezjalnego w Płocku, fot. A. Wagner
@@ Linia 23: / Linia 24: @@
 Plik:Arbor vitae 4a.jpg | Nietypowy, złocony wycisk radełka z arbor vitae na oprawie krakowskiej z około 1530 r.; zbiory Biblioteki Diecezjalnej w Łowiczu, fot. A. Wagner
 File:Arbor 9.jpg | Arbor vitae w dekoracji renesansowej oprawy weneckiej; fot. wg T. De Marinis, ''Legatura artistica''..., Firenze 1960.
 <gallery>
 ----
 Autor: '''A.W.'''