Łańcuchowe oprawy - Historia wersji

Vagnerus o 16:59, 3 lip 2022

2022-07-03T16:59:25Z

Vagnerus: /* Grafika */

2022-07-01T11:37:12Z

‎Grafika

Vagnerus o 11:26, 1 lip 2022

2022-07-01T11:26:14Z

Vagnerus o 22:30, 30 cze 2022

2022-06-30T22:30:53Z

Vagnerus: Utworzono nową stronę "===Łańcuchowe oprawy=== ==Zobacz też== Indeks alfabetyczny
==Grafika== File:Bookbinders_2.jpg|Obrazek 1 ==Przypisy== # ----..."

2022-03-08T14:48:32Z

Utworzono nową stronę "===Łańcuchowe oprawy=== ==Zobacz też== Indeks alfabetyczny <br> ==Grafika== <gallery> File:Bookbinders_2.jpg|Obrazek 1 </gallery> ==Przypisy== # ----..."

Nowa strona

===Łańcuchowe oprawy===

==Zobacz też==

[[Indeks alfabetyczny ]] <br>

==Grafika==

<gallery>
File:Bookbinders_2.jpg|Obrazek 1

</gallery>

==Przypisy==

#

----
Autor: '''A.W.'''

← poprzednia wersja		Wersja z 16:59, 3 lip 2022
Linia 1:		Linia 1:
−	Określenie powiązane z tzw. księgami łańcuchowymi (z łac. ''libri catenati''), których oprawy zaopatrzone są w łańcuch (zazwyczaj długi na kilkadziesiąt cm) połączony ze strukturą mebla pulpitowego. Rozwiązanie to miało na celu zapobieżenie przemieszczaniu w obrębie biblioteki, a zwłaszcza zabieraniu z niej, takich ksiąg. Biblioteki pulpitowe pojawiły się w XIII w. na uniwersytetach, a następnie w ''librariach'' klasztornych i kościelnych. W zależności od formy mebli (pulpity jednostronne i dwustronne, z półkami na książki – lub bez nich – ulokowanymi nad lub pod pulpitem) łańcuchy montowano przy górnej lub dolnej krawędzi tylnej okładziny (sporadycznie w innym miejscu, np. przy zewnętrznej krawędzi okładziny). Zróżnicowana była też forma żelaznego uszka, którego przybijano jednym bądź dwoma gwoździami do deski oprawy i połączonego z pierwszym ogniwem łańcucha. Wraz z upowszechnianiem się książki (w tym zwłaszcza relatywnie tanich druków) w XVI w., co wymagało przeorganizowania wnętrz bibliotecznych, zaczęto rezygnować z pulpitów na rzecz szaf i regałów. ~~Przez całe stulecie~~ zdarzały się jednak przypadki zamawiania łańcuchów do nowo nabywanych – cenniejszych i większych – ksiąg w oprawach z desek (np. u schyłku XVI w. w Bibliotece Akademii Krakowskiej). Najdłużej, jak można przypuszczać, zaopatrywano w łańcuchy niektóre księgi chorałowe w klasztorach. Tam, gdzie księgi demontowano z pulpitów i przenoszono na nowe meble, zazwyczaj pozbywano je łańcuchów (wraz z uszkami lub bez nich – by nie ryzykować uszkodzeniem opraw).	+	Określenie powiązane z tzw. księgami łańcuchowymi (z łac. ''libri catenati''), których oprawy zaopatrzone są w łańcuch (zazwyczaj długi na kilkadziesiąt cm) połączony ze strukturą mebla pulpitowego. Rozwiązanie to miało na celu zapobieżenie przemieszczaniu w obrębie biblioteki, a zwłaszcza zabieraniu z niej, takich ksiąg. Biblioteki pulpitowe pojawiły się w XIII w. na uniwersytetach, a następnie w ''librariach'' klasztornych i kościelnych. W zależności od formy mebli (pulpity jednostronne i dwustronne, z półkami na książki – lub bez nich – ulokowanymi nad lub pod pulpitem) łańcuchy montowano przy górnej lub dolnej krawędzi tylnej okładziny (sporadycznie w innym miejscu, np. przy zewnętrznej krawędzi okładziny). Zróżnicowana była też forma żelaznego uszka, którego przybijano jednym bądź dwoma gwoździami do deski oprawy i połączonego z pierwszym ogniwem łańcucha. Wraz z upowszechnianiem się książki (w tym zwłaszcza relatywnie tanich druków) w XVI-XVII w., co wymagało przeorganizowania wnętrz bibliotecznych, zaczęto rezygnować z pulpitów na rzecz szaf i regałów. Wciąż zdarzały się jednak przypadki zamawiania łańcuchów do nowo nabywanych – cenniejszych i większych – ksiąg w oprawach z desek (np. u schyłku XVI w. w Bibliotece Akademii Krakowskiej). Najdłużej, jak można przypuszczać, zaopatrywano w łańcuchy niektóre księgi chorałowe w klasztorach. Tam, gdzie księgi demontowano z pulpitów i przenoszono na nowe meble, zazwyczaj pozbywano je łańcuchów (wraz z uszkami lub bez nich – by nie ryzykować uszkodzeniem opraw).

	W konsekwencji do dziś zachował się nikły procent kompletnych ł. o.; znacznie częściej spotyka się oprawy z pozostawionym uszkiem, najczęściej zaś – ze śladami po nim. Przetrwały też bardzo nieliczne biblioteki pulpitowe z XV-XVI w., np. biblioteka katedralna w Lincoln (2 ćw. XV w.), biblioteka katedralna w Hereford (XV-pocz. XVI w.), ''Biblioteca Malatestiana'' w Cesenie (poł. XV w.), biblioteka kościoła św. Walburga w Zupfen (Niderlandy, lata 60. XVI w.), czy arcydzieło architektury nowożytnej – ''Biblioteca Medicea Laurenziana'' we Florencji (wnętrze: 1524-1534, ukończona: 1571).		W konsekwencji do dziś zachował się nikły procent kompletnych ł. o.; znacznie częściej spotyka się oprawy z pozostawionym uszkiem, najczęściej zaś – ze śladami po nim. Przetrwały też bardzo nieliczne biblioteki pulpitowe z XV-XVI w., np. biblioteka katedralna w Lincoln (2 ćw. XV w.), biblioteka katedralna w Hereford (XV-pocz. XVI w.), ''Biblioteca Malatestiana'' w Cesenie (poł. XV w.), biblioteka kościoła św. Walburga w Zupfen (Niderlandy, lata 60. XVI w.), czy arcydzieło architektury nowożytnej – ''Biblioteca Medicea Laurenziana'' we Florencji (wnętrze: 1524-1534, ukończona: 1571).

@@ Linia 17: / Linia 17: @@
 <gallery>
 Plik:Clipboard03.jpg | Typowy przykład średniowiecznej oprawy łańcuchowej, XIV w., Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu, fot. A. Wagner
 Plik:Clipboard06.jpg | Późne przykłady opraw łańcuchowych z biblioteki kościoła mariackiego w Złotoryi, 2 poł. XVI w., Biblioteka Polska w Paryżu, fot. A. Wagner
 Plik:Clipboard09.jpg | Oprawy łańcuchowe na pulpitach z XV-XVI w. w kościele mariackim w Złotoryi, fot. archiwalna

@@ Linia 16: / Linia 16: @@
 <gallery>
-File:Bookbinders_2.jpg|Obrazek 1
+Plik:Clipboard03.jpg | Typowy przykład średniowiecznej oprawy łańcuchowej, XIV w., Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu, fot. A. Wagner
+Plik:Clipboard06.jpg | Późne przykłady opraw łańcuchowych z biblioteki kościoła mariackiego w Złotoryi, 2 poł. XVI w., Biblioteka Polska w Paryżu, fot. A. Wagner
 </gallery>
@@ Linia 23: / Linia 25: @@
 ==Przypisy==
+# Clark 1901, s. 131-266;
 ----
 Autor: '''A.W.'''